Ddechrau Awst 1405 cyrhaeddodd byddin fawr o Ffrainc Aberdaugleddau i ymuno â Glyndŵr. Ffrwyth cytundeb 1404 ydoedd, a daeth llu mawr o wŷr Owain i’w chyfarfod yno.FfynonellauOwain Glyndŵr timeline: 1405 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)28 Chwefror 1405: llofnodwyd y Cytundeb Tridarn gan Lyndŵr, Edmund Mortimer ac iarll Northumberland; ddechrau Awst, cyrhaeddodd byddin fawr o Ffrainc Aberdaugleddau i ymuno â Glyndŵr; ymosododd y llu Ffrengig a Chymreig ar Hwlffordd ac yna Ddinbych-y-pysgod; 22 Awst, gwersyllodd y fyddin ar Woodbury Hill, yn wynebu’r Saeson ar Abberley Hill; Awst 1405, ei ail senedd yn Harlech, gyda llysgenhadon o’r Alban, Ffrainc, Llydaw a Chastîl.The 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales, ar sail y croniclwyr Michel Pintoin ac Enguerrand de Monstrelet (Saesneg)Glaniodd llynges Ffrainc ym Milffwrd yng ngorllewin Cymru ddechrau Awst, dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, ac ymunodd llu mawr o wŷr Owain â hi; yn ôl Michel Pintoin ymosododd y fyddin ar Hwlffordd, Picton, Dinbych-y-pysgod, Sanclêr, Caerfyrddin ac Aberteifi y naill ar ôl y llall; yn ôl Monstrelet daethant at gyrion Caerwrangon; am wyth diwrnod gwersyllodd Glyndŵr a’r Ffrancod ar Woodbury Hill, gyda Harri IV dros ddyffryn Teme ar Abberley Hill, a dim ond ysgarmesoedd a fu.
| Glanio | Aberdaugleddau, dechrau Awst 1405 |
|---|---|
| Arweinwyr Ffrainc | Jean de Hangest, Jean de Rieux, Renaud de Trie |
| Pellaf i’r dwyrain | Woodbury Hill, ger Caerwrangon |
Ar draws y de-orllewin#
Yn ôl y croniclwr Ffrengig Michel Pintoin, ymosododd y Cymry a’r Ffrancod ar Hwlffordd, Picton, Dinbych-y-pysgod, Sanclêr, Caerfyrddin ac Aberteifi y naill ar ôl y llall.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales, ar sail y croniclwyr Michel Pintoin ac Enguerrand de Monstrelet (Saesneg)Glaniodd llynges Ffrainc ym Milffwrd yng ngorllewin Cymru ddechrau Awst, dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, ac ymunodd llu mawr o wŷr Owain â hi; yn ôl Michel Pintoin ymosododd y fyddin ar Hwlffordd, Picton, Dinbych-y-pysgod, Sanclêr, Caerfyrddin ac Aberteifi y naill ar ôl y llall; yn ôl Monstrelet daethant at gyrion Caerwrangon; am wyth diwrnod gwersyllodd Glyndŵr a’r Ffrancod ar Woodbury Hill, gyda Harri IV dros ddyffryn Teme ar Abberley Hill, a dim ond ysgarmesoedd a fu.

I mewn i Loegr#
Yna gorymdeithiasant tua’r dwyrain, allan o Gymru ac i Loegr, at gyrion Caerwrangon. Ar 22 Awst gwersyllasant ar Woodbury Hill, gyda byddin Harri IV yn eu hwynebu dros ddyffryn Teme ar Abberley Hill.FfynonellauOwain Glyndŵr timeline: 1405 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)28 Chwefror 1405: llofnodwyd y Cytundeb Tridarn gan Lyndŵr, Edmund Mortimer ac iarll Northumberland; ddechrau Awst, cyrhaeddodd byddin fawr o Ffrainc Aberdaugleddau i ymuno â Glyndŵr; ymosododd y llu Ffrengig a Chymreig ar Hwlffordd ac yna Ddinbych-y-pysgod; 22 Awst, gwersyllodd y fyddin ar Woodbury Hill, yn wynebu’r Saeson ar Abberley Hill; Awst 1405, ei ail senedd yn Harlech, gyda llysgenhadon o’r Alban, Ffrainc, Llydaw a Chastîl.The 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales, ar sail y croniclwyr Michel Pintoin ac Enguerrand de Monstrelet (Saesneg)Glaniodd llynges Ffrainc ym Milffwrd yng ngorllewin Cymru ddechrau Awst, dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, ac ymunodd llu mawr o wŷr Owain â hi; yn ôl Michel Pintoin ymosododd y fyddin ar Hwlffordd, Picton, Dinbych-y-pysgod, Sanclêr, Caerfyrddin ac Aberteifi y naill ar ôl y llall; yn ôl Monstrelet daethant at gyrion Caerwrangon; am wyth diwrnod gwersyllodd Glyndŵr a’r Ffrancod ar Woodbury Hill, gyda Harri IV dros ddyffryn Teme ar Abberley Hill, a dim ond ysgarmesoedd a fu.
Wyth diwrnod#
Am wyth diwrnod gwersyllodd Glyndŵr a’r Ffrancod ar Woodbury Hill. Dim ond ysgarmesoedd a fu, ac yna tynnodd y ddwy fyddin yn ôl. Roedd byddin o Gymru wedi gwersyllu ychydig filltiroedd o Gaerwrangon.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales, ar sail y croniclwyr Michel Pintoin ac Enguerrand de Monstrelet (Saesneg)Glaniodd llynges Ffrainc ym Milffwrd yng ngorllewin Cymru ddechrau Awst, dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, ac ymunodd llu mawr o wŷr Owain â hi; yn ôl Michel Pintoin ymosododd y fyddin ar Hwlffordd, Picton, Dinbych-y-pysgod, Sanclêr, Caerfyrddin ac Aberteifi y naill ar ôl y llall; yn ôl Monstrelet daethant at gyrion Caerwrangon; am wyth diwrnod gwersyllodd Glyndŵr a’r Ffrancod ar Woodbury Hill, gyda Harri IV dros ddyffryn Teme ar Abberley Hill, a dim ond ysgarmesoedd a fu.
Y brenin a’i frawd#
Safai Siarl VI o Ffrainc a’i frawd Louis, dug Orléans, y tu ôl i Owain.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Cefnogai Siarl VI a’i frawd Louis, dug Orléans, Lyndŵr; wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech honno; cadarnhaodd Glyndŵr y cytundeb ym mis Ionawr 1405, a hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, gan lanio yn Aberdaugleddau ddechrau Awst; yn ôl Enguerrand de Monstrelet, wedi Caerfyrddin gorymdeithiodd y llu ar y cyd drwy dde Cymru i gyrion Caerwrangon; ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin i frwydro bob dydd am wyth diwrnod, ond dim ond ysgarmesoedd a fu; tynnodd y ddwy yn ôl, oherwydd prinder bwyd yn ôl pob tebyg; yn ôl Michel Pintoin dechreuodd y Ffrancwyr fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd pawb wedi mynd erbyn y Grawys 1406. Wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr i Gymru, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech gyntaf honno.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Cefnogai Siarl VI a’i frawd Louis, dug Orléans, Lyndŵr; wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech honno; cadarnhaodd Glyndŵr y cytundeb ym mis Ionawr 1405, a hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, gan lanio yn Aberdaugleddau ddechrau Awst; yn ôl Enguerrand de Monstrelet, wedi Caerfyrddin gorymdeithiodd y llu ar y cyd drwy dde Cymru i gyrion Caerwrangon; ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin i frwydro bob dydd am wyth diwrnod, ond dim ond ysgarmesoedd a fu; tynnodd y ddwy yn ôl, oherwydd prinder bwyd yn ôl pob tebyg; yn ôl Michel Pintoin dechreuodd y Ffrancwyr fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd pawb wedi mynd erbyn y Grawys 1406. Wedi i Owain gadarnhau’r cytundeb, hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf 1405.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Cefnogai Siarl VI a’i frawd Louis, dug Orléans, Lyndŵr; wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech honno; cadarnhaodd Glyndŵr y cytundeb ym mis Ionawr 1405, a hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, gan lanio yn Aberdaugleddau ddechrau Awst; yn ôl Enguerrand de Monstrelet, wedi Caerfyrddin gorymdeithiodd y llu ar y cyd drwy dde Cymru i gyrion Caerwrangon; ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin i frwydro bob dydd am wyth diwrnod, ond dim ond ysgarmesoedd a fu; tynnodd y ddwy yn ôl, oherwydd prinder bwyd yn ôl pob tebyg; yn ôl Michel Pintoin dechreuodd y Ffrancwyr fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd pawb wedi mynd erbyn y Grawys 1406.
Blwyddyn y Ffrancod#
Cofiwyd y glanio am amser maith. Yng Nghymru gelwid 1405 yn ‘Flwyddyn y Ffrancod’.FfynhonnellOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Wrth i hanes y gwrthryfel ledu daeth help i Owain, yn eu plith gefnogaeth longau o’r Alban; yn 1386 rhoddodd Owain dystiolaeth yn achos Scrope yn erbyn Grosvenor am arfbais a welwyd ar yr ymgyrch yn yr Alban, a thystiodd ei frodyr-yng-nghyfraith John Hanmer a Robert Puleston hefyd; roedd llysgenhadon o Ffrainc, yr Alban a theyrnas León yn ei lys yn 1404; cynlluniai ddwy brifysgol genedlaethol, un yn y gogledd ac un yn y de, dychwelyd at gyfreithiau Hywel Dda ac eglwys Gymreig annibynnol; yn 1404 ysgrifennodd at Louis, dug Orléans, i agor porthladdoedd Cymru i fasnach Ffrainc; gelwid 1405 yn ‘Flwyddyn y Ffrancod’ yng Nghymru; ni chafodd ei ddal erioed; ar 21 Rhagfyr 1411 rhoddodd y brenin bardwn i’r Cymry i gyd ac eithrio Owain a Thomas o Trumpington, ac o 9 Ebrill 1413 nid oedd Owain wedi’i eithrio mwyach; bu ei fab Maredudd mewn cysylltiad â John Talbot a’r goron ar 24 Chwefror 1416 a chafodd bardwn brenhinol yn 1421; ysgrifennodd Adda o Frynbuga i’w fedd gael ei ddarganfod, felly fe’i claddwyd eto mewn lle anhysbys; ymhlith y lleoedd a enwir mae Lawton’s Hope yn Canon Pyon, Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton ac Abaty Cwm-hir; mae J. E. Lloyd a Gruffydd Aled Williams yn cysylltu ei farw a’i gladdu â swydd Henffordd, ac awgrymodd Williams Gwm-hir; John Scudamore, mab-yng-nghyfraith arall, oedd biau Kentchurch; dadorchuddiodd David Lloyd George ei gerflun yn Neuadd y Ddinas, Caerdydd, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf; daeth yn ail i Aneurin Bevan ym mhôl 100 Arwr Cymru yn 2003–04; mae ymgyrch i wneud 16 Medi, pan gododd ei faner, yn ŵyl gyhoeddus; yn Henry IV, Part 1 Shakespeare gall ‘alw ysbrydion o’r dyfnder mawr’.
Aberdaugleddau#
Ystyr Aberdaugleddau, enw Cymraeg Milford Haven, yw ‘aber y ddwy afon Cleddau’, oherwydd yno y cyfarfydd y Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu.FfynhonnellMilford Haven ↗Wikipedia (Saesneg)Aberdaugleddau, ‘aber y ddwy afon Cleddau’, lle mae’r Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu yn cwrdd; cafodd Syr William Hamilton Ddeddf 1790 i sefydlu’r porthladd, a chynlluniodd ei grid o strydoedd; gwahoddodd ei nai Charles Francis Greville saith teulu o Grynwyr o Nantucket a Martha’s Vineyard i ymsefydlu a chodi llynges forfila; codwyd Tŷ Cwrdd y Cyfeillion gan forfilwyr y Crynwyr yn 1811; symudodd iard longau’r Llynges, a oedd yma o tua 1800, i Ddoc Penfro yn 1814; cysegrwyd eglwys y Santes Catrin ym mis Hydref 1808; yn 1485 glaniodd y darpar Harri VII ger ei fan geni ym Mae Mill; erbyn 1906 Aberdaugleddau oedd y chweched porthladd pysgota mwyaf yn y DU, a chyrhaeddodd y dalfa 46,000 tunnell yn 1920; gorffennodd Esso burfa ger y dref yn 1960; erbyn 2010 y porthladd oedd y pedwerydd mwyaf yn y DU o ran tunelledd.
Hwlffordd#
Cadarnle Normanaidd oedd Hwlffordd. Cofnodir i’w gastell gael ei sefydlu yn 1100 gan Gilbert de Clare, a daeth ymsefydlwyr o Fflandrys i’r ardal mewn tair mintai, yn 1107, 1111 a 1151. Rhoddodd Harri II ei siarter gyntaf i’r dref yn 1169.FfynhonnellHaverfordwest ↗Wikipedia (Saesneg)Hwlffordd; cofnodir i’r castell gael ei sefydlu yn 1100 gan y Norman Gilbert de Clare; daeth y Ffleminiaid mewn tair mintai, yn 1107, 1111 a 1151; rhoddodd Harri II y siarter gyntaf yn 1169, a William Marshal siarter y Mers rhwng 1213 a 1219; yn 1405 llosgwyd y dref gan gynghreiriaid Ffrengig Owain Glyndŵr; cafodd y fwrdeistref yr hawl i benodi ei siryf ei hun yn 1479, ac yn 1545 gwnaeth Harri VIII hi’n sir gorfforaethol; ychwanegwyd ‘West’ yn y 15fed ganrif i’w gwahaniaethu oddi wrth Henffordd; saif olion priordy Awstinaidd ar ymyl ddeheuol y dref; cei llanw prysur islaw’r Bont Newydd; poblogaeth 12,042 yn 2011; roedd Syr John Perrot, Gwen John, Syr Thomas Picton a Waldo Williams o’r dref. Yn 1405 llosgwyd y dref gan gynghreiriaid Ffrengig Owain.FfynhonnellHaverfordwest ↗Wikipedia (Saesneg)Hwlffordd; cofnodir i’r castell gael ei sefydlu yn 1100 gan y Norman Gilbert de Clare; daeth y Ffleminiaid mewn tair mintai, yn 1107, 1111 a 1151; rhoddodd Harri II y siarter gyntaf yn 1169, a William Marshal siarter y Mers rhwng 1213 a 1219; yn 1405 llosgwyd y dref gan gynghreiriaid Ffrengig Owain Glyndŵr; cafodd y fwrdeistref yr hawl i benodi ei siryf ei hun yn 1479, ac yn 1545 gwnaeth Harri VIII hi’n sir gorfforaethol; ychwanegwyd ‘West’ yn y 15fed ganrif i’w gwahaniaethu oddi wrth Henffordd; saif olion priordy Awstinaidd ar ymyl ddeheuol y dref; cei llanw prysur islaw’r Bont Newydd; poblogaeth 12,042 yn 2011; roedd Syr John Perrot, Gwen John, Syr Thomas Picton a Waldo Williams o’r dref. Ychwanegwyd ‘West’ at ei henw Saesneg yn y bymthegfed ganrif, i’w gwahaniaethu oddi wrth Henffordd.FfynhonnellHaverfordwest ↗Wikipedia (Saesneg)Hwlffordd; cofnodir i’r castell gael ei sefydlu yn 1100 gan y Norman Gilbert de Clare; daeth y Ffleminiaid mewn tair mintai, yn 1107, 1111 a 1151; rhoddodd Harri II y siarter gyntaf yn 1169, a William Marshal siarter y Mers rhwng 1213 a 1219; yn 1405 llosgwyd y dref gan gynghreiriaid Ffrengig Owain Glyndŵr; cafodd y fwrdeistref yr hawl i benodi ei siryf ei hun yn 1479, ac yn 1545 gwnaeth Harri VIII hi’n sir gorfforaethol; ychwanegwyd ‘West’ yn y 15fed ganrif i’w gwahaniaethu oddi wrth Henffordd; saif olion priordy Awstinaidd ar ymyl ddeheuol y dref; cei llanw prysur islaw’r Bont Newydd; poblogaeth 12,042 yn 2011; roedd Syr John Perrot, Gwen John, Syr Thomas Picton a Waldo Williams o’r dref. Mae olion priordy Awstinaidd yn dal i sefyll ar ymyl ddeheuol y dref.FfynhonnellHaverfordwest ↗Wikipedia (Saesneg)Hwlffordd; cofnodir i’r castell gael ei sefydlu yn 1100 gan y Norman Gilbert de Clare; daeth y Ffleminiaid mewn tair mintai, yn 1107, 1111 a 1151; rhoddodd Harri II y siarter gyntaf yn 1169, a William Marshal siarter y Mers rhwng 1213 a 1219; yn 1405 llosgwyd y dref gan gynghreiriaid Ffrengig Owain Glyndŵr; cafodd y fwrdeistref yr hawl i benodi ei siryf ei hun yn 1479, ac yn 1545 gwnaeth Harri VIII hi’n sir gorfforaethol; ychwanegwyd ‘West’ yn y 15fed ganrif i’w gwahaniaethu oddi wrth Henffordd; saif olion priordy Awstinaidd ar ymyl ddeheuol y dref; cei llanw prysur islaw’r Bont Newydd; poblogaeth 12,042 yn 2011; roedd Syr John Perrot, Gwen John, Syr Thomas Picton a Waldo Williams o’r dref.
Muriau Dinbych-y-pysgod#
Yn Ninbych-y-pysgod daeth y cynghreiriaid at furiau cerrig a orffennwyd dan William de Valence wedi 1260. Roedd ef wedi rhoi siarter i’r dref yn 1290.FfynhonnellTenby ↗Wikipedia (Saesneg)Dinbych-y-pysgod, ‘caer fach y pysgod’; y cyfeiriad cynharaf yw’r gerdd Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg; gorffennwyd y muriau dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd siarter i’r dref yn 1290; yn 1457 cytunodd Siasbar Tudur i rannu cost adnewyddu a gwella amddiffynfeydd y dref â’i masnachwyr, a lledwyd y ffos sych y tu allan i’r muriau i 30 troedfedd (9.1 m); porth barbican y Pum Bwa; Tŷ Masnachwr Tuduraidd yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.
Aberteifi#
Yn Aberteifi daethant at gastell â gorffennol Cymreig balch. Roedd Rhys ap Gruffudd wedi’i gipio yn 1166 a’i ailgodi mewn carreg yn 1171, a bu Llywelyn Fawr yn ei ddal hyd ei farw yn 1240.FfynhonnellCardigan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Aberteifi, uwchben afon Teifi yn Aberteifi, Ceredigion, rhestredig Gradd I; safai’r mwnt a beili cyntaf, o tua 1093, ar wahân i’r safle presennol; yn 1136 arweiniodd Owain Gwynedd y fuddugoliaeth dros y Normaniaid ym mrwydr Crug Mawr a chipiwyd y dref, er i’r castell ddal; yn 1166 cipiwyd ef gan Rys ap Gruffudd, a’i ailgododd mewn carreg yn 1171; yn 1176 cynhaliwyd yr eisteddfod gyntaf ar glawr yn y castell; cipiodd Llywelyn Fawr ef yn 1215, ac yn y cynulliad yn Aberdyfi yn 1216 fe’i rhoddodd i feibion Gruffudd ap Rhys o Ddeheubarth; yn 1231 cipiwyd ef eto dros Lywelyn gan Rys Gryg a’i gynghreiriaid, a daliodd Llywelyn ef hyd ei farw yn 1240; ailgodwyd yn yr 1240au gyda muriau tref, a gweddillion y castell hwn sy’n sefyll uwchben yr afon; difrodwyd yn y Rhyfel Cartref ac yna’i ddefnyddio’n garchar; codwyd Castle Green House y tu mewn i’r muriau yn 1805–08; prynwyd gan Gyngor Ceredigion yn 2003; ymddangosodd Castle Green House ar raglen Restoration y BBC yn 2004; agorwyd i’r cyhoedd ar 15 Ebrill 2015, gyda chanolfan dreftadaeth, bwyty o’r enw 1176 ar ôl eisteddfod yr Arglwydd Rhys, a chyngherddau awyr agored; mae ei gerddi ar gofrestr Cadw/ICOMOS.
At gyrion Caerwrangon#
Dilynodd Enguerrand de Monstrelet, croniclwr Ffrengig arall, y fyddin ar y cyd o Gaerfyrddin drwy dde Cymru hyd at gyrion Caerwrangon ei hun.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Cefnogai Siarl VI a’i frawd Louis, dug Orléans, Lyndŵr; wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech honno; cadarnhaodd Glyndŵr y cytundeb ym mis Ionawr 1405, a hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, gan lanio yn Aberdaugleddau ddechrau Awst; yn ôl Enguerrand de Monstrelet, wedi Caerfyrddin gorymdeithiodd y llu ar y cyd drwy dde Cymru i gyrion Caerwrangon; ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin i frwydro bob dydd am wyth diwrnod, ond dim ond ysgarmesoedd a fu; tynnodd y ddwy yn ôl, oherwydd prinder bwyd yn ôl pob tebyg; yn ôl Michel Pintoin dechreuodd y Ffrancwyr fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd pawb wedi mynd erbyn y Grawys 1406. Ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin yn barod i frwydro bob dydd am wyth diwrnod.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Cefnogai Siarl VI a’i frawd Louis, dug Orléans, Lyndŵr; wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech honno; cadarnhaodd Glyndŵr y cytundeb ym mis Ionawr 1405, a hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, gan lanio yn Aberdaugleddau ddechrau Awst; yn ôl Enguerrand de Monstrelet, wedi Caerfyrddin gorymdeithiodd y llu ar y cyd drwy dde Cymru i gyrion Caerwrangon; ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin i frwydro bob dydd am wyth diwrnod, ond dim ond ysgarmesoedd a fu; tynnodd y ddwy yn ôl, oherwydd prinder bwyd yn ôl pob tebyg; yn ôl Michel Pintoin dechreuodd y Ffrancwyr fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd pawb wedi mynd erbyn y Grawys 1406. Yn y diwedd tynnodd y ddwy yn ôl, yn fwyaf tebyg am fod bwyd yn prinhau.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Cefnogai Siarl VI a’i frawd Louis, dug Orléans, Lyndŵr; wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech honno; cadarnhaodd Glyndŵr y cytundeb ym mis Ionawr 1405, a hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, gan lanio yn Aberdaugleddau ddechrau Awst; yn ôl Enguerrand de Monstrelet, wedi Caerfyrddin gorymdeithiodd y llu ar y cyd drwy dde Cymru i gyrion Caerwrangon; ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin i frwydro bob dydd am wyth diwrnod, ond dim ond ysgarmesoedd a fu; tynnodd y ddwy yn ôl, oherwydd prinder bwyd yn ôl pob tebyg; yn ôl Michel Pintoin dechreuodd y Ffrancwyr fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd pawb wedi mynd erbyn y Grawys 1406.
Adref erbyn y Grawys#
Nid ymadawodd y Ffrancwyr ar unwaith. Yn ôl Michel Pintoin, dechreusant fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd yr olaf ohonynt wedi mynd erbyn y Grawys 1406.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Cefnogai Siarl VI a’i frawd Louis, dug Orléans, Lyndŵr; wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech honno; cadarnhaodd Glyndŵr y cytundeb ym mis Ionawr 1405, a hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, gan lanio yn Aberdaugleddau ddechrau Awst; yn ôl Enguerrand de Monstrelet, wedi Caerfyrddin gorymdeithiodd y llu ar y cyd drwy dde Cymru i gyrion Caerwrangon; ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin i frwydro bob dydd am wyth diwrnod, ond dim ond ysgarmesoedd a fu; tynnodd y ddwy yn ôl, oherwydd prinder bwyd yn ôl pob tebyg; yn ôl Michel Pintoin dechreuodd y Ffrancwyr fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd pawb wedi mynd erbyn y Grawys 1406. Felly drwy’r hydref cyfan, a rhai ohonynt i mewn i’r gaeaf, bu milwyr Ffrainc yn gwasanaethu yng Nghymru ochr yn ochr â gwŷr Owain.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Cefnogai Siarl VI a’i frawd Louis, dug Orléans, Lyndŵr; wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech honno; cadarnhaodd Glyndŵr y cytundeb ym mis Ionawr 1405, a hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, gan lanio yn Aberdaugleddau ddechrau Awst; yn ôl Enguerrand de Monstrelet, wedi Caerfyrddin gorymdeithiodd y llu ar y cyd drwy dde Cymru i gyrion Caerwrangon; ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin i frwydro bob dydd am wyth diwrnod, ond dim ond ysgarmesoedd a fu; tynnodd y ddwy yn ôl, oherwydd prinder bwyd yn ôl pob tebyg; yn ôl Michel Pintoin dechreuodd y Ffrancwyr fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd pawb wedi mynd erbyn y Grawys 1406.
Y llythyr nesaf#
O fewn wythnosau i’r Ffrancwyr olaf fynd adref, roedd Owain yn ysgrifennu at eu brenin eto, o Bennal, ar 31 Mawrth 1406.FfynhonnellThe Pennal Letter ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Dyddiedig 31 Mawrth 1406 ac wedi’i anfon o synod Eglwys Cymru ym Mhennal, yn Lladin, at frenin Ffrainc; byddai Owain yn cydnabod Bened XIII o Avignon yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc; gofynnodd am glerigwyr Cymraeg eu hiaith, maddeuant i’w holl gefnogwyr, Tyddewi yn sedd archesgob Cymru a adferwyd, a’i dalaith i gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed, incwm y mynachlogydd i’w gadw yng Nghymru, a dwy brifysgol, un i’r gogledd ac un i’r de; mae’r gwreiddiol yn yr Archives Nationales ym Mharis; rhoddwyd copïau memrwn a wnaed gan staff y Llyfrgell Genedlaethol drwy ddulliau heneiddio arbennig, â’r sêl wedi’i hailgastio o fowldiau’r gwreiddiol, i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol.
Ffynonellau a darllen pellach





