

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru
o’r drydedd ganrif ar ddeg ymlaen
Brut y Brenhinedd
Y fersiynau Cymraeg o Hanes Brenhinoedd Prydain, a ysgrifennwyd tua 1136 gan Sieffre o Fynwy, a ddywedodd iddo droi i’r Lladin ‘hen lyfr yn yr iaith Frythoneg’.
Llun: Cadwallon mewn llawysgrif Gymraeg ganoloesol · Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Gwnaed | o’r 13eg ganrif, mewn sawl cyfieithiad Cymraeg |
|---|---|
| O | Hanes Brenhinoedd Prydain gan Sieffre o Fynwy, tua 1136 |
| Copïau | tua thrigain |
| Fersiynau hynaf | a enwir ar ôl Llanstephan 1, Peniarth 44 a Dingestow |
Hanes y brenhinoedd yn Gymraeg
Brut y Brenhinedd yw hanes brenhinoedd y Brythoniaid yn Gymraeg: Brutus a’i feibion, Lleon a adeiladodd Gaerllion, Llŷr a’i ferched, Beli a Brân, Lludd a gaerodd Lundain, Caswallon a safodd yn erbyn Cesar, Macsen, Gwrtheyrn, Emrys, Uthr ac Arthur, ac yn olaf oll Cadwaladr. Fe’i hysgrifennodd Sieffre o Fynwy yn Lladin tua 1136, o’r hyn a alwai’n hen lyfr yn yr iaith Frythoneg.FfynhonnellHistories of the Kings of Britain, by Geoffrey of Monmouth ↗cyfieithiad Saesneg Sebastian Evans, J. M. Dent, 1904 (Saesneg)Hanes Brenhinoedd Prydain gan Sieffre, tua 1136, yn y cyfieithiad a ddyfynnir yma. Am ddim i’w ddarllen ar-lein. O fewn canrif roedd y Cymry wedi’i wneud yn eiddo iddynt eu hunain eto, yn eu hiaith eu hunain, ac ni chopïwyd unrhyw lyfr yn amlach yng Nghymru’r Oesoedd Canol.
Llawer cyfieithiad
Fe’i cyfieithwyd fwy nag unwaith. Mae’r ysgolheigion sy’n ei astudio yn enwi’r fersiynau hynaf ar ôl y llawysgrifau sy’n eu cadw: fersiynau Llanstephan 1, Peniarth 44 a Dingestow. Mae un fersiwn yn gosod chwedl Lludd a Llefelys y tu mewn i’r hanes. Argraffwyd un arall, o lawysgrif yng Ngholeg Iesu, Rhydychen, yn 1801 fel Brut Tysilio, ac yn ôl traddodiad Cymru dyma’r union lyfr a drodd Sieffre i’r Lladin.
Lluniau’r brenhinoedd
Rhoddwyd lluniau i rai copïau. Yn Peniarth 23, copi canoloesol diweddarach o’r Brut, tynnodd y copïydd y brenhinoedd yn yr ymylon, yn eu plith Cadwallon o Wynedd, brenin mawr y Brythoniaid a ymladdodd yn erbyn Edwin o Northumbria.

Mae’r erthygl ar y Brutiau yn adrodd sut y darllenid Brut y Brenhinedd a Brut y Tywysogion gyda’i gilydd fel un hanes, o Gaerdroea hyd y tywysog olaf.
Trigain copi, chwe theulu
Erys tua thrigain fersiwn o’r Brut, yr hynaf o ganol y 1200au. Mae Brynley F. Roberts yn eu rhannu’n chwe theulu: Dingestow, Peniarth 44, Llanstephan 1, Peniarth 21, Cotton Cleopatra a Brut Tysilio. Peniarth 44 yw’r cyntaf i osod stori Lludd a Llefelys yn yr hanes, ac efallai fod Brut Dingestow, o ddiwedd y 1200au, yn dod o Wynedd.FfynhonnellBrut y Brenhinedd ↗Wikipedia (Saesneg)Erys tua 60 fersiwn, y cynharaf o ganol y 13eg ganrif; mae Brynley F. Roberts, ar ôl J. J. Parry, yn eu rhannu’n chwe dosbarth: Dingestow, Peniarth 44, Llanstephan 1, Peniarth 21, Cotton Cleopatra B. v a Brut Tysilio; Peniarth 44, o ganol y 13eg ganrif, yw’r cyntaf i gynnwys Lludd a Llefelys; efallai fod Brut Dingestow (NLW MS 5266), o ddiwedd y 13eg ganrif, yn dod o Wynedd; argraffwyd yn y Myvyrian Archaiology (1801–1807) a’i roi yn Saesneg gan Peter Roberts yn 1811; golygodd Henry Lewis Brut Dingestow yn 1942.
I brint
Argraffwyd y Brut yn y Myvyrian Archaiology rhwng 1801 a 1807, rhoddodd Peter Roberts ef yn Saesneg yn 1811, a golygodd Henry Lewis Brut Dingestow yn 1942.FfynhonnellBrut y Brenhinedd ↗Wikipedia (Saesneg)Erys tua 60 fersiwn, y cynharaf o ganol y 13eg ganrif; mae Brynley F. Roberts, ar ôl J. J. Parry, yn eu rhannu’n chwe dosbarth: Dingestow, Peniarth 44, Llanstephan 1, Peniarth 21, Cotton Cleopatra B. v a Brut Tysilio; Peniarth 44, o ganol y 13eg ganrif, yw’r cyntaf i gynnwys Lludd a Llefelys; efallai fod Brut Dingestow (NLW MS 5266), o ddiwedd y 13eg ganrif, yn dod o Wynedd; argraffwyd yn y Myvyrian Archaiology (1801–1807) a’i roi yn Saesneg gan Peter Roberts yn 1811; golygodd Henry Lewis Brut Dingestow yn 1942.
Y Brutiau: croniclau Cymru (erthygl) → Brutus o Gaerdroea, tad y Brythoniaid → Sieffre o Fynwy →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


