Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol

1848–1935

Bill Frost

Saer o Saundersfoot a gafodd batent ar beiriant hedfan yn 1894. Yn ôl traddodiad Cymru fe’i hedfanodd yn 1896, saith mlynedd cyn y brodyr Wright.

Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1848–1935 (wedi’i gofnodi) Arloeswr hedfan Saundersfoot Y Gymru Ddiwydiannol Gwyddoniaeth, meddygaeth a dyfeisio
★ Y Cymro cyntaf Yn ôl traddodiad Cymru hedfanodd ei beiriant yn Saundersfoot, saith mlynedd cyn y brodyr Wright
Peiriant hedfan Bill Frost, o’i batent
Peiriant hedfan Bill Frost, o’i batent · Llun: Wikimedia Commons · William Frost, Parth cyhoeddus

Gweithiwr o Saundersfoot yn Sir Benfro oedd William ‘Bill’ Frost, a chanddo freuddwyd am hedfan. Dyluniodd ei beiriant hedfan ei hun, enillodd batent arno yn 1894, a chofiai pobl Saundersfoot sut y cododd o’r ddaear ym Medi 1896 a theithio tua 500 metr, saith mlynedd cyn i’r brodyr Wright hedfan yn America.

Ganed28 Mai 1848, Saundersfoot, Sir Benfro
Patent25 Hydref 1894, rhif 1894-20431
HediadTua 24 Medi 1896, Saundersfoot
PellterTua 500 metr
Bu farwMawrth 1935

Dyn o Saundersfoot#

Ganed William Frost yn Saundersfoot ar 28 Mai 1848, yn fab i Rebecca a John Frost. Gweithiai ar Ystad Hen Gastell ger y pentref. O tua 1880 rhoddodd ei fryd ar adeiladu peiriant a allai gludo dyn drwy’r awyr.

Gleider-Awyrlong Frost#

Roedd ei gynllun, Gleider-Awyrlong Frost, yn rhannol yn falŵn ac yn rhannol yn gleider. Helpai silindrau nwy i’w godi, a gyrrai dau wyntyll gwrthdroadwy, yn troi’n wastad fel llafnau hofrennydd, ef i fyny. Pan oedd yn ddigon uchel, lledai a gogwyddai lifer yr adenydd fel ei fod yn llithro ymlaen ac i lawr; pan oedd yn ddigon isel, gwrthdroid y lifer a dringai eto.

Corff tebyg i gwch tua deg troedfedd ar hugain o hyd oedd y ffrâm, wedi’i wneud o fambŵ ysgafn a chynfas, gyda llyw yn y ddau ben i’w lywio.

Patent o Lundain#

Er mai dyn heb fawr o fodd ydoedd, gwnaeth Frost gais am batent, ac ar 25 Hydref 1894 fe’i derbyniwyd a’i gofrestru yn Llundain dan y rhif 1894-20431. Sylwodd y papurau newydd: yn Hydref 1895 adroddodd yr Edinburgh Evening News fod y dyfeisiwr yn hyderus y byddai ei beiriant yn teithio ar gan milltir yr awr.

Mae’r dyfeisiwr yn rhagweld yn hyderus y bydd yn teithio ar gyfradd o 100 milltir yr awr.

Edinburgh Evening News, Hydref 1895

Hediad 1896#

Ar neu tua 24 Medi 1896, yn Saundersfoot, gadawodd peiriant Frost y ddaear a theithio tua 500 metr cyn disgyn i lwyni. Mewn cymhariaeth, aeth hediad modur cyntaf y brodyr Wright yn Kitty Hawk yn 1903 120 troedfedd mewn deuddeg eiliad.

Y noson honno ysgubodd storm enbyd dros yr arfordir a chwalu’r peiriant, ac ni adeiladodd Frost un arall. Cadwyd hanes yr hediad yng nghof y pentref.

Ei gofio#

Bu farw Bill Frost ym Mawrth 1935. Casglwyd ei hanes gan yr awdur o Sir Benfro Roscoe Howells yn ei lyfr A Pembrokeshire Pioneer, a gyhoeddwyd yn 2007, ac mae Saundersfoot yn ei gofio fel y dyn a allai fod y cyntaf i hedfan.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

1771–1858

Robert Owen

Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)

Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.

Robert Owen
1780–1843

Dic Aberdaron

Yr ieithydd crwydrol (wedi’i gofnodi)

Richard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.

Dic Aberdaron
1781–1847

Lucy Thomas

Mam masnach glo ager Cymru (wedi’i gofnodi)

Gweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.

Lucy Thomas
1784–1864

Mary Jones

Y ferch a gerddodd am Feibl (wedi’i gofnodi)

Merch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.

Mary Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf