Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1848–1920
Y bardd o weithiwr haearn o Dreboeth y mae ei emyn Calon Lân yn cael ei ganu gan bob tyrfa Gymreig, o’r capel i’r stadiwm rygbi.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gweithiwr haearn a thunplat o Dreboeth uwchben Abertawe oedd Daniel James, y bardd Gwyrosydd, a ysgrifennodd eiriau Calon Lân. Mae ei emyn, sy’n gofyn nid am gyfoeth ond am galon lân, yn aml ar frig rhestrau hoff emynau Cymru, ac fe’i cenir cyn bron pob gêm brawf rygbi y mae Cymru’n ei chwarae.FfynonellauDaniel James (Gwyrosydd) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel James (23 Ionawr 1848 – 16 Mawrth 1920), enw barddol Gwyrosydd, bardd ac emynydd Cymreig, sy’n fwyaf adnabyddus am eiriau’r emyn poblogaidd ‘Calon Lân’ (cyhoeddwyd 1892); o Dreboeth yn Abertawe; bu farw ei dad pan oedd yn ifanc; pwdler yng ngwaith haearn Treforys, yna yng ngwaith tunplat Glandŵr; mae’n debyg mai ‘lle’r gwyros’ yw ystyr Gwyrosydd, neu efallai ‘rhosydd Gŵyr’; bu’n gweithio wedyn yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw ac Aberpennar, lle treuliodd 20 mlynedd; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch; claddwyd ym Mynydd-bach, gyda thabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Treboeth yn 1936; Calon Lân yw ei emyn mwyaf poblogaidd o bell ffordd ac mae’n aml ar frig rhestrau hoff emynau Cymru; credir iddo ysgrifennu’r geiriau tra’n byw ym Mlaengarw; yn 2008 agorwyd Parc Calon Lân gan Huw Edwards ym Mlaengarw; yn 2013 dechreuwyd ffilm wedi’i hanimeiddio o’i fywyd gan Grŵp Hanes Treboeth, Prifysgol Abertawe ac ysgolion cynradd lleol; mae Cymdeithas Calon Lân, a ffurfiwyd yn 2018, yn hyrwyddo’r emyn a nododd ganmlwyddiant ei farw yn 2020.Calon Lân ↗Wikipedia (Saesneg)Calon Lân, emyn Cymraeg; geiriau gan Daniel James (Gwyrosydd), a ysgrifennwyd yn y 1890au; tôn gan John Hughes (1872–1914); nid moethusrwydd na chyfoeth y mae’r canwr yn ei geisio ond calon lân, onest a hapus; mae wedi hen sefydlu’n anthem tîm rygbi’r undeb Cymru, a genir cyn bron pob gêm brawf sy’n cynnwys Cymru, ac fe’i clywir yn aml bellach mewn gemau pêl-droed Cymru; yn 2012 canodd Only Boys Aloud hi ar Britain’s Got Talent; cenir fersiwn Sbaeneg gan Gymry’r Ariannin yn y Wladfa, Patagonia; mae Canolfan Calon Lân yng Nghapel Mynyddbach, lle claddwyd Daniel James, a adferwyd ers 2011.
| Ganed | Ionawr 1848, Treboeth, Abertawe (1847 yn ôl y Bywgraffiadur Cymreig) |
|---|---|
| Enw barddol | Gwyrosydd |
| Gwaith | Pwdler, gweithiwr tunplat a glöwr |
| Enwog am | Eiriau Calon Lân |
| Bu farw | 11 Mawrth 1920, Treforys |
| Claddwyd | Mynydd-bach, Abertawe |
Ganed Daniel James yn Nhreboeth, Abertawe, yn fab i Daniel James, saer maen, a’i wraig Mary. Perthynai ei rieni i eglwys yr Annibynwyr ym Mynydd-bach, a ddaeth yn destun llawer o’i gerddi. Bu farw ei dad pan oedd yn ifanc, ac aeth i weithio’n bwdler yng ngwaith haearn Treforys ac wedyn yng ngwaith tunplat Glandŵr.FfynonellauJames, Daniel (Gwyrosydd; 1847 – 1920), poet ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Ionawr 1847 yn Nhre-boeth, Abertawe, mab Daniel James, saer maen, a Mary (gynt Morgan); perthynai ei rieni i eglwys Annibynnol Mynydd-bach, testun llawer o’i gerddi; wedi colli ei dad yn ifanc, aeth yn bwdler yng ngwaith haearn Treforys ac wedyn i waith tunplat Glandŵr; meistrolodd werslyfr cerdd dafod Dafydd Morgannwg ac ysgrifennu’n gyntaf fel Dafydd Mynyddbach, yna, ar awgrym D. W. Jones, fel Gwyrosydd; daeth ei delynegion a’i ddarnau adrodd yn adnabyddus iawn; pan gaeodd gwaith Glandŵr bu’n gweithio yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw erbyn 1891, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, pymtheng mlynedd ohonynt yn un o lofeydd Nixon, ac wedyn i’r awdurdod lleol; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch a’i fab-yng-nghyfraith, bu farw yno 11 Mawrth 1920 a’i gladdu ym Mynydd-bach; gosodwyd tabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Tre-boeth yn 1936; priododd Ann Hopkin, ac yna yn 1888 Gwenllian Parry (gynt Morgan); gadawodd ddau fab a dwy ferch; ymddangosodd ei ganu diymhongar a phoblogaidd iawn gyntaf mewn cylchgronau a phapurau newydd; casgliadau: Caneuon Gwyrosydd (Plas-marl, 1885), Caniadau Gwyrosydd (Cwmafan, 1892), sy’n cynnwys yr emyn hynod boblogaidd ‘Calon Lân’, ac Aeron Awen Gwyrosydd (Aberpennar, 1898); ailargraffwyd y ddau gyntaf yn 1909, a lluniwyd casgliad wedi ei farw gan Gymdeithas y Mabinogion, Abertawe.Daniel James (Gwyrosydd) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel James (23 Ionawr 1848 – 16 Mawrth 1920), enw barddol Gwyrosydd, bardd ac emynydd Cymreig, sy’n fwyaf adnabyddus am eiriau’r emyn poblogaidd ‘Calon Lân’ (cyhoeddwyd 1892); o Dreboeth yn Abertawe; bu farw ei dad pan oedd yn ifanc; pwdler yng ngwaith haearn Treforys, yna yng ngwaith tunplat Glandŵr; mae’n debyg mai ‘lle’r gwyros’ yw ystyr Gwyrosydd, neu efallai ‘rhosydd Gŵyr’; bu’n gweithio wedyn yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw ac Aberpennar, lle treuliodd 20 mlynedd; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch; claddwyd ym Mynydd-bach, gyda thabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Treboeth yn 1936; Calon Lân yw ei emyn mwyaf poblogaidd o bell ffordd ac mae’n aml ar frig rhestrau hoff emynau Cymru; credir iddo ysgrifennu’r geiriau tra’n byw ym Mlaengarw; yn 2008 agorwyd Parc Calon Lân gan Huw Edwards ym Mlaengarw; yn 2013 dechreuwyd ffilm wedi’i hanimeiddio o’i fywyd gan Grŵp Hanes Treboeth, Prifysgol Abertawe ac ysgolion cynradd lleol; mae Cymdeithas Calon Lân, a ffurfiwyd yn 2018, yn hyrwyddo’r emyn a nododd ganmlwyddiant ei farw yn 2020.
Dysgodd reolau cerdd dafod ei hun o werslyfr Dafydd Morgannwg, a dechrau ysgrifennu fel Dafydd Mynyddbach. Ar awgrym Dafydd Morgannwg ei hun cymerodd yr enw barddol Gwyrosydd, sy’n golygu ‘lle’r gwyros’ yn ôl pob tebyg, neu efallai ‘rhosydd Gŵyr’.FfynonellauJames, Daniel (Gwyrosydd; 1847 – 1920), poet ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Ionawr 1847 yn Nhre-boeth, Abertawe, mab Daniel James, saer maen, a Mary (gynt Morgan); perthynai ei rieni i eglwys Annibynnol Mynydd-bach, testun llawer o’i gerddi; wedi colli ei dad yn ifanc, aeth yn bwdler yng ngwaith haearn Treforys ac wedyn i waith tunplat Glandŵr; meistrolodd werslyfr cerdd dafod Dafydd Morgannwg ac ysgrifennu’n gyntaf fel Dafydd Mynyddbach, yna, ar awgrym D. W. Jones, fel Gwyrosydd; daeth ei delynegion a’i ddarnau adrodd yn adnabyddus iawn; pan gaeodd gwaith Glandŵr bu’n gweithio yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw erbyn 1891, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, pymtheng mlynedd ohonynt yn un o lofeydd Nixon, ac wedyn i’r awdurdod lleol; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch a’i fab-yng-nghyfraith, bu farw yno 11 Mawrth 1920 a’i gladdu ym Mynydd-bach; gosodwyd tabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Tre-boeth yn 1936; priododd Ann Hopkin, ac yna yn 1888 Gwenllian Parry (gynt Morgan); gadawodd ddau fab a dwy ferch; ymddangosodd ei ganu diymhongar a phoblogaidd iawn gyntaf mewn cylchgronau a phapurau newydd; casgliadau: Caneuon Gwyrosydd (Plas-marl, 1885), Caniadau Gwyrosydd (Cwmafan, 1892), sy’n cynnwys yr emyn hynod boblogaidd ‘Calon Lân’, ac Aeron Awen Gwyrosydd (Aberpennar, 1898); ailargraffwyd y ddau gyntaf yn 1909, a lluniwyd casgliad wedi ei farw gan Gymdeithas y Mabinogion, Abertawe.Daniel James (Gwyrosydd) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel James (23 Ionawr 1848 – 16 Mawrth 1920), enw barddol Gwyrosydd, bardd ac emynydd Cymreig, sy’n fwyaf adnabyddus am eiriau’r emyn poblogaidd ‘Calon Lân’ (cyhoeddwyd 1892); o Dreboeth yn Abertawe; bu farw ei dad pan oedd yn ifanc; pwdler yng ngwaith haearn Treforys, yna yng ngwaith tunplat Glandŵr; mae’n debyg mai ‘lle’r gwyros’ yw ystyr Gwyrosydd, neu efallai ‘rhosydd Gŵyr’; bu’n gweithio wedyn yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw ac Aberpennar, lle treuliodd 20 mlynedd; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch; claddwyd ym Mynydd-bach, gyda thabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Treboeth yn 1936; Calon Lân yw ei emyn mwyaf poblogaidd o bell ffordd ac mae’n aml ar frig rhestrau hoff emynau Cymru; credir iddo ysgrifennu’r geiriau tra’n byw ym Mlaengarw; yn 2008 agorwyd Parc Calon Lân gan Huw Edwards ym Mlaengarw; yn 2013 dechreuwyd ffilm wedi’i hanimeiddio o’i fywyd gan Grŵp Hanes Treboeth, Prifysgol Abertawe ac ysgolion cynradd lleol; mae Cymdeithas Calon Lân, a ffurfiwyd yn 2018, yn hyrwyddo’r emyn a nododd ganmlwyddiant ei farw yn 2020.
Daeth ei delynegion a’i ddarnau adrodd yn adnabyddus iawn. Ymddangosent mewn cylchgronau a phapurau newydd drwy Gymru, ac fe’u hadroddwyd ar lawer llwyfan.FfynonellauJames, Daniel (Gwyrosydd; 1847 – 1920), poet ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Ionawr 1847 yn Nhre-boeth, Abertawe, mab Daniel James, saer maen, a Mary (gynt Morgan); perthynai ei rieni i eglwys Annibynnol Mynydd-bach, testun llawer o’i gerddi; wedi colli ei dad yn ifanc, aeth yn bwdler yng ngwaith haearn Treforys ac wedyn i waith tunplat Glandŵr; meistrolodd werslyfr cerdd dafod Dafydd Morgannwg ac ysgrifennu’n gyntaf fel Dafydd Mynyddbach, yna, ar awgrym D. W. Jones, fel Gwyrosydd; daeth ei delynegion a’i ddarnau adrodd yn adnabyddus iawn; pan gaeodd gwaith Glandŵr bu’n gweithio yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw erbyn 1891, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, pymtheng mlynedd ohonynt yn un o lofeydd Nixon, ac wedyn i’r awdurdod lleol; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch a’i fab-yng-nghyfraith, bu farw yno 11 Mawrth 1920 a’i gladdu ym Mynydd-bach; gosodwyd tabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Tre-boeth yn 1936; priododd Ann Hopkin, ac yna yn 1888 Gwenllian Parry (gynt Morgan); gadawodd ddau fab a dwy ferch; ymddangosodd ei ganu diymhongar a phoblogaidd iawn gyntaf mewn cylchgronau a phapurau newydd; casgliadau: Caneuon Gwyrosydd (Plas-marl, 1885), Caniadau Gwyrosydd (Cwmafan, 1892), sy’n cynnwys yr emyn hynod boblogaidd ‘Calon Lân’, ac Aeron Awen Gwyrosydd (Aberpennar, 1898); ailargraffwyd y ddau gyntaf yn 1909, a lluniwyd casgliad wedi ei farw gan Gymdeithas y Mabinogion, Abertawe.Daniel James (Gwyrosydd) ↗Wicipedia CymraegDaniel James (23 Ionawr 1848 – 11 Mawrth 1920), bardd Cymraeg a gyhoeddai dan yr enw Gwyrosydd; ef biau’r geiriau ‘Nid wy’n gofyn bywyd moethus’ a genir gan amlaf ar yr emyn-dôn ‘Calon Lân’; brodor o Dreboeth, Abertawe, bu’n gweithio yng ngwaith tunplat Glandŵr, gwaith haearn Treforys, Blaengarw a gwaith haearn Dowlais, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, gan gynnwys fel torrwr beddau; claddwyd ym mynwent Mynydd Bach, Abertawe; cyfansoddodd lawer o gerddi poblogaidd a gyhoeddwyd mewn cylchgronau fel darnau adrodd; tair cyfrol: Caneuon Gwyrosydd (1885), Caniadau Gwyrosydd (1892), Aeron Awen Gwyrosydd (1898); mae ei gerdd sy’n dechrau ‘Nid wy’n gofyn bywyd moethus’ (1892) yn gyfarwydd o hyd fel geiriau ‘Calon Lân’.
Pan gaeodd gwaith Glandŵr yng nghanol ei oes dilynodd y gwaith, i Dredegar, i Ddowlais, ac erbyn 1891 i Flaengarw. Yna treuliodd ugain mlynedd yn Aberpennar, pymtheng mlynedd ohonynt yn un o lofeydd Nixon a’r gweddill yn gweithio i’r cyngor lleol.FfynonellauJames, Daniel (Gwyrosydd; 1847 – 1920), poet ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Ionawr 1847 yn Nhre-boeth, Abertawe, mab Daniel James, saer maen, a Mary (gynt Morgan); perthynai ei rieni i eglwys Annibynnol Mynydd-bach, testun llawer o’i gerddi; wedi colli ei dad yn ifanc, aeth yn bwdler yng ngwaith haearn Treforys ac wedyn i waith tunplat Glandŵr; meistrolodd werslyfr cerdd dafod Dafydd Morgannwg ac ysgrifennu’n gyntaf fel Dafydd Mynyddbach, yna, ar awgrym D. W. Jones, fel Gwyrosydd; daeth ei delynegion a’i ddarnau adrodd yn adnabyddus iawn; pan gaeodd gwaith Glandŵr bu’n gweithio yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw erbyn 1891, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, pymtheng mlynedd ohonynt yn un o lofeydd Nixon, ac wedyn i’r awdurdod lleol; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch a’i fab-yng-nghyfraith, bu farw yno 11 Mawrth 1920 a’i gladdu ym Mynydd-bach; gosodwyd tabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Tre-boeth yn 1936; priododd Ann Hopkin, ac yna yn 1888 Gwenllian Parry (gynt Morgan); gadawodd ddau fab a dwy ferch; ymddangosodd ei ganu diymhongar a phoblogaidd iawn gyntaf mewn cylchgronau a phapurau newydd; casgliadau: Caneuon Gwyrosydd (Plas-marl, 1885), Caniadau Gwyrosydd (Cwmafan, 1892), sy’n cynnwys yr emyn hynod boblogaidd ‘Calon Lân’, ac Aeron Awen Gwyrosydd (Aberpennar, 1898); ailargraffwyd y ddau gyntaf yn 1909, a lluniwyd casgliad wedi ei farw gan Gymdeithas y Mabinogion, Abertawe.Daniel James (Gwyrosydd) ↗Wicipedia CymraegDaniel James (23 Ionawr 1848 – 11 Mawrth 1920), bardd Cymraeg a gyhoeddai dan yr enw Gwyrosydd; ef biau’r geiriau ‘Nid wy’n gofyn bywyd moethus’ a genir gan amlaf ar yr emyn-dôn ‘Calon Lân’; brodor o Dreboeth, Abertawe, bu’n gweithio yng ngwaith tunplat Glandŵr, gwaith haearn Treforys, Blaengarw a gwaith haearn Dowlais, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, gan gynnwys fel torrwr beddau; claddwyd ym mynwent Mynydd Bach, Abertawe; cyfansoddodd lawer o gerddi poblogaidd a gyhoeddwyd mewn cylchgronau fel darnau adrodd; tair cyfrol: Caneuon Gwyrosydd (1885), Caniadau Gwyrosydd (1892), Aeron Awen Gwyrosydd (1898); mae ei gerdd sy’n dechrau ‘Nid wy’n gofyn bywyd moethus’ (1892) yn gyfarwydd o hyd fel geiriau ‘Calon Lân’.
Credir iddo ysgrifennu geiriau Calon Lân tra oedd yn byw ym Mlaengarw. Ymddangosodd yr emyn yn 1892 yn ei gasgliad Caniadau Gwyrosydd. Ynddo nid bywyd moethus na chyfoeth y mae’r canwr yn eu ceisio, ond calon lân, onest a hapus.FfynonellauDaniel James (Gwyrosydd) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel James (23 Ionawr 1848 – 16 Mawrth 1920), enw barddol Gwyrosydd, bardd ac emynydd Cymreig, sy’n fwyaf adnabyddus am eiriau’r emyn poblogaidd ‘Calon Lân’ (cyhoeddwyd 1892); o Dreboeth yn Abertawe; bu farw ei dad pan oedd yn ifanc; pwdler yng ngwaith haearn Treforys, yna yng ngwaith tunplat Glandŵr; mae’n debyg mai ‘lle’r gwyros’ yw ystyr Gwyrosydd, neu efallai ‘rhosydd Gŵyr’; bu’n gweithio wedyn yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw ac Aberpennar, lle treuliodd 20 mlynedd; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch; claddwyd ym Mynydd-bach, gyda thabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Treboeth yn 1936; Calon Lân yw ei emyn mwyaf poblogaidd o bell ffordd ac mae’n aml ar frig rhestrau hoff emynau Cymru; credir iddo ysgrifennu’r geiriau tra’n byw ym Mlaengarw; yn 2008 agorwyd Parc Calon Lân gan Huw Edwards ym Mlaengarw; yn 2013 dechreuwyd ffilm wedi’i hanimeiddio o’i fywyd gan Grŵp Hanes Treboeth, Prifysgol Abertawe ac ysgolion cynradd lleol; mae Cymdeithas Calon Lân, a ffurfiwyd yn 2018, yn hyrwyddo’r emyn a nododd ganmlwyddiant ei farw yn 2020.James, Daniel (Gwyrosydd; 1847 – 1920), poet ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Ionawr 1847 yn Nhre-boeth, Abertawe, mab Daniel James, saer maen, a Mary (gynt Morgan); perthynai ei rieni i eglwys Annibynnol Mynydd-bach, testun llawer o’i gerddi; wedi colli ei dad yn ifanc, aeth yn bwdler yng ngwaith haearn Treforys ac wedyn i waith tunplat Glandŵr; meistrolodd werslyfr cerdd dafod Dafydd Morgannwg ac ysgrifennu’n gyntaf fel Dafydd Mynyddbach, yna, ar awgrym D. W. Jones, fel Gwyrosydd; daeth ei delynegion a’i ddarnau adrodd yn adnabyddus iawn; pan gaeodd gwaith Glandŵr bu’n gweithio yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw erbyn 1891, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, pymtheng mlynedd ohonynt yn un o lofeydd Nixon, ac wedyn i’r awdurdod lleol; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch a’i fab-yng-nghyfraith, bu farw yno 11 Mawrth 1920 a’i gladdu ym Mynydd-bach; gosodwyd tabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Tre-boeth yn 1936; priododd Ann Hopkin, ac yna yn 1888 Gwenllian Parry (gynt Morgan); gadawodd ddau fab a dwy ferch; ymddangosodd ei ganu diymhongar a phoblogaidd iawn gyntaf mewn cylchgronau a phapurau newydd; casgliadau: Caneuon Gwyrosydd (Plas-marl, 1885), Caniadau Gwyrosydd (Cwmafan, 1892), sy’n cynnwys yr emyn hynod boblogaidd ‘Calon Lân’, ac Aeron Awen Gwyrosydd (Aberpennar, 1898); ailargraffwyd y ddau gyntaf yn 1909, a lluniwyd casgliad wedi ei farw gan Gymdeithas y Mabinogion, Abertawe.Calon Lân ↗Wikipedia (Saesneg)Calon Lân, emyn Cymraeg; geiriau gan Daniel James (Gwyrosydd), a ysgrifennwyd yn y 1890au; tôn gan John Hughes (1872–1914); nid moethusrwydd na chyfoeth y mae’r canwr yn ei geisio ond calon lân, onest a hapus; mae wedi hen sefydlu’n anthem tîm rygbi’r undeb Cymru, a genir cyn bron pob gêm brawf sy’n cynnwys Cymru, ac fe’i clywir yn aml bellach mewn gemau pêl-droed Cymru; yn 2012 canodd Only Boys Aloud hi ar Britain’s Got Talent; cenir fersiwn Sbaeneg gan Gymry’r Ariannin yn y Wladfa, Patagonia; mae Canolfan Calon Lân yng Nghapel Mynyddbach, lle claddwyd Daniel James, a adferwyd ers 2011.
John Hughes a gyfansoddodd y dôn, a daeth y geiriau a’r gerddoriaeth gyda’i gilydd yn un o ganeuon mwyaf annwyl Cymru. Mae Calon Lân wedi hen sefydlu’n anthem tîm rygbi Cymru, fe’i clywir fwyfwy mewn gemau pêl-droed, ac fe’i cenir yn Sbaeneg gan Gymry Patagonia.FfynhonnellCalon Lân ↗Wikipedia (Saesneg)Calon Lân, emyn Cymraeg; geiriau gan Daniel James (Gwyrosydd), a ysgrifennwyd yn y 1890au; tôn gan John Hughes (1872–1914); nid moethusrwydd na chyfoeth y mae’r canwr yn ei geisio ond calon lân, onest a hapus; mae wedi hen sefydlu’n anthem tîm rygbi’r undeb Cymru, a genir cyn bron pob gêm brawf sy’n cynnwys Cymru, ac fe’i clywir yn aml bellach mewn gemau pêl-droed Cymru; yn 2012 canodd Only Boys Aloud hi ar Britain’s Got Talent; cenir fersiwn Sbaeneg gan Gymry’r Ariannin yn y Wladfa, Patagonia; mae Canolfan Calon Lân yng Nghapel Mynyddbach, lle claddwyd Daniel James, a adferwyd ers 2011.
Cyhoeddodd dri chasgliad o gerddi: Caneuon Gwyrosydd yn 1885, Caniadau Gwyrosydd yn 1892 ac Aeron Awen Gwyrosydd yn 1898. Ailargraffwyd y ddau gyntaf yn 1909, ac wedi ei farw casglodd Cymdeithas y Mabinogion, Abertawe, gyfrol arall.FfynonellauJames, Daniel (Gwyrosydd; 1847 – 1920), poet ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Ionawr 1847 yn Nhre-boeth, Abertawe, mab Daniel James, saer maen, a Mary (gynt Morgan); perthynai ei rieni i eglwys Annibynnol Mynydd-bach, testun llawer o’i gerddi; wedi colli ei dad yn ifanc, aeth yn bwdler yng ngwaith haearn Treforys ac wedyn i waith tunplat Glandŵr; meistrolodd werslyfr cerdd dafod Dafydd Morgannwg ac ysgrifennu’n gyntaf fel Dafydd Mynyddbach, yna, ar awgrym D. W. Jones, fel Gwyrosydd; daeth ei delynegion a’i ddarnau adrodd yn adnabyddus iawn; pan gaeodd gwaith Glandŵr bu’n gweithio yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw erbyn 1891, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, pymtheng mlynedd ohonynt yn un o lofeydd Nixon, ac wedyn i’r awdurdod lleol; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch a’i fab-yng-nghyfraith, bu farw yno 11 Mawrth 1920 a’i gladdu ym Mynydd-bach; gosodwyd tabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Tre-boeth yn 1936; priododd Ann Hopkin, ac yna yn 1888 Gwenllian Parry (gynt Morgan); gadawodd ddau fab a dwy ferch; ymddangosodd ei ganu diymhongar a phoblogaidd iawn gyntaf mewn cylchgronau a phapurau newydd; casgliadau: Caneuon Gwyrosydd (Plas-marl, 1885), Caniadau Gwyrosydd (Cwmafan, 1892), sy’n cynnwys yr emyn hynod boblogaidd ‘Calon Lân’, ac Aeron Awen Gwyrosydd (Aberpennar, 1898); ailargraffwyd y ddau gyntaf yn 1909, a lluniwyd casgliad wedi ei farw gan Gymdeithas y Mabinogion, Abertawe.Daniel James (Gwyrosydd) ↗Wicipedia CymraegDaniel James (23 Ionawr 1848 – 11 Mawrth 1920), bardd Cymraeg a gyhoeddai dan yr enw Gwyrosydd; ef biau’r geiriau ‘Nid wy’n gofyn bywyd moethus’ a genir gan amlaf ar yr emyn-dôn ‘Calon Lân’; brodor o Dreboeth, Abertawe, bu’n gweithio yng ngwaith tunplat Glandŵr, gwaith haearn Treforys, Blaengarw a gwaith haearn Dowlais, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, gan gynnwys fel torrwr beddau; claddwyd ym mynwent Mynydd Bach, Abertawe; cyfansoddodd lawer o gerddi poblogaidd a gyhoeddwyd mewn cylchgronau fel darnau adrodd; tair cyfrol: Caneuon Gwyrosydd (1885), Caniadau Gwyrosydd (1892), Aeron Awen Gwyrosydd (1898); mae ei gerdd sy’n dechrau ‘Nid wy’n gofyn bywyd moethus’ (1892) yn gyfarwydd o hyd fel geiriau ‘Calon Lân’.
Yn 1918 aeth adref i Dreforys i fyw gyda’i ferch a’i gŵr. Bu farw yno ar 11 Mawrth 1920 a’i gladdu ym Mynydd-bach, capel ei blentyndod.FfynonellauJames, Daniel (Gwyrosydd; 1847 – 1920), poet ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Ionawr 1847 yn Nhre-boeth, Abertawe, mab Daniel James, saer maen, a Mary (gynt Morgan); perthynai ei rieni i eglwys Annibynnol Mynydd-bach, testun llawer o’i gerddi; wedi colli ei dad yn ifanc, aeth yn bwdler yng ngwaith haearn Treforys ac wedyn i waith tunplat Glandŵr; meistrolodd werslyfr cerdd dafod Dafydd Morgannwg ac ysgrifennu’n gyntaf fel Dafydd Mynyddbach, yna, ar awgrym D. W. Jones, fel Gwyrosydd; daeth ei delynegion a’i ddarnau adrodd yn adnabyddus iawn; pan gaeodd gwaith Glandŵr bu’n gweithio yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw erbyn 1891, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, pymtheng mlynedd ohonynt yn un o lofeydd Nixon, ac wedyn i’r awdurdod lleol; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch a’i fab-yng-nghyfraith, bu farw yno 11 Mawrth 1920 a’i gladdu ym Mynydd-bach; gosodwyd tabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Tre-boeth yn 1936; priododd Ann Hopkin, ac yna yn 1888 Gwenllian Parry (gynt Morgan); gadawodd ddau fab a dwy ferch; ymddangosodd ei ganu diymhongar a phoblogaidd iawn gyntaf mewn cylchgronau a phapurau newydd; casgliadau: Caneuon Gwyrosydd (Plas-marl, 1885), Caniadau Gwyrosydd (Cwmafan, 1892), sy’n cynnwys yr emyn hynod boblogaidd ‘Calon Lân’, ac Aeron Awen Gwyrosydd (Aberpennar, 1898); ailargraffwyd y ddau gyntaf yn 1909, a lluniwyd casgliad wedi ei farw gan Gymdeithas y Mabinogion, Abertawe.Daniel James (Gwyrosydd) ↗Wicipedia CymraegDaniel James (23 Ionawr 1848 – 11 Mawrth 1920), bardd Cymraeg a gyhoeddai dan yr enw Gwyrosydd; ef biau’r geiriau ‘Nid wy’n gofyn bywyd moethus’ a genir gan amlaf ar yr emyn-dôn ‘Calon Lân’; brodor o Dreboeth, Abertawe, bu’n gweithio yng ngwaith tunplat Glandŵr, gwaith haearn Treforys, Blaengarw a gwaith haearn Dowlais, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, gan gynnwys fel torrwr beddau; claddwyd ym mynwent Mynydd Bach, Abertawe; cyfansoddodd lawer o gerddi poblogaidd a gyhoeddwyd mewn cylchgronau fel darnau adrodd; tair cyfrol: Caneuon Gwyrosydd (1885), Caniadau Gwyrosydd (1892), Aeron Awen Gwyrosydd (1898); mae ei gerdd sy’n dechrau ‘Nid wy’n gofyn bywyd moethus’ (1892) yn gyfarwydd o hyd fel geiriau ‘Calon Lân’.
Gosodwyd tabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Treboeth yn 1936. Yn 2008 agorodd Huw Edwards Barc Calon Lân ym Mlaengarw, ac mae Capel Mynyddbach, a adferwyd ers 2011, bellach yn gartref i Ganolfan Calon Lân. Nododd Cymdeithas Calon Lân, a sefydlwyd yn 2018, ganmlwyddiant ei farw yn 2020.FfynonellauDaniel James (Gwyrosydd) ↗Wikipedia (Saesneg)Daniel James (23 Ionawr 1848 – 16 Mawrth 1920), enw barddol Gwyrosydd, bardd ac emynydd Cymreig, sy’n fwyaf adnabyddus am eiriau’r emyn poblogaidd ‘Calon Lân’ (cyhoeddwyd 1892); o Dreboeth yn Abertawe; bu farw ei dad pan oedd yn ifanc; pwdler yng ngwaith haearn Treforys, yna yng ngwaith tunplat Glandŵr; mae’n debyg mai ‘lle’r gwyros’ yw ystyr Gwyrosydd, neu efallai ‘rhosydd Gŵyr’; bu’n gweithio wedyn yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw ac Aberpennar, lle treuliodd 20 mlynedd; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch; claddwyd ym Mynydd-bach, gyda thabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Treboeth yn 1936; Calon Lân yw ei emyn mwyaf poblogaidd o bell ffordd ac mae’n aml ar frig rhestrau hoff emynau Cymru; credir iddo ysgrifennu’r geiriau tra’n byw ym Mlaengarw; yn 2008 agorwyd Parc Calon Lân gan Huw Edwards ym Mlaengarw; yn 2013 dechreuwyd ffilm wedi’i hanimeiddio o’i fywyd gan Grŵp Hanes Treboeth, Prifysgol Abertawe ac ysgolion cynradd lleol; mae Cymdeithas Calon Lân, a ffurfiwyd yn 2018, yn hyrwyddo’r emyn a nododd ganmlwyddiant ei farw yn 2020.Calon Lân ↗Wikipedia (Saesneg)Calon Lân, emyn Cymraeg; geiriau gan Daniel James (Gwyrosydd), a ysgrifennwyd yn y 1890au; tôn gan John Hughes (1872–1914); nid moethusrwydd na chyfoeth y mae’r canwr yn ei geisio ond calon lân, onest a hapus; mae wedi hen sefydlu’n anthem tîm rygbi’r undeb Cymru, a genir cyn bron pob gêm brawf sy’n cynnwys Cymru, ac fe’i clywir yn aml bellach mewn gemau pêl-droed Cymru; yn 2012 canodd Only Boys Aloud hi ar Britain’s Got Talent; cenir fersiwn Sbaeneg gan Gymry’r Ariannin yn y Wladfa, Patagonia; mae Canolfan Calon Lân yng Nghapel Mynyddbach, lle claddwyd Daniel James, a adferwyd ers 2011.James, Daniel (Gwyrosydd; 1847 – 1920), poet ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Ionawr 1847 yn Nhre-boeth, Abertawe, mab Daniel James, saer maen, a Mary (gynt Morgan); perthynai ei rieni i eglwys Annibynnol Mynydd-bach, testun llawer o’i gerddi; wedi colli ei dad yn ifanc, aeth yn bwdler yng ngwaith haearn Treforys ac wedyn i waith tunplat Glandŵr; meistrolodd werslyfr cerdd dafod Dafydd Morgannwg ac ysgrifennu’n gyntaf fel Dafydd Mynyddbach, yna, ar awgrym D. W. Jones, fel Gwyrosydd; daeth ei delynegion a’i ddarnau adrodd yn adnabyddus iawn; pan gaeodd gwaith Glandŵr bu’n gweithio yn Nhredegar, Dowlais, Blaengarw erbyn 1891, ac am ugain mlynedd yn Aberpennar, pymtheng mlynedd ohonynt yn un o lofeydd Nixon, ac wedyn i’r awdurdod lleol; dychwelodd i Dreforys yn 1918 i fyw gyda’i ferch a’i fab-yng-nghyfraith, bu farw yno 11 Mawrth 1920 a’i gladdu ym Mynydd-bach; gosodwyd tabled goffa ar Neuadd Gyhoeddus Tre-boeth yn 1936; priododd Ann Hopkin, ac yna yn 1888 Gwenllian Parry (gynt Morgan); gadawodd ddau fab a dwy ferch; ymddangosodd ei ganu diymhongar a phoblogaidd iawn gyntaf mewn cylchgronau a phapurau newydd; casgliadau: Caneuon Gwyrosydd (Plas-marl, 1885), Caniadau Gwyrosydd (Cwmafan, 1892), sy’n cynnwys yr emyn hynod boblogaidd ‘Calon Lân’, ac Aeron Awen Gwyrosydd (Aberpennar, 1898); ailargraffwyd y ddau gyntaf yn 1909, a lluniwyd casgliad wedi ei farw gan Gymdeithas y Mabinogion, Abertawe.
Ffynonellau a darllen pellach
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf