Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1848–1906
Y gweinidog a’r ysgrifwr o Abergele a alwodd ar y Cymry i ddefnyddio’u hiaith eu hunain ym mhob rhan o fywyd, ac y mae ei ryddiaith ymhlith y gorau yn y Gymraeg.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Roedd Robert Ambrose Jones, a adwaenir yng Nghymru fel Emrys ap Iwan, yn weinidog, beirniad ac ysgrifwr a alwodd ar y Cymry i godi eu pennau a defnyddio’u hiaith eu hunain ym mhob rhan o fywyd. Credai mewn hunanlywodraeth i Gymru, ysgrifennodd yr anerchiad etholiadol cyntaf dros ‘ymgeisydd Cymreig’, ac mae ei bregethau a’i ysgrifau ymhlith campweithiau rhyddiaith Gymraeg. Fe’i gwelir yn un o arloeswyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig modern.FfynonellauEmrys ap Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Emrys ap Iwan (Robert Ambrose Jones, 24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), beirniad llenyddol ac awdur ar wleidyddiaeth a chrefydd, a welir yn aml yn un o arloeswyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Abergele, mab i arddwr ar ystad gyfagos; hyfforddwyd yn y Bala; yn 1874 aeth i Lausanne i ddysgu Saesneg ac astudio ieithoedd, gan ennill cariad at iaith a llên Ffrainc a luniodd ei ysgrifennu; dysgodd Saesneg wedyn yn Bonn a Giessen; fe’i hordeiniwyd a bu’n weinidog yn Sir Ddinbych, gan gynnwys Rhewl a Rhuthun, weddill ei oes; dadleuydd brwd dros y Gymraeg a gredai mewn hunanlywodraeth i Gymru o fewn trefn ffederal; awdur toreithiog erthyglau papur newydd yn Gymraeg, a gyhoeddwyd mewn tair cyfrol, gyda dwy gyfrol o bregethau; dylanwad pwysig ar genedlaetholdeb Cymreig yr ugeinfed ganrif, a’i wneud yn hysbys i genhedlaeth newydd gan gofiant T. Gwynn Jones yn 1912; enwyd Ysgol Emrys ap Iwan, ysgol uwchradd yn Abergele, er anrhydedd iddo.Jones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).
| Ganed | 24 Mawrth 1848, Abergele |
|---|---|
| Hyfforddiant | Coleg y Methodistiaid Calfinaidd, y Bala |
| Dramor | Lausanne, Heidelberg, Bonn a Giessen |
| Ordeiniwyd | Yr Wyddgrug, Mehefin 1883 |
| Gweinidogaeth | Rhuthun, Trefnant a Rhewl |
| Bu farw | 6 Ionawr 1906, Rhewl, ger Rhuthun |
Ganed ef ar 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele, plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad. Yn bedair ar ddeg aeth i Lerpwl i weithio i ddilledydd, ond o fewn blwyddyn roedd adref eto, yn gweithio’n arddwr ym Modelwyddan.FfynonellauJones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).Robert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) ↗Wicipedia CymraegRobert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) (24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), ysgrifennwr toreithiog ar wleidyddiaeth, yr iaith Gymraeg a chrefydd, a ystyrir yn un o arloeswyr cenedlaetholdeb Cymreig; ganed yn Abergele, mab i labrwr, John Jones; wedi gadael yr ysgol yn bedair ar ddeg aeth i weithio i siop ddillad yn Wrecsam a Lerpwl, yna’n arddwr ym Modelwyddan cyn Coleg Diwinyddol y Bala; yn 1874 aeth i Lutry ger Lausanne yn athro Saesneg, i wella’i Ffrangeg a’i Almaeneg, ac wedyn yn athro Saesneg yn Heidelberg, Bonn a Giessen; wedi dychwelyd i Gymru cyfrannodd i’r Gwyddoniadur Cymreig, Baner ac Amserau Cymru ac Y Geninen; ysgrifennodd lawer o erthyglau yn erbyn codi capeli Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, yr ‘Inglis Côs’; ordeiniwyd yng Nghymdeithasfa’r Wyddgrug ym Mehefin 1883; gweinidog yn Rhuthun, Trefnant a Rhewl; claddwyd ym mynwent Rhyd y Cilgwyn, Rhewl ger Rhuthun, yn 1906; roedd yn frwd dros y Gymraeg ac yn credu mewn hunanlywodraeth i Gymru.
Yn ddeunaw oed aeth i Goleg y Methodistiaid Calfinaidd yn y Bala i’w hyfforddi i’r weinidogaeth.FfynonellauJones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).Emrys ap Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Emrys ap Iwan (Robert Ambrose Jones, 24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), beirniad llenyddol ac awdur ar wleidyddiaeth a chrefydd, a welir yn aml yn un o arloeswyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Abergele, mab i arddwr ar ystad gyfagos; hyfforddwyd yn y Bala; yn 1874 aeth i Lausanne i ddysgu Saesneg ac astudio ieithoedd, gan ennill cariad at iaith a llên Ffrainc a luniodd ei ysgrifennu; dysgodd Saesneg wedyn yn Bonn a Giessen; fe’i hordeiniwyd a bu’n weinidog yn Sir Ddinbych, gan gynnwys Rhewl a Rhuthun, weddill ei oes; dadleuydd brwd dros y Gymraeg a gredai mewn hunanlywodraeth i Gymru o fewn trefn ffederal; awdur toreithiog erthyglau papur newydd yn Gymraeg, a gyhoeddwyd mewn tair cyfrol, gyda dwy gyfrol o bregethau; dylanwad pwysig ar genedlaetholdeb Cymreig yr ugeinfed ganrif, a’i wneud yn hysbys i genhedlaeth newydd gan gofiant T. Gwynn Jones yn 1912; enwyd Ysgol Emrys ap Iwan, ysgol uwchradd yn Abergele, er anrhydedd iddo.
Yn 1874 aeth i Lausanne yn y Swistir am ddeunaw mis i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg. Wedyn bu’n dysgu yn Heidelberg, Bonn a Giessen, ac am weddill ei oes ymwelai â’r Cyfandir yn aml. Daeth i garu iaith a llên Ffrainc, a llywiodd y cariad hwnnw bopeth a ysgrifennodd.FfynonellauJones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).Emrys ap Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Emrys ap Iwan (Robert Ambrose Jones, 24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), beirniad llenyddol ac awdur ar wleidyddiaeth a chrefydd, a welir yn aml yn un o arloeswyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Abergele, mab i arddwr ar ystad gyfagos; hyfforddwyd yn y Bala; yn 1874 aeth i Lausanne i ddysgu Saesneg ac astudio ieithoedd, gan ennill cariad at iaith a llên Ffrainc a luniodd ei ysgrifennu; dysgodd Saesneg wedyn yn Bonn a Giessen; fe’i hordeiniwyd a bu’n weinidog yn Sir Ddinbych, gan gynnwys Rhewl a Rhuthun, weddill ei oes; dadleuydd brwd dros y Gymraeg a gredai mewn hunanlywodraeth i Gymru o fewn trefn ffederal; awdur toreithiog erthyglau papur newydd yn Gymraeg, a gyhoeddwyd mewn tair cyfrol, gyda dwy gyfrol o bregethau; dylanwad pwysig ar genedlaetholdeb Cymreig yr ugeinfed ganrif, a’i wneud yn hysbys i genhedlaeth newydd gan gofiant T. Gwynn Jones yn 1912; enwyd Ysgol Emrys ap Iwan, ysgol uwchradd yn Abergele, er anrhydedd iddo.Robert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) ↗Wicipedia CymraegRobert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) (24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), ysgrifennwr toreithiog ar wleidyddiaeth, yr iaith Gymraeg a chrefydd, a ystyrir yn un o arloeswyr cenedlaetholdeb Cymreig; ganed yn Abergele, mab i labrwr, John Jones; wedi gadael yr ysgol yn bedair ar ddeg aeth i weithio i siop ddillad yn Wrecsam a Lerpwl, yna’n arddwr ym Modelwyddan cyn Coleg Diwinyddol y Bala; yn 1874 aeth i Lutry ger Lausanne yn athro Saesneg, i wella’i Ffrangeg a’i Almaeneg, ac wedyn yn athro Saesneg yn Heidelberg, Bonn a Giessen; wedi dychwelyd i Gymru cyfrannodd i’r Gwyddoniadur Cymreig, Baner ac Amserau Cymru ac Y Geninen; ysgrifennodd lawer o erthyglau yn erbyn codi capeli Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, yr ‘Inglis Côs’; ordeiniwyd yng Nghymdeithasfa’r Wyddgrug ym Mehefin 1883; gweinidog yn Rhuthun, Trefnant a Rhewl; claddwyd ym mynwent Rhyd y Cilgwyn, Rhewl ger Rhuthun, yn 1906; roedd yn frwd dros y Gymraeg ac yn credu mewn hunanlywodraeth i Gymru.
O tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur mawr ac i’r papur newydd Baner ac Amserau Cymru. Dros y deng mlynedd ar hugain nesaf anfonodd fwy na phedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, y rhan fwyaf i’r Faner ac i’r cylchgrawn Y Geninen.FfynonellauJones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).Robert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) ↗Wicipedia CymraegRobert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) (24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), ysgrifennwr toreithiog ar wleidyddiaeth, yr iaith Gymraeg a chrefydd, a ystyrir yn un o arloeswyr cenedlaetholdeb Cymreig; ganed yn Abergele, mab i labrwr, John Jones; wedi gadael yr ysgol yn bedair ar ddeg aeth i weithio i siop ddillad yn Wrecsam a Lerpwl, yna’n arddwr ym Modelwyddan cyn Coleg Diwinyddol y Bala; yn 1874 aeth i Lutry ger Lausanne yn athro Saesneg, i wella’i Ffrangeg a’i Almaeneg, ac wedyn yn athro Saesneg yn Heidelberg, Bonn a Giessen; wedi dychwelyd i Gymru cyfrannodd i’r Gwyddoniadur Cymreig, Baner ac Amserau Cymru ac Y Geninen; ysgrifennodd lawer o erthyglau yn erbyn codi capeli Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, yr ‘Inglis Côs’; ordeiniwyd yng Nghymdeithasfa’r Wyddgrug ym Mehefin 1883; gweinidog yn Rhuthun, Trefnant a Rhewl; claddwyd ym mynwent Rhyd y Cilgwyn, Rhewl ger Rhuthun, yn 1906; roedd yn frwd dros y Gymraeg ac yn credu mewn hunanlywodraeth i Gymru.
Siaradodd yn erbyn y polisi o godi capeli Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, yr ‘Inglis Côs’ fel y’i galwai. Safodd yn gadarn hyd yn oed pan ohiriodd hynny ei ordeinio yn 1881, ac ym Mehefin 1883 fe’i hordeiniwyd yng Nghymdeithasfa’r Wyddgrug.FfynonellauRobert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) ↗Wicipedia CymraegRobert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) (24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), ysgrifennwr toreithiog ar wleidyddiaeth, yr iaith Gymraeg a chrefydd, a ystyrir yn un o arloeswyr cenedlaetholdeb Cymreig; ganed yn Abergele, mab i labrwr, John Jones; wedi gadael yr ysgol yn bedair ar ddeg aeth i weithio i siop ddillad yn Wrecsam a Lerpwl, yna’n arddwr ym Modelwyddan cyn Coleg Diwinyddol y Bala; yn 1874 aeth i Lutry ger Lausanne yn athro Saesneg, i wella’i Ffrangeg a’i Almaeneg, ac wedyn yn athro Saesneg yn Heidelberg, Bonn a Giessen; wedi dychwelyd i Gymru cyfrannodd i’r Gwyddoniadur Cymreig, Baner ac Amserau Cymru ac Y Geninen; ysgrifennodd lawer o erthyglau yn erbyn codi capeli Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, yr ‘Inglis Côs’; ordeiniwyd yng Nghymdeithasfa’r Wyddgrug ym Mehefin 1883; gweinidog yn Rhuthun, Trefnant a Rhewl; claddwyd ym mynwent Rhyd y Cilgwyn, Rhewl ger Rhuthun, yn 1906; roedd yn frwd dros y Gymraeg ac yn credu mewn hunanlywodraeth i Gymru.Jones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).
Ei nod, meddai’r Bywgraffiadur Cymreig, oedd adfer i’r genedl Gymreig hunan-barch a hyder, ac ymladd yn erbyn pob math o daeogrwydd.FfynhonnellJones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).
Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf.
Y Bywgraffiadur Cymreig
Credai Emrys ap Iwan mewn hunanlywodraeth i Gymru o fewn trefn ffederal. Mewn anerchiad i etholwyr Môn cynigiodd ei hun yn ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda pholisi o hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig: yr anerchiad etholiadol cyntaf o’i fath.FfynonellauEmrys ap Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Emrys ap Iwan (Robert Ambrose Jones, 24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), beirniad llenyddol ac awdur ar wleidyddiaeth a chrefydd, a welir yn aml yn un o arloeswyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Abergele, mab i arddwr ar ystad gyfagos; hyfforddwyd yn y Bala; yn 1874 aeth i Lausanne i ddysgu Saesneg ac astudio ieithoedd, gan ennill cariad at iaith a llên Ffrainc a luniodd ei ysgrifennu; dysgodd Saesneg wedyn yn Bonn a Giessen; fe’i hordeiniwyd a bu’n weinidog yn Sir Ddinbych, gan gynnwys Rhewl a Rhuthun, weddill ei oes; dadleuydd brwd dros y Gymraeg a gredai mewn hunanlywodraeth i Gymru o fewn trefn ffederal; awdur toreithiog erthyglau papur newydd yn Gymraeg, a gyhoeddwyd mewn tair cyfrol, gyda dwy gyfrol o bregethau; dylanwad pwysig ar genedlaetholdeb Cymreig yr ugeinfed ganrif, a’i wneud yn hysbys i genhedlaeth newydd gan gofiant T. Gwynn Jones yn 1912; enwyd Ysgol Emrys ap Iwan, ysgol uwchradd yn Abergele, er anrhydedd iddo.Jones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).
Fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a gweithio i adfer ei symlrwydd a’i phurdeb, gan wneud i’r rhyddiaith yr hyn a wnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth. Ysgrifennodd ramadeg Cymraeg yn 1881, golygodd Y Bardd Cwsc, ac ysgrifennodd y dychan Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys. Ysgrifennai ei bregethau yn llawn, ac fe’u rhifir ymhlith campweithiau llên Cymru.FfynhonnellJones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).
Bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl ger Rhuthun. Gwerthfawrogai ei bobl ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn gyda phlant a phobl ifanc.FfynonellauJones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).Robert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) ↗Wicipedia CymraegRobert Ambrose Jones (Emrys ap Iwan) (24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), ysgrifennwr toreithiog ar wleidyddiaeth, yr iaith Gymraeg a chrefydd, a ystyrir yn un o arloeswyr cenedlaetholdeb Cymreig; ganed yn Abergele, mab i labrwr, John Jones; wedi gadael yr ysgol yn bedair ar ddeg aeth i weithio i siop ddillad yn Wrecsam a Lerpwl, yna’n arddwr ym Modelwyddan cyn Coleg Diwinyddol y Bala; yn 1874 aeth i Lutry ger Lausanne yn athro Saesneg, i wella’i Ffrangeg a’i Almaeneg, ac wedyn yn athro Saesneg yn Heidelberg, Bonn a Giessen; wedi dychwelyd i Gymru cyfrannodd i’r Gwyddoniadur Cymreig, Baner ac Amserau Cymru ac Y Geninen; ysgrifennodd lawer o erthyglau yn erbyn codi capeli Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, yr ‘Inglis Côs’; ordeiniwyd yng Nghymdeithasfa’r Wyddgrug ym Mehefin 1883; gweinidog yn Rhuthun, Trefnant a Rhewl; claddwyd ym mynwent Rhyd y Cilgwyn, Rhewl ger Rhuthun, yn 1906; roedd yn frwd dros y Gymraeg ac yn credu mewn hunanlywodraeth i Gymru.
Bu farw yn Rhewl ar 6 Ionawr 1906, ac yno y mae’n gorwedd.FfynhonnellJones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).
Tyfodd ei ddylanwad wedi i gofiant T. Gwynn Jones iddo ymddangos yn 1912, a daeth yn llais grymus i genedlaetholdeb Cymreig yr ugeinfed ganrif. Cyhoeddwyd ei homilïau, ei bregethau a thair cyfrol o’i ysgrifau wedi ei farw, ac mae ysgol uwchradd yn Abergele, Ysgol Emrys ap Iwan, yn dwyn ei enw.FfynonellauEmrys ap Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Emrys ap Iwan (Robert Ambrose Jones, 24 Mawrth 1848 – 6 Ionawr 1906), beirniad llenyddol ac awdur ar wleidyddiaeth a chrefydd, a welir yn aml yn un o arloeswyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Abergele, mab i arddwr ar ystad gyfagos; hyfforddwyd yn y Bala; yn 1874 aeth i Lausanne i ddysgu Saesneg ac astudio ieithoedd, gan ennill cariad at iaith a llên Ffrainc a luniodd ei ysgrifennu; dysgodd Saesneg wedyn yn Bonn a Giessen; fe’i hordeiniwyd a bu’n weinidog yn Sir Ddinbych, gan gynnwys Rhewl a Rhuthun, weddill ei oes; dadleuydd brwd dros y Gymraeg a gredai mewn hunanlywodraeth i Gymru o fewn trefn ffederal; awdur toreithiog erthyglau papur newydd yn Gymraeg, a gyhoeddwyd mewn tair cyfrol, gyda dwy gyfrol o bregethau; dylanwad pwysig ar genedlaetholdeb Cymreig yr ugeinfed ganrif, a’i wneud yn hysbys i genhedlaeth newydd gan gofiant T. Gwynn Jones yn 1912; enwyd Ysgol Emrys ap Iwan, ysgol uwchradd yn Abergele, er anrhydedd iddo.Jones, Robert Ambrose (Emrys ap Iwan; 1848 – 1906), Calvinistic Methodist minister, man of letters, and publicist ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 24 Mawrth 1848 yn Ffordd-las, Abergele (cywiriad, 1997), plentyn hynaf John a Maria Jones; garddwr oedd ei dad; yn 14 oed aeth i Lerpwl yn negesydd i ddilledydd, yna dychwelodd i weithio’n arddwr ym Modelwyddan; yn 18 oed aeth i Goleg y Methodistiaid yn y Bala; yn 1874 aeth am ddeunaw mis i ysgol yn Lausanne i ddysgu Saesneg ac i ddysgu Ffrangeg ac Almaeneg, ac wedyn i Heidelberg, Bonn a Giessen, ac ymwelai â’r Cyfandir yn gyson; o tua 1877 ysgrifennai i’r Gwyddoniadur ac i’r Faner; gwrthwynebodd y polisi o godi eglwysi Saesneg mewn ardaloedd Cymraeg, gwrthodwyd ei ordeinio yn Llanidloes (1881) ond fe’i hordeiniwyd yn yr Wyddgrug (1883); bu’n weinidog yn Rhuthun a Threfnant, ac o 1900 yn Rhewl, lle bu farw 6 Ionawr 1906 ac y’i claddwyd; dros bedwar ugain o lythyrau ac erthyglau i’r wasg, 1876–1906, yn bennaf yn Y Faner ac Y Geninen; Homiliau (1906, 1909), pregethau (1928), Breuddwyd Pabydd wrth ei Ewyllys, tair cyfrol o’i ysgrifau (1937–40), gramadeg Cymraeg (1881), argraffiad o’r Bardd Cwsc (1898), a chyfieithiad o Job Renan yn y Llyfrgell Genedlaethol; fel beirniad olrheiniodd brif ffrwd rhyddiaith glasurol Gymraeg a cheisio adfer symlrwydd a phurdeb i’r rhyddiaith, fel y gwnaeth Syr John Morris-Jones i’r farddoniaeth; dylanwadwyd arno gan Pascal a Paul-Louis Courier; ei nod oedd adfer i’r genedl hunan-barch a hyder; ‘Ei ysgrifbin oedd ei gleddyf’; ei ‘anerchiad etholiadol’ i etholwyr Môn fel ‘ymgeisydd Cymreig’, gyda hunanlywodraeth ac addewid i sefyll ar wahân i bob plaid Seisnig, oedd yr anerchiad cyntaf o’i fath; mae ei bregethau, a ysgrifennwyd yn llawn, ymhlith campweithiau llên Cymru; gwerthfawrogai ei braidd ei ddiffyg hunan-geisio llwyr a’i waith gwreiddiol iawn ymhlith plant a phobl ifanc; tyfodd ei ddylanwad wedi cofiant T. Gwynn Jones (1912).
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf