Ar 21 Chwefror 1804 tynnodd injan Richard Trevithick ddeg tunnell o haearn, pum wagen a saith deg o ddynion y 9¾ milltir o Ben-y-darren i Abercynon, mewn tua phedair awr a phum munud. Hon oedd y daith reilffordd gyntaf yn y byd dan dynfa locomotif.FfynonellauRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Ar 21 Chwefror 1804, wedi i Samuel Homfray fetio 500 gini â Richard Crawshay, tynnodd injan Trevithick ddeg tunnell o haearn, pum wagen a saith deg o ddynion y 9¾ milltir o Ben-y-darren i Abercynon mewn tua 4 awr a 5 munud, ar bron 2.4 milltir yr awr: y daith reilffordd gyntaf yn y byd dan dynfa locomotif; torrodd yr injan blatiau haearn bwrw’r dramffordd, a aeth yn ôl at geffylau, a rhoddwyd yr injan i yrru morthwylion yn y gwaith; ganed Trevithick ar 13 Ebrill 1771 yn Illogan yng Nghernyw a bu farw yn Dartford ar 22 Ebrill 1833.Richard Trevithick: Merthyr Tramroad Trial ↗Grace’s Guide, hanes diwydiannol Prydain (Saesneg)Rhoddodd Homfray fet o 500 gini â Crawshay; ar 21 Chwefror 1804 cariodd yr injan 10 tunnell o haearn mewn pum wagen a 70 o ddynion y 9¾ milltir o Benydarren i Abercynon mewn 4 awr a 5 munud.
| Dyddiad | 21 Chwefror 1804 |
|---|---|
| Llwybr | Pen-y-darren i Abercynon, 9¾ milltir |
| Llwyth | 10 tunnell o haearn, 5 wagen, 70 o ddynion |
| Peiriannydd | Richard Trevithick |
Bet o 500 gini#
Adeiladwyd yr injan i Samuel Homfray o Ben-y-darren, a betiodd Homfray 500 gini â Richard Crawshay y gallai wneud y gwaith.FfynonellauRichard Trevithick ↗Trafnidiaeth Cymru, Rheilffordd 200 (Saesneg)Tynnodd injan Trevithick, a adeiladwyd i Samuel Homfray, 10 tunnell o haearn y naw milltir o Benydarren i Abercynon ar 21 Chwefror 1804.Richard Trevithick: Merthyr Tramroad Trial ↗Grace’s Guide, hanes diwydiannol Prydain (Saesneg)Rhoddodd Homfray fet o 500 gini â Crawshay; ar 21 Chwefror 1804 cariodd yr injan 10 tunnell o haearn mewn pum wagen a 70 o ddynion y 9¾ milltir o Benydarren i Abercynon mewn 4 awr a 5 munud.
Ar y diwrnod rhedodd ar hyd tramffordd Merthyr ar bron 2.4 milltir yr awr, y daith reilffordd gyntaf yn unman yn y byd y tu ôl i locomotif.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Ar 21 Chwefror 1804, wedi i Samuel Homfray fetio 500 gini â Richard Crawshay, tynnodd injan Trevithick ddeg tunnell o haearn, pum wagen a saith deg o ddynion y 9¾ milltir o Ben-y-darren i Abercynon mewn tua 4 awr a 5 munud, ar bron 2.4 milltir yr awr: y daith reilffordd gyntaf yn y byd dan dynfa locomotif; torrodd yr injan blatiau haearn bwrw’r dramffordd, a aeth yn ôl at geffylau, a rhoddwyd yr injan i yrru morthwylion yn y gwaith; ganed Trevithick ar 13 Ebrill 1771 yn Illogan yng Nghernyw a bu farw yn Dartford ar 22 Ebrill 1833.

Y peiriannydd o Gernyw#
Ganed Trevithick yn Illogan yng Nghernyw ar 13 Ebrill 1771, a bu farw yn Dartford ar 22 Ebrill 1833.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Ar 21 Chwefror 1804, wedi i Samuel Homfray fetio 500 gini â Richard Crawshay, tynnodd injan Trevithick ddeg tunnell o haearn, pum wagen a saith deg o ddynion y 9¾ milltir o Ben-y-darren i Abercynon mewn tua 4 awr a 5 munud, ar bron 2.4 milltir yr awr: y daith reilffordd gyntaf yn y byd dan dynfa locomotif; torrodd yr injan blatiau haearn bwrw’r dramffordd, a aeth yn ôl at geffylau, a rhoddwyd yr injan i yrru morthwylion yn y gwaith; ganed Trevithick ar 13 Ebrill 1771 yn Illogan yng Nghernyw a bu farw yn Dartford ar 22 Ebrill 1833.
Wedi’r daith#
Roedd yr injan yn rhy drwm i blatiau haearn bwrw’r dramffordd, a dorrodd oddi tani, ac aeth y lein yn ôl at geffylau. Rhoddwyd yr injan i yrru morthwylion yn y gwaith haearn.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Ar 21 Chwefror 1804, wedi i Samuel Homfray fetio 500 gini â Richard Crawshay, tynnodd injan Trevithick ddeg tunnell o haearn, pum wagen a saith deg o ddynion y 9¾ milltir o Ben-y-darren i Abercynon mewn tua 4 awr a 5 munud, ar bron 2.4 milltir yr awr: y daith reilffordd gyntaf yn y byd dan dynfa locomotif; torrodd yr injan blatiau haearn bwrw’r dramffordd, a aeth yn ôl at geffylau, a rhoddwyd yr injan i yrru morthwylion yn y gwaith; ganed Trevithick ar 13 Ebrill 1771 yn Illogan yng Nghernyw a bu farw yn Dartford ar 22 Ebrill 1833.

Peiriant i’r morthwylion#
Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa. Gyda help Rees Jones, gŵr a weithiai yn y gwaith haearn, a Samuel Homfray yn goruchwylio’r gwaith, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif. Yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa.
Sut roedd yn gweithio#
Roedd gan y peiriant foeler ag un ffliw dychwel, wedi’i osod ar ffrâm bedair olwyn. Eisteddai un silindr â strôc hir iawn yn rhannol y tu mewn i’r boeler a throi olwyn hedfan fawr ar un ochr, a honno’n gyrru olwyn gocos ganolog ac, drwyddi hi, yr olwynion gyrru.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa. Âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan dynnu’r tân yn gryfach a gwneud i’r peiriant weithio’n well.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa.
Torf ar y dramffordd#
Denodd y daith ddiddordeb mawr gan y cyhoedd. Yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr, roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa. Dangosodd Penydarren y gallai peiriant stêm trwm dynnu llwythi trwm ar hyd ffordd haearn lefn drwy ei bwysau ei hun ar y cledrau, cyn belled â bod y llethr yn ddigon esmwyth.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa.
Y newyddion yn teithio i’r gogledd#
Clywodd Christopher Blackett, perchennog glofa Wylam ger Newcastle, am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick i ofyn am gynlluniau locomotif.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa. Yn 1808 adeiladodd Trevithick beiriant newydd, Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa.
Yr ymgodymwr o Gernyw#
Magwyd Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll ac yn unig fachgen mewn teulu o chwech o blant. Yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw, ac roedd ganddo ddawn at rifyddeg. Roedd yn chwe throedfedd dwy fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd. Yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa.
Y peiriant yn rhedeg eto#
Yn 1981 gwnaed copi llawn maint gweithredol o beiriant Penydarren ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd. Mae yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe heddiw, a sawl gwaith y flwyddyn mae’n rhedeg ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa.FfynhonnellRichard Trevithick ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1802 adeiladodd Trevithick un o’i beiriannau stêm gwasgedd uchel i yrru morthwyl yng Ngwaith Haearn Penydarren ym Merthyr Tudful; gyda help Rees Jones, gweithiwr yn y gwaith haearn, a than oruchwyliaeth Samuel Homfray, y perchennog, gosododd y peiriant ar olwynion a’i droi’n locomotif; yn 1803 gwerthodd y patentau ar ei locomotifau i Homfray; digwyddodd taith 21 Chwefror 1804 yng nghanol diddordeb mawr gan y cyhoedd, ac yn ogystal â Homfray, Crawshay a’r teithwyr roedd y tystion yn cynnwys Mr Giddy, noddwr uchel ei barch i Trevithick, a ‘pheiriannydd o’r Llywodraeth’; roedd gan y locomotif foeler ag un ffliw dychwel ar ffrâm bedair olwyn, ac un silindr â strôc hir iawn, wedi’i osod yn rhannol yn y boeler, wedi’i gysylltu ag olwyn hedfan fawr ar un ochr, a yrrai olwyn gocos ganolog a gysylltid â’r olwynion gyrru; âi’r stêm a ddefnyddiwyd i fyny’r simnai, gan gryfhau’r drafft drwy’r tân ac effeithlonrwydd y peiriant; dangosodd, os oedd y graddiant yn ddigon esmwyth, y gellid tynnu cerbydau trwm ar hyd ffordd haearn lefn â phwysau gafael locomotif stêm trwm; clywodd Christopher Blackett o lofa Wylam ger Newcastle am y llwyddiant yng Nghymru ac ysgrifennodd at Trevithick am gynlluniau locomotif; yn 1808 adeiladodd Trevithick Catch Me Who Can, ei bedwerydd locomotif mae’n debyg, ar ôl y rhai a ddefnyddiwyd yn Coalbrookdale, Penydarren a Wylam; ganed Trevithick yn Tregajorran, rhwng Camborne a Redruth, yn fab i gapten pwll, yr unig fachgen mewn teulu o chwech o blant; yn blentyn gwyliai beiriannau stêm yn pwmpio dŵr o byllau tun a chopr dwfn Cernyw; roedd ganddo ddawn at rifyddeg; roedd yn 6 troedfedd 2 fodfedd o daldra ac yn bencampwr ymgodymu Cernywaidd; yn 1797 priododd Jane Harvey o Hayle; comisiynwyd copi llawn maint gweithredol o locomotif Penydarren yn 1981 ar gyfer Amgueddfa Diwydiant a Môr Cymru yng Nghaerdydd, a symudwyd ef wedyn i Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe, lle mae’n rhedeg sawl gwaith y flwyddyn ar 40 metr o drac y tu allan i’r amgueddfa.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗






