Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

1 Awst 1405

Y Ffrancod yn glanio

Mae byddin Ffrengig yn glanio yn Aberdaugleddau i ymladd dros Owain. Gyda’i gilydd maent yn ymdeithio i Loegr hyd at Gaerwrangon.

Llun: Pen Woodbury Hill ger Caerwrangon, lle gwersyllodd y Cymry a’r Ffrancod ym mis Awst 1405 · Philip Halling, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Ddechrau Awst 1405 cyrhaeddodd byddin fawr o Ffrainc Aberdaugleddau i ymuno â Glyndŵr. Ffrwyth cytundeb 1404 ydoedd, a daeth llu mawr o wŷr Owain i’w chyfarfod yno.

GlanioAberdaugleddau, dechrau Awst 1405
Arweinwyr FfraincJean de Hangest, Jean de Rieux, Renaud de Trie
Pellaf i’r dwyrainWoodbury Hill, ger Caerwrangon

Ar draws y de-orllewin#

Yn ôl y croniclwr Ffrengig Michel Pintoin, ymosododd y Cymry a’r Ffrancod ar Hwlffordd, Picton, Dinbych-y-pysgod, Sanclêr, Caerfyrddin ac Aberteifi y naill ar ôl y llall.

Castell Hwlffordd, yr ymosododd y Ffrancod a’r Cymry arno yn 1405
Castell Hwlffordd, yr ymosododd y Ffrancod a’r Cymry arno yn 1405 · Llun: Colin Smith, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

I mewn i Loegr#

Yna gorymdeithiasant tua’r dwyrain, allan o Gymru ac i Loegr, at gyrion Caerwrangon. Ar 22 Awst gwersyllasant ar Woodbury Hill, gyda byddin Harri IV yn eu hwynebu dros ddyffryn Teme ar Abberley Hill.

Wyth diwrnod#

Am wyth diwrnod gwersyllodd Glyndŵr a’r Ffrancod ar Woodbury Hill. Dim ond ysgarmesoedd a fu, ac yna tynnodd y ddwy fyddin yn ôl. Roedd byddin o Gymru wedi gwersyllu ychydig filltiroedd o Gaerwrangon.

Y brenin a’i frawd#

Safai Siarl VI o Ffrainc a’i frawd Louis, dug Orléans, y tu ôl i Owain. Wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr i Gymru, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech gyntaf honno. Wedi i Owain gadarnhau’r cytundeb, hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf 1405.

Blwyddyn y Ffrancod#

Cofiwyd y glanio am amser maith. Yng Nghymru gelwid 1405 yn ‘Flwyddyn y Ffrancod’.

Aberdaugleddau#

Ystyr Aberdaugleddau, enw Cymraeg Milford Haven, yw ‘aber y ddwy afon Cleddau’, oherwydd yno y cyfarfydd y Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu.

Hwlffordd#

Cadarnle Normanaidd oedd Hwlffordd. Cofnodir i’w gastell gael ei sefydlu yn 1100 gan Gilbert de Clare, a daeth ymsefydlwyr o Fflandrys i’r ardal mewn tair mintai, yn 1107, 1111 a 1151. Rhoddodd Harri II ei siarter gyntaf i’r dref yn 1169. Yn 1405 llosgwyd y dref gan gynghreiriaid Ffrengig Owain. Ychwanegwyd ‘West’ at ei henw Saesneg yn y bymthegfed ganrif, i’w gwahaniaethu oddi wrth Henffordd. Mae olion priordy Awstinaidd yn dal i sefyll ar ymyl ddeheuol y dref.

Muriau Dinbych-y-pysgod#

Yn Ninbych-y-pysgod daeth y cynghreiriaid at furiau cerrig a orffennwyd dan William de Valence wedi 1260. Roedd ef wedi rhoi siarter i’r dref yn 1290.

Aberteifi#

Yn Aberteifi daethant at gastell â gorffennol Cymreig balch. Roedd Rhys ap Gruffudd wedi’i gipio yn 1166 a’i ailgodi mewn carreg yn 1171, a bu Llywelyn Fawr yn ei ddal hyd ei farw yn 1240.

At gyrion Caerwrangon#

Dilynodd Enguerrand de Monstrelet, croniclwr Ffrengig arall, y fyddin ar y cyd o Gaerfyrddin drwy dde Cymru hyd at gyrion Caerwrangon ei hun. Ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin yn barod i frwydro bob dydd am wyth diwrnod. Yn y diwedd tynnodd y ddwy yn ôl, yn fwyaf tebyg am fod bwyd yn prinhau.

Adref erbyn y Grawys#

Nid ymadawodd y Ffrancwyr ar unwaith. Yn ôl Michel Pintoin, dechreusant fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd yr olaf ohonynt wedi mynd erbyn y Grawys 1406. Felly drwy’r hydref cyfan, a rhai ohonynt i mewn i’r gaeaf, bu milwyr Ffrainc yn gwasanaethu yng Nghymru ochr yn ochr â gwŷr Owain.

Y llythyr nesaf#

O fewn wythnosau i’r Ffrancwyr olaf fynd adref, roedd Owain yn ysgrifennu at eu brenin eto, o Bennal, ar 31 Mawrth 1406.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Cyn ac wedyn

  1. Harlech ac Aberystwyth

    Mae Owain Glyndŵr yn cipio cestyll mawr Harlech ac Aberystwyth. Daw Harlech yn llys ac yn gartref iddo.

    Harlech ac Aberystwyth
  2. Y Cytundeb Tridarn

    Mae Glyndŵr, Mortimer ac Iarll Northumberland yn cytuno i rannu’r deyrnas: Cymru fwy i Owain, yn ymestyn at afonydd Hafren, Trent a Mersi, de Lloegr i Mortimer a’r gogledd i Percy. Mae milwyr Ffrengig yn glanio yn Aberdaugleddau i helpu.

    Y Cytundeb Tridarn
  3. Llythyr Pennal

    Mae Glyndŵr yn ysgrifennu at Frenin Ffrainc yn amlinellu ei weledigaeth: eglwys Gymreig annibynnol a dwy brifysgol, un yn y gogledd ac un yn y de.

    Llythyr Pennal
  4. Ni ddaliwyd Owain byth

    Mae Owain Glyndŵr yn diflannu. Ni chafodd ei ddal ac ni chafodd ei fradychu, ac yn ôl traddodiad Cymru mae’n cysgu nes y bydd ar Gymru ei angen.

    Ni ddaliwyd Owain byth

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf