Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1800

Taith Mary Jones

Mae Mary Jones, 15 oed, yn cerdded tua 26 milltir yn droednoeth i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg. Mae ei stori’n helpu i ysbrydoli Cymdeithas y Beibl.

Llun: Mary Jones yn ei henaint gyda’i Beibl, o engrafiad o 1878 · Unknown engraver, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1800 cerddodd Mary Jones, merch bymtheg oed, 26 milltir o’i chartref i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg gan Thomas Charles. Helpodd ei thaith i ddod â Chymdeithas y Beibl Brydeinig a Thramor i fod.

CerddoddGwanwyn 1800
OTyn-y-ddôl, Llanfihangel-y-Pennant
IY Bala, 26 milltir i ffwrdd
Beth a ddaeth ohoniCymdeithas y Beibl Brydeinig a Thramor, 1804

Chwe blynedd o gynilo#

Ganed Mary ar 16 Rhagfyr 1784 yn Nhyn-y-ddôl, bwthyn yn Llanfihangel-y-Pennant ger Dolgellau. Cynilodd am chwe blynedd i brynu Beibl ei hun, ac yng ngwanwyn 1800 cychwynnodd am y Bala, yn droednoeth.

Beibl Cymraeg a argraffwyd yn Rhydychen yn 1799 i’r SPCK oedd y Beibl a brynodd. Mae dau o’i Beiblau’n hysbys heddiw: mae un yn archif Cymdeithas y Beibl yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt, a’r llall yn y Llyfrgell Genedlaethol.

Copi o Feibl Mary Jones yn Eglwys Sant Beuno, Llanycil, ger y Bala
Copi o Feibl Mary Jones yn Eglwys Sant Beuno, Llanycil, ger y Bala · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Thomas Charles a Chymdeithas y Beibl#

Arweiniodd ei thaith Thomas Charles i alw am gymdeithas a fyddai’n cyflenwi Beiblau i Gymru. Arweiniodd ei ble yn 1802 am ragor o Feiblau Cymraeg at Gymdeithas y Beibl Brydeinig a Thramor, a sefydlwyd yn ffurfiol ar 7 Mawrth 1804.

Tyn-y-ddôl, gyda’r gofeb dros adfeilion bwthyn Mary Jones
Tyn-y-ddôl, gyda’r gofeb dros adfeilion bwthyn Mary Jones · Llun: Gareth James, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Ei blynyddoedd olaf#

Priododd Mary â Thomas Jones, gwehydd, a bu fyw nes ei bod yn bedwar ugain. Bu farw ar 28 Rhagfyr 1864 ac mae’n gorwedd ym mynwent capel y Methodistiaid Calfinaidd ym Mryn-crug. Saif cofeb dros adfeilion ei bwthyn, ac mae canolfan Byd Mary Jones yn y Bala’n adrodd ei stori.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

1784–1864

Mary Jones

Y ferch a gerddodd am Feibl (wedi’i gofnodi)

Merch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.

Mary Jones

Cyn ac wedyn

  1. John Evans yn cyrraedd y Mandan

    Mae John Evans o’r Waunfawr, wrth chwilio am yr Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn ddisgynyddion Madog, yn cyrraedd pentrefi’r Mandan 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri. Mae ei fap o’r afon yn tywys Lewis a Clark yn ddiweddarach.

    John Evans yn cyrraedd y Mandan
  2. Y goresgyniad olaf

    Mae llu Ffrengig yn glanio ger Abergwaun ac yn ildio o fewn deuddydd. Daw Jemima Nicholas yn arwres genedlaethol.

    Y goresgyniad olaf
  3. Robert Owen yn New Lanark

    Mae Robert Owen o’r Drenewydd yn cymryd gofal melinau New Lanark, lle mae’n agor yr ysgol fabanod gyntaf ym Mhrydain ac yn dangos bod gwaith teg yn talu.

    Robert Owen yn New Lanark
  4. Y locomotif rheilffordd cyntaf

    Mae injan stêm Richard Trevithick yn tynnu haearn a theithwyr ar hyd tramffordd Penydarren ym Merthyr, y locomotif cyntaf i redeg ar gledrau.

    Y locomotif rheilffordd cyntaf

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf