Arglwyddes Charlotte Guest
Cyfieithydd y Mabinogion (wedi’i gofnodi)Dysgodd Gymraeg yn Nowlais, cyfieithodd y Mabinogion i’r Saesneg a rheolodd waith haearn mwyaf y byd.
Arglwyddes Charlotte Guest

Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol
1838
Mae’r Arglwyddes Charlotte Guest o Ddowlais yn dechrau cyhoeddi ei chyfieithiad o’r Mabinogion, gan ddod â’r chwedlau Cymraeg at ddarllenwyr ledled y byd.
Llun: Yr Arglwyddes Charlotte Guest, gan William Walker, 1852 · William Walker, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
O 1838 hyd 1845 cyhoeddodd yr Arglwyddes Charlotte Guest y Mabinogion mewn saith cyfrol, hen chwedlau Cymru yn eu geiriau Cymraeg ac yn ei Saesneg hi.FfynonellauLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, gyda’r testun Cymraeg o Lyfr Coch Hergest, a baratowyd gan Tegid; Carnhuanawc a’i hanogodd; ei Geraint ac Enid oedd sail Idylls of the King Tennyson; roedd ysgol Dowlais mae’n debyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar, ac ar ôl 1852 hi a redai’r gwaith haearn.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia, gyda’i ffynonellau (Saesneg)Ganed 19 Mai 1812 yn Uffington, Swydd Lincoln; cyhoeddwyd ei Mabinogion mewn saith cyfrol, 1838–45, yn Llanymddyfri a Llundain; helpodd redeg Gwaith Haearn Dowlais wedi 1852 a’i ysgol flaengar.
| Cyhoeddwyd | 1838–1845, mewn saith cyfrol |
|---|---|
| Argraffwyd yn | Llanymddyfri a Llundain |
| Testun Cymraeg | O Lyfr Coch Hergest, wedi’i baratoi gan Tegid |
| Cyfieithydd | Yr Arglwyddes Charlotte Guest |
Ganed Charlotte ar 19 Mai 1812 yn Uffington yn Swydd Lincoln.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia, gyda’i ffynonellau (Saesneg)Ganed 19 Mai 1812 yn Uffington, Swydd Lincoln; cyhoeddwyd ei Mabinogion mewn saith cyfrol, 1838–45, yn Llanymddyfri a Llundain; helpodd redeg Gwaith Haearn Dowlais wedi 1852 a’i ysgol flaengar. Carnhuanawc a’i hanogodd yn y gwaith o roi’r chwedlau yn Saesneg.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, gyda’r testun Cymraeg o Lyfr Coch Hergest, a baratowyd gan Tegid; Carnhuanawc a’i hanogodd; ei Geraint ac Enid oedd sail Idylls of the King Tennyson; roedd ysgol Dowlais mae’n debyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar, ac ar ôl 1852 hi a redai’r gwaith haearn.
Daeth ei Mabinogion allan o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri ac o Longmans yn Llundain. Daeth y testun Cymraeg o Lyfr Coch Hergest, wedi’i baratoi gan Tegid.FfynonellauLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, gyda’r testun Cymraeg o Lyfr Coch Hergest, a baratowyd gan Tegid; Carnhuanawc a’i hanogodd; ei Geraint ac Enid oedd sail Idylls of the King Tennyson; roedd ysgol Dowlais mae’n debyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar, ac ar ôl 1852 hi a redai’r gwaith haearn.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia, gyda’i ffynonellau (Saesneg)Ganed 19 Mai 1812 yn Uffington, Swydd Lincoln; cyhoeddwyd ei Mabinogion mewn saith cyfrol, 1838–45, yn Llanymddyfri a Llundain; helpodd redeg Gwaith Haearn Dowlais wedi 1852 a’i ysgol flaengar.

Daeth ei Geraint ac Enid yn sail i Idylls of the King Tennyson.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, gyda’r testun Cymraeg o Lyfr Coch Hergest, a baratowyd gan Tegid; Carnhuanawc a’i hanogodd; ei Geraint ac Enid oedd sail Idylls of the King Tennyson; roedd ysgol Dowlais mae’n debyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar, ac ar ôl 1852 hi a redai’r gwaith haearn.

Ar ôl 1852 hi a redai Waith Haearn Dowlais, a dywedwyd mai ei ysgol, mae’n debyg, oedd y bwysicaf a’r fwyaf blaengar.FfynonellauLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, gyda’r testun Cymraeg o Lyfr Coch Hergest, a baratowyd gan Tegid; Carnhuanawc a’i hanogodd; ei Geraint ac Enid oedd sail Idylls of the King Tennyson; roedd ysgol Dowlais mae’n debyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar, ac ar ôl 1852 hi a redai’r gwaith haearn.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia, gyda’i ffynonellau (Saesneg)Ganed 19 Mai 1812 yn Uffington, Swydd Lincoln; cyhoeddwyd ei Mabinogion mewn saith cyfrol, 1838–45, yn Llanymddyfri a Llundain; helpodd redeg Gwaith Haearn Dowlais wedi 1852 a’i ysgol flaengar.
Daeth Charlotte i Gymru eisoes yn gartrefol mewn saith iaith. Roedd wedi dysgu Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudio Lladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig. Yng Nghymru dysgodd Gymraeg, a gweithiodd ochr yn ochr ag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones, Tegid, a safodd y tu ôl iddi yn y gwaith.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.
Dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837. Benthycodd Tegid iddi gopi o Lyfr Coch Hergest gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig. Y chwedl gyntaf a roddodd yn Saesneg o gopi Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, hanes Owain, a chafodd groeso cynnes pan ddaeth allan yn 1838. Rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.
Roedd pob cyfrol mewn dwy iaith, Cymraeg Tegid wrth ochr ei Saesneg hi, gyda 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd i gyd. Fe’u gwnaed yn gyfoethog, wedi’u darlunio’n llawn a’u rhwymo mewn lledr ag addurn aur.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig. Yn 1849 daeth y gwaith allan eto mewn tair cyfrol, a’i Saesneg hi ar ei ben ei hun, a gyhoeddwyd yn 1877, a ddaeth yn argraffiad yr oedd pawb yn ei adnabod. Roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, oherwydd ychwanegodd Hanes Taliesin.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.
Nid gyda hi y dechreuodd yr enw Mabinogion. Roedd William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain eisoes yn ei ddefnyddio ddiwedd y 18fed ganrif.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig. Roedd Pughe wedi cyhoeddi cyfieithiad o agoriad Pwyll yn 1795, a gwnaeth Charlotte ddefnydd o’r geiriadur Cymraeg a orffennodd yn 1803. Mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab, sef bachgen neu berson ifanc.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.
Ar 29 Gorffennaf 1833 priododd Josiah John Guest, meistr Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful. Cawsant ddeg o blant.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig. Helpodd y Siartwyr hi i weld faint o waith ymarferol oedd ei angen dros bobl Dowlais. Ymwelai â’r ysgolion yn aml a rhoi gwobrau, a daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais yn yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus rydd yn 1853.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig. Yn ddiweddarach, gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd gasgliad mawr o borslen, sydd heddiw yn Amgueddfa Victoria ac Albert, a rhoddodd ei gwyntyllau, ei gemau a’i chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.FfynhonnellLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun, ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gydag athro ei brodyr; dysgodd Gymraeg a gweithio gydag ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, yn eu plith Thomas Price a John Jones (Tegid), a’i cefnogodd ac a’i calonogodd; dechreuodd ar y Mabinogion yn 1837; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi gan y Barnwr Bosanquet, a oedd wedi gofyn iddo ei drawsgrifio gyntaf pan oedd Tegid yn ysgolhaig ifanc yn Rhydychen; y chwedl gyntaf a gyfieithodd o drawsgrifiad Tegid oedd ‘Iarlles y Ffynnon’, neu Owain, a gafodd groeso pan gyhoeddwyd hi yn 1838; rhoddwyd y cyfrolau cyntaf i’w hoff straeon am Arthur; roedd y cyfrolau’n ddwyieithog, gyda thestun Cymraeg Tegid a’i Saesneg hithau, a 145 tudalen o nodiadau ysgolheigaidd; fe’u cynhyrchwyd yn foethus, wedi’u darlunio’n llawn, gyda chloriau lledr ac addurn aur; ailgyhoeddwyd y gwaith mewn tair cyfrol yn 1849, a daeth argraffiad Saesneg 1877 yn argraffiad safonol; roedd deuddeg chwedl yn ei chasgliad, gan ychwanegu Hanes Taliesin; roedd yr enw Mabinogion eisoes ar waith ddiwedd y 18fed ganrif gan William Owen Pughe a chymdeithasau Cymry Llundain; cyhoeddodd Pughe gyfieithiad o ran gyntaf Pwyll yn 1795, a defnyddiodd hithau’r geiriadur Cymraeg a orffennodd Pughe yn 1803; mae gwreiddyn y gair mabinogi yn mab; priododd Josiah John Guest, perchennog Cwmni Haearn Dowlais, y mwyaf yn ei ddydd, ac aelod seneddol cyntaf Merthyr Tudful, ar 29 Gorffennaf 1833; cawsant ddeg o blant; helpodd Siartiaeth hi i weld yr angen am waith ymarferol dros bobl Dowlais, ac ymwelai’n gyson â’r ysgolion a rhoi gwobrau; daeth llyfrgell a godwyd yn Nowlais ganol yr 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; gyda’i hail ŵr, Charles Schreiber, casglodd borslen, sydd yn Amgueddfa Victoria ac Albert heddiw, a rhoddodd gasgliadau o wyntyllau, gemau a chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.
Ffynonellau a darllen pellach
Dysgodd Gymraeg yn Nowlais, cyfieithodd y Mabinogion i’r Saesneg a rheolodd waith haearn mwyaf y byd.
Arglwyddes Charlotte GuestDiddymir treth 1794 ar lechi a gludid ar y môr, ac mae diwydiant llechi Cymru’n llamu ymlaen.
Diddymu’r dreth ar lechiMae’r rheilffordd lechi o Flaenau Ffestiniog i Borthmadog yn agor, a’i wagenni llwythog yn rhedeg yr holl ffordd i lawr drwy ddisgyrchiant.
Agor Rheilffordd FfestiniogMae’r Siartwyr yn gorymdeithio ar Gasnewydd ac yn cael eu saethu. Yn y gorllewin, mae Merched Beca, wedi’u gwisgo fel menywod, yn chwalu tollbyrth.
Casnewydd a Merched BecaMae Ardalydd Bute yn agor Doc Gorllewinol Bute. O fewn saith deg mlynedd, Caerdydd yw porthladd glo mwyaf y byd.
Doc cyntaf CaerdyddYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf