
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru
tua 1085–1095
Awstin Ieuan ap Sulien
Ar y Drindod gan Awstin Sant, a gopïwyd yn Llanbadarn Fawr gan Ieuan ap Sulien, a’i llofnododd â cherdd Ladin ar fywyd ei dad, yr Esgob Sulien, ac a ysgrifennodd benillion Cymraeg yn ei ymylon.
Llun: Eglwys Sant Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth · Pricey, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | tua 1085–1095, yn Llanbadarn Fawr |
|---|---|
| Ysgrifennwyd gan | Ieuan ap Sulien, sy’n ei lofnodi |
| Cedwir yn | Coleg Corpus Christi, Caergrawnt (MS 199) |
| Trysor | cerdd Ieuan i’w dad Sulien, a phennill Cymraeg yn ei ymyl |
Copi ysgolhaig ei hun
Dyma lyfr mawr Awstin Sant Ar y Drindod, a gopïwyd yn Llanbadarn Fawr gan Ieuan ap Sulien, mab yr Esgob Sulien ac arlunydd Sallwyr Rhygyfarch.FfynhonnellCambridge, Corpus Christi College, MS 199 ↗Llyfrgell Parker, Coleg Corpus Christi, Caergrawnt (Saesneg)Awstin, De trinitate, a ysgrifennwyd tua 1085–1095 yn Llanbadarn Fawr gan Ieuan ap Sulien, sy’n enwi ei hun yn Ioan, mab Sulien a brawd Rhygyfarch; ei gerdd Ladin ar f. 76r; pennill Cymraeg yn yr ymylon wedi’i ddyddio 1079×1089, a gollwyd yn rhannol wrth ailrwymo yn 1953. Llyfr mawr o femrwn cain ydyw, 36 llinell i’r dudalen, yn llaw gron a chyson Ieuan, gyda llythrennau addurnedig ar ddechrau pob llyfr.
Cerdd Ieuan
Wedi gorffen y gwaith hir, ysgrifennodd Ieuan gerdd Ladin o’i eiddo’i hun ar ôl y dudalen olaf. Ynddi mae’n enwi ei hun yn Ioan, mab Sulien a brawd Rhygyfarch, ac yn canu bywyd ei dad: sut yr aeth Sulien i astudio yn Iwerddon a’r Alban, dod adref i ddysgu yn Llanbadarn, a dod ddwywaith yn esgob Tyddewi. Dyma’r darlun gorau sydd gennym o’r teulu a wnaeth Lanbadarn yn oleuni dysg, wedi’i ysgrifennu gan un ohonynt.
Pennill Cymraeg yn yr ymyl
Ysgrifennodd Ieuan benillion Cymraeg hefyd yn ymylon y llyfr. Mae ysgolheigion yn eu dyddio rhwng 1079 a 1089. Maent ymhlith y darnau prin o farddoniaeth Gymraeg a ysgrifennwyd cyn Llyfr Du Caerfyrddin, a chollwyd rhan ohonynt pan ailrwymwyd y llyfr yn 1953.
Ei daith
Fel llawer o lyfrau Cymru, daeth i’r Archesgob Matthew Parker yn yr unfed ganrif ar bymtheg, ac felly i Lyfrgell Parker yng Ngholeg Corpus Christi, Caergrawnt. Gellir gweld pob tudalen ar-lein, ac argraffwyd cerdd Ieuan gan Haddan a Stubbs yn eu Councils yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg.
Rhygyfarch, y brawd hŷn
Bu brawd hŷn Ieuan, Rhygyfarch, Ricemarch mewn Hen Gymraeg, fyw o 1057 hyd 1099. Ysgrifennodd y Fuchedd Dewi gynharaf sydd wedi goroesi, yn Lladin. Daeth yn Fuchedd safonol nawddsant Cymru, ac yn yr Oesoedd Canol fe’i trowyd i’r Gymraeg fel Buchedd Dewi. Ysgrifennodd hefyd gerdd Ladin ar wahanol fersiynau’r Sallwyr.FfynhonnellRhygyfarch ↗Wikipedia (Saesneg)Bu fyw 1057–1099, Ricemarch mewn Hen Gymraeg; mab hynaf Sulien; ysgrifennodd y Fuchedd Dewi gynharaf sydd wedi goroesi, yn Lladin, a ddaeth yn Fuchedd safonol ac a drowyd i’r Gymraeg yn yr Oesoedd Canol fel Buchedd Dewi; hefyd gerdd Ladin ar wahanol fersiynau’r Sallwyr.
Gweld pob tudalen ar-lein ↗ Ieuan ap Sulien → Sallwyr Rhygyfarch → Pob llawysgrif Gymraeg ganoloesol →
Pobl y llyfr
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

