Mary Jones
Y ferch a gerddodd am Feibl (wedi’i gofnodi)Merch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary Jones

Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
1800
Mae Mary Jones, 15 oed, yn cerdded tua 26 milltir yn droednoeth i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg. Mae ei stori’n helpu i ysbrydoli Cymdeithas y Beibl.
Llun: Mary Jones yn ei henaint gyda’i Beibl, o engrafiad o 1878 · Unknown engraver, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1800 cerddodd Mary Jones, merch bymtheg oed, 26 milltir o’i chartref i’r Bala i brynu Beibl Cymraeg gan Thomas Charles. Helpodd ei thaith i ddod â Chymdeithas y Beibl Brydeinig a Thramor i fod.FfynonellauThomas Charles ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1800 cerddodd Mary Jones, merch bymtheg oed, 26 milltir o’i chartref i’r Bala i gael un o’i Feiblau; sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn ffurfiol ar 7 Mawrth 1804; claddwyd ef yn Llanycil.Mary Jones and her Bible ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 16 Rhagfyr 1784 yn Llanfihangel-y-Pennant ger Dolgellau, ym mwthyn Tyn y Ddôl; cynilodd am chwe blynedd, ac yng ngwanwyn 1800 cerddodd 26 milltir (42 km) i’r Bala, yn droednoeth, i brynu Beibl gan Thomas Charles; arweiniodd hyn at gynnig Charles am gymdeithas i gyflenwi Beiblau i Gymru; Beibl Cymraeg 1799, a argraffwyd yn Rhydychen i’r SPCK, oedd ei chopi; mae dau o’i Beiblau’n hysbys, un yn archif Cymdeithas y Beibl yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt ac un yn y Llyfrgell Genedlaethol; priododd Thomas Jones, gwehydd, a bu farw ar 28 Rhagfyr 1864 yn 80 oed, ac fe’i claddwyd wrth gapel y Methodistiaid Calfinaidd ym Mryn-crug; saif cofeb dros adfeilion ei bwthyn; mae canolfan Byd Mary Jones yn y Bala.
| Cerddodd | Gwanwyn 1800 |
|---|---|
| O | Tyn-y-ddôl, Llanfihangel-y-Pennant |
| I | Y Bala, 26 milltir i ffwrdd |
| Beth a ddaeth ohoni | Cymdeithas y Beibl Brydeinig a Thramor, 1804 |
Ganed Mary ar 16 Rhagfyr 1784 yn Nhyn-y-ddôl, bwthyn yn Llanfihangel-y-Pennant ger Dolgellau. Cynilodd am chwe blynedd i brynu Beibl ei hun, ac yng ngwanwyn 1800 cychwynnodd am y Bala, yn droednoeth.FfynhonnellMary Jones and her Bible ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 16 Rhagfyr 1784 yn Llanfihangel-y-Pennant ger Dolgellau, ym mwthyn Tyn y Ddôl; cynilodd am chwe blynedd, ac yng ngwanwyn 1800 cerddodd 26 milltir (42 km) i’r Bala, yn droednoeth, i brynu Beibl gan Thomas Charles; arweiniodd hyn at gynnig Charles am gymdeithas i gyflenwi Beiblau i Gymru; Beibl Cymraeg 1799, a argraffwyd yn Rhydychen i’r SPCK, oedd ei chopi; mae dau o’i Beiblau’n hysbys, un yn archif Cymdeithas y Beibl yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt ac un yn y Llyfrgell Genedlaethol; priododd Thomas Jones, gwehydd, a bu farw ar 28 Rhagfyr 1864 yn 80 oed, ac fe’i claddwyd wrth gapel y Methodistiaid Calfinaidd ym Mryn-crug; saif cofeb dros adfeilion ei bwthyn; mae canolfan Byd Mary Jones yn y Bala.
Beibl Cymraeg a argraffwyd yn Rhydychen yn 1799 i’r SPCK oedd y Beibl a brynodd. Mae dau o’i Beiblau’n hysbys heddiw: mae un yn archif Cymdeithas y Beibl yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt, a’r llall yn y Llyfrgell Genedlaethol.FfynhonnellMary Jones and her Bible ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 16 Rhagfyr 1784 yn Llanfihangel-y-Pennant ger Dolgellau, ym mwthyn Tyn y Ddôl; cynilodd am chwe blynedd, ac yng ngwanwyn 1800 cerddodd 26 milltir (42 km) i’r Bala, yn droednoeth, i brynu Beibl gan Thomas Charles; arweiniodd hyn at gynnig Charles am gymdeithas i gyflenwi Beiblau i Gymru; Beibl Cymraeg 1799, a argraffwyd yn Rhydychen i’r SPCK, oedd ei chopi; mae dau o’i Beiblau’n hysbys, un yn archif Cymdeithas y Beibl yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt ac un yn y Llyfrgell Genedlaethol; priododd Thomas Jones, gwehydd, a bu farw ar 28 Rhagfyr 1864 yn 80 oed, ac fe’i claddwyd wrth gapel y Methodistiaid Calfinaidd ym Mryn-crug; saif cofeb dros adfeilion ei bwthyn; mae canolfan Byd Mary Jones yn y Bala.

Arweiniodd ei thaith Thomas Charles i alw am gymdeithas a fyddai’n cyflenwi Beiblau i Gymru.FfynhonnellMary Jones and her Bible ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 16 Rhagfyr 1784 yn Llanfihangel-y-Pennant ger Dolgellau, ym mwthyn Tyn y Ddôl; cynilodd am chwe blynedd, ac yng ngwanwyn 1800 cerddodd 26 milltir (42 km) i’r Bala, yn droednoeth, i brynu Beibl gan Thomas Charles; arweiniodd hyn at gynnig Charles am gymdeithas i gyflenwi Beiblau i Gymru; Beibl Cymraeg 1799, a argraffwyd yn Rhydychen i’r SPCK, oedd ei chopi; mae dau o’i Beiblau’n hysbys, un yn archif Cymdeithas y Beibl yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt ac un yn y Llyfrgell Genedlaethol; priododd Thomas Jones, gwehydd, a bu farw ar 28 Rhagfyr 1864 yn 80 oed, ac fe’i claddwyd wrth gapel y Methodistiaid Calfinaidd ym Mryn-crug; saif cofeb dros adfeilion ei bwthyn; mae canolfan Byd Mary Jones yn y Bala. Arweiniodd ei ble yn 1802 am ragor o Feiblau Cymraeg at Gymdeithas y Beibl Brydeinig a Thramor, a sefydlwyd yn ffurfiol ar 7 Mawrth 1804.FfynonellauCharles, Thomas (1755–1814), Methodist cleric ↗Y Parchedig John Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ar 14 Hydref 1755, yn Longmoor yn Llanfihangel Abercywyn, Sir Gaerfyrddin, yn ôl pob tebyg; cafodd ysgol yn Llanddowror a Chaerfyrddin ac yng Ngholeg Iesu, Rhydychen; bu’n gurad yng Ngwlad yr Haf hyd 1783; priododd Sally Jones o’r Bala ar 20 Awst 1783 ac ymuno â seiat y Methodistiaid yn y Bala ar 2 Gorffennaf 1784; hyfforddodd athrawon teithiol a arhosai chwech i naw mis mewn lle, yn dysgu darllen a’r ffydd; yn ddiweddarach gwnaeth i’r ysgolion gyfarfod ar y Sul ac, er nad ef a’u sefydlodd, rhoddodd sylfaen gadarn i’r ysgolion Sul; arweiniodd ei apêl yn 1802 am fwy o Feiblau Cymraeg at sefydlu’r Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor; daeth ei Eiriadur Ysgrythyrol allan o 1805; bu farw ar 5 Hydref 1814 ac mae’n gorwedd yn Llanycil.Thomas Charles ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1800 cerddodd Mary Jones, merch bymtheg oed, 26 milltir o’i chartref i’r Bala i gael un o’i Feiblau; sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn ffurfiol ar 7 Mawrth 1804; claddwyd ef yn Llanycil.

Priododd Mary â Thomas Jones, gwehydd, a bu fyw nes ei bod yn bedwar ugain. Bu farw ar 28 Rhagfyr 1864 ac mae’n gorwedd ym mynwent capel y Methodistiaid Calfinaidd ym Mryn-crug. Saif cofeb dros adfeilion ei bwthyn, ac mae canolfan Byd Mary Jones yn y Bala’n adrodd ei stori.FfynhonnellMary Jones and her Bible ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 16 Rhagfyr 1784 yn Llanfihangel-y-Pennant ger Dolgellau, ym mwthyn Tyn y Ddôl; cynilodd am chwe blynedd, ac yng ngwanwyn 1800 cerddodd 26 milltir (42 km) i’r Bala, yn droednoeth, i brynu Beibl gan Thomas Charles; arweiniodd hyn at gynnig Charles am gymdeithas i gyflenwi Beiblau i Gymru; Beibl Cymraeg 1799, a argraffwyd yn Rhydychen i’r SPCK, oedd ei chopi; mae dau o’i Beiblau’n hysbys, un yn archif Cymdeithas y Beibl yn Llyfrgell Prifysgol Caergrawnt ac un yn y Llyfrgell Genedlaethol; priododd Thomas Jones, gwehydd, a bu farw ar 28 Rhagfyr 1864 yn 80 oed, ac fe’i claddwyd wrth gapel y Methodistiaid Calfinaidd ym Mryn-crug; saif cofeb dros adfeilion ei bwthyn; mae canolfan Byd Mary Jones yn y Bala.
Ffynonellau a darllen pellach
Merch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesMae John Evans o’r Waunfawr, wrth chwilio am yr Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn ddisgynyddion Madog, yn cyrraedd pentrefi’r Mandan 1,800 o filltiroedd i fyny’r Missouri. Mae ei fap o’r afon yn tywys Lewis a Clark yn ddiweddarach.
John Evans yn cyrraedd y MandanMae llu Ffrengig yn glanio ger Abergwaun ac yn ildio o fewn deuddydd. Daw Jemima Nicholas yn arwres genedlaethol.
Y goresgyniad olafMae Robert Owen o’r Drenewydd yn cymryd gofal melinau New Lanark, lle mae’n agor yr ysgol fabanod gyntaf ym Mhrydain ac yn dangos bod gwaith teg yn talu.
Robert Owen yn New LanarkMae injan stêm Richard Trevithick yn tynnu haearn a theithwyr ar hyd tramffordd Penydarren ym Merthyr, y locomotif cyntaf i redeg ar gledrau.
Y locomotif rheilffordd cyntafYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf