Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1808–1881
Ymgyrchydd o Fôn a wnaeth fwy na neb i roi i Gymru ei hysgolion, ei choleg prifysgol cyntaf a’r Eisteddfod Genedlaethol fodern.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Rhoddodd Syr Hugh Owen o Fôn ei fywyd i addysg pobl Cymru. Yn glerc yn Llundain wrth ei alwedigaeth, rhoddodd ei nerth i ysgolion, colegau hyfforddi ac ysgoloriaethau i Gymru, ac yn anad dim ar y freuddwyd o brifysgol i Gymru. Mae’r coleg ger y lli yn Aberystwyth, a agorwyd yn 1872, yn ddyledus iddo ef yn fwy na neb, ac mae ei lyfrgell yn dwyn ei enw.FfynonellauOwen, Sir Hugh (1804 – 1881), educationist ↗Thomas Iorwerth Ellis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1804 yn y Foel, Llangeinwen, Môn, bron gyferbyn â Chaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones; addysgwyd yn ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon; ym mis Mawrth 1825 aeth i Lundain, lle bu’n glerc, ac o 22 Chwefror 1836 yn glerc gyda Chomisiwn Deddf y Tlodion, gan ddod yn brif glerc yn 1853; ym maes addysg Cymru y bu ei brif waith; ar 26 Awst 1843 cyhoeddodd Lythyr at Bobl Cymru ar ysgolion dyddiol; ym mis Tachwedd 1843 sicrhaodd asiant i’r British and Foreign Schools Society yng ngogledd Cymru, ac yn ddiweddarach yn y de; ym mis Awst 1846 daeth yn ysgrifennydd mygedol Cymdeithas Addysg y Cymry; yn 1856 roedd yn un o brif gefnogwyr y Coleg Normal ym Mangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i sicrhau coleg tebyg i fenywod yn Abertawe; yn 1879 arweiniodd ei gynllun am ysgoloriaethau i blant gogledd Cymru at Gymdeithas Ysgoloriaethau Gogledd Cymru; am Goleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth y cofir ef yn bennaf: cododd y syniad gyntaf mewn cyfarfod yn Llundain yn Ebrill 1854, daeth yn un o ysgrifenyddion pwyllgor Llundain yn 1863, arweiniodd y trafodaethau a wnaeth T. C. Edwards yn brifathro cyntaf, ac wedi ymddeol teithiodd drwy Gymru gyfan yn annerch cyfarfodydd a gwneud y coleg yn achos byw i Gymry ym mhobman; bu ganddo ran fawr ym mhwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru; gwnaeth lawer i ddiwygio’r Eisteddfod Genedlaethol a Chymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, gofalai am Gymry Llundain, ac yng Ngorffennaf 1873 helpodd i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain; urddwyd ef yn farchog yn Awst 1881, bu farw ym Menton, Ffrainc, ar 20 Tachwedd 1881 a’i gladdu yn Abney Park, Llundain; mae cerflun ohono ar y Maes, Caernarfon.Hugh Owen (addysgwr) ↗Wicipedia CymraegAddysgwr o Gymru a gafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad y system addysg yng Nghymru oedd Syr Hugh Owen (14 Ionawr 1804 – 20 Tachwedd 1881); ganwyd yn fferm Y Foel ger Llangeinwen, Ynys Môn, yn fab i Owen Owen a Mary Jones; dyngarwr Methodistaidd; roedd yn un o hybwyr cyntaf Coleg y Normal, Bangor rhwng 1855 ac 1858 ac yn 1872 llwyddodd gyda chriw bychan o gefnogwyr i sefydlu Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth; cymerodd ran amlwg yng ngwaith yr Eisteddfod Genedlaethol; ei brif waith oedd sefydlu ysgolion canolraddol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn Awst 1881, deufis cyn iddo farw; claddwyd ym Mynwent Abney Park yn Stoke Newington, Llundain; enwyd llyfrgell Prifysgol Aberystwyth ac Ysgol Syr Hugh Owen ar ei ôl.
| Ganed | 14 Ionawr 1804, Y Foel, Llangeinwen, Môn |
|---|---|
| Llythyr at Bobl Cymru | 26 Awst 1843 |
| Coleg Normal Bangor | Prif gefnogwr, 1856–1858 |
| Coleg Aberystwyth | Cynigiwyd 1854; agorwyd 1872 |
| Urddwyd yn farchog | Awst 1881 |
| Bu farw | 20 Tachwedd 1881, Menton, Ffrainc |
| Cerflun | Y Maes, Caernarfon |
Ganed Hugh Owen ar 14 Ionawr 1804 yn y Foel, fferm yn Llangeinwen ym Môn, dros Afon Menai o Gaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones. Aeth i’r ysgol at Evan Richardson yng Nghaernarfon, ac ym mis Mawrth 1825 cychwynnodd am Lundain i wneud ei ffordd.FfynonellauOwen, Sir Hugh (1804 – 1881), educationist ↗Thomas Iorwerth Ellis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1804 yn y Foel, Llangeinwen, Môn, bron gyferbyn â Chaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones; addysgwyd yn ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon; ym mis Mawrth 1825 aeth i Lundain, lle bu’n glerc, ac o 22 Chwefror 1836 yn glerc gyda Chomisiwn Deddf y Tlodion, gan ddod yn brif glerc yn 1853; ym maes addysg Cymru y bu ei brif waith; ar 26 Awst 1843 cyhoeddodd Lythyr at Bobl Cymru ar ysgolion dyddiol; ym mis Tachwedd 1843 sicrhaodd asiant i’r British and Foreign Schools Society yng ngogledd Cymru, ac yn ddiweddarach yn y de; ym mis Awst 1846 daeth yn ysgrifennydd mygedol Cymdeithas Addysg y Cymry; yn 1856 roedd yn un o brif gefnogwyr y Coleg Normal ym Mangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i sicrhau coleg tebyg i fenywod yn Abertawe; yn 1879 arweiniodd ei gynllun am ysgoloriaethau i blant gogledd Cymru at Gymdeithas Ysgoloriaethau Gogledd Cymru; am Goleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth y cofir ef yn bennaf: cododd y syniad gyntaf mewn cyfarfod yn Llundain yn Ebrill 1854, daeth yn un o ysgrifenyddion pwyllgor Llundain yn 1863, arweiniodd y trafodaethau a wnaeth T. C. Edwards yn brifathro cyntaf, ac wedi ymddeol teithiodd drwy Gymru gyfan yn annerch cyfarfodydd a gwneud y coleg yn achos byw i Gymry ym mhobman; bu ganddo ran fawr ym mhwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru; gwnaeth lawer i ddiwygio’r Eisteddfod Genedlaethol a Chymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, gofalai am Gymry Llundain, ac yng Ngorffennaf 1873 helpodd i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain; urddwyd ef yn farchog yn Awst 1881, bu farw ym Menton, Ffrainc, ar 20 Tachwedd 1881 a’i gladdu yn Abney Park, Llundain; mae cerflun ohono ar y Maes, Caernarfon.Hugh Owen (addysgwr) ↗Wicipedia CymraegAddysgwr o Gymru a gafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad y system addysg yng Nghymru oedd Syr Hugh Owen (14 Ionawr 1804 – 20 Tachwedd 1881); ganwyd yn fferm Y Foel ger Llangeinwen, Ynys Môn, yn fab i Owen Owen a Mary Jones; dyngarwr Methodistaidd; roedd yn un o hybwyr cyntaf Coleg y Normal, Bangor rhwng 1855 ac 1858 ac yn 1872 llwyddodd gyda chriw bychan o gefnogwyr i sefydlu Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth; cymerodd ran amlwg yng ngwaith yr Eisteddfod Genedlaethol; ei brif waith oedd sefydlu ysgolion canolraddol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn Awst 1881, deufis cyn iddo farw; claddwyd ym Mynwent Abney Park yn Stoke Newington, Llundain; enwyd llyfrgell Prifysgol Aberystwyth ac Ysgol Syr Hugh Owen ar ei ôl.
Yn Llundain gweithiodd fel clerc, ac o 1836 yn swyddfa Comisiwn Deddf y Tlodion, lle codwyd ef yn brif glerc yn 1853. Roedd yn Fethodist selog, ac ar hyd ei oes gofalai am Gymry Llundain, gan helpu yn 1873 i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain.FfynonellauOwen, Sir Hugh (1804 – 1881), educationist ↗Thomas Iorwerth Ellis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1804 yn y Foel, Llangeinwen, Môn, bron gyferbyn â Chaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones; addysgwyd yn ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon; ym mis Mawrth 1825 aeth i Lundain, lle bu’n glerc, ac o 22 Chwefror 1836 yn glerc gyda Chomisiwn Deddf y Tlodion, gan ddod yn brif glerc yn 1853; ym maes addysg Cymru y bu ei brif waith; ar 26 Awst 1843 cyhoeddodd Lythyr at Bobl Cymru ar ysgolion dyddiol; ym mis Tachwedd 1843 sicrhaodd asiant i’r British and Foreign Schools Society yng ngogledd Cymru, ac yn ddiweddarach yn y de; ym mis Awst 1846 daeth yn ysgrifennydd mygedol Cymdeithas Addysg y Cymry; yn 1856 roedd yn un o brif gefnogwyr y Coleg Normal ym Mangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i sicrhau coleg tebyg i fenywod yn Abertawe; yn 1879 arweiniodd ei gynllun am ysgoloriaethau i blant gogledd Cymru at Gymdeithas Ysgoloriaethau Gogledd Cymru; am Goleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth y cofir ef yn bennaf: cododd y syniad gyntaf mewn cyfarfod yn Llundain yn Ebrill 1854, daeth yn un o ysgrifenyddion pwyllgor Llundain yn 1863, arweiniodd y trafodaethau a wnaeth T. C. Edwards yn brifathro cyntaf, ac wedi ymddeol teithiodd drwy Gymru gyfan yn annerch cyfarfodydd a gwneud y coleg yn achos byw i Gymry ym mhobman; bu ganddo ran fawr ym mhwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru; gwnaeth lawer i ddiwygio’r Eisteddfod Genedlaethol a Chymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, gofalai am Gymry Llundain, ac yng Ngorffennaf 1873 helpodd i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain; urddwyd ef yn farchog yn Awst 1881, bu farw ym Menton, Ffrainc, ar 20 Tachwedd 1881 a’i gladdu yn Abney Park, Llundain; mae cerflun ohono ar y Maes, Caernarfon.Hugh Owen (addysgwr) ↗Wicipedia CymraegAddysgwr o Gymru a gafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad y system addysg yng Nghymru oedd Syr Hugh Owen (14 Ionawr 1804 – 20 Tachwedd 1881); ganwyd yn fferm Y Foel ger Llangeinwen, Ynys Môn, yn fab i Owen Owen a Mary Jones; dyngarwr Methodistaidd; roedd yn un o hybwyr cyntaf Coleg y Normal, Bangor rhwng 1855 ac 1858 ac yn 1872 llwyddodd gyda chriw bychan o gefnogwyr i sefydlu Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth; cymerodd ran amlwg yng ngwaith yr Eisteddfod Genedlaethol; ei brif waith oedd sefydlu ysgolion canolraddol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn Awst 1881, deufis cyn iddo farw; claddwyd ym Mynwent Abney Park yn Stoke Newington, Llundain; enwyd llyfrgell Prifysgol Aberystwyth ac Ysgol Syr Hugh Owen ar ei ôl.
Addysg yng Nghymru oedd gwaith ei fywyd. Ar 26 Awst 1843 ysgrifennodd Lythyr at Bobl Cymru yn galw am ysgolion dyddiol drwy’r wlad. Y flwyddyn honno enillodd asiantau i’r British and Foreign Schools Society, yn gyntaf yng ngogledd Cymru ac yna yn y de, ac yn 1846 daeth yn ysgrifennydd Cymdeithas Addysg y Cymry.FfynhonnellOwen, Sir Hugh (1804 – 1881), educationist ↗Thomas Iorwerth Ellis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1804 yn y Foel, Llangeinwen, Môn, bron gyferbyn â Chaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones; addysgwyd yn ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon; ym mis Mawrth 1825 aeth i Lundain, lle bu’n glerc, ac o 22 Chwefror 1836 yn glerc gyda Chomisiwn Deddf y Tlodion, gan ddod yn brif glerc yn 1853; ym maes addysg Cymru y bu ei brif waith; ar 26 Awst 1843 cyhoeddodd Lythyr at Bobl Cymru ar ysgolion dyddiol; ym mis Tachwedd 1843 sicrhaodd asiant i’r British and Foreign Schools Society yng ngogledd Cymru, ac yn ddiweddarach yn y de; ym mis Awst 1846 daeth yn ysgrifennydd mygedol Cymdeithas Addysg y Cymry; yn 1856 roedd yn un o brif gefnogwyr y Coleg Normal ym Mangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i sicrhau coleg tebyg i fenywod yn Abertawe; yn 1879 arweiniodd ei gynllun am ysgoloriaethau i blant gogledd Cymru at Gymdeithas Ysgoloriaethau Gogledd Cymru; am Goleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth y cofir ef yn bennaf: cododd y syniad gyntaf mewn cyfarfod yn Llundain yn Ebrill 1854, daeth yn un o ysgrifenyddion pwyllgor Llundain yn 1863, arweiniodd y trafodaethau a wnaeth T. C. Edwards yn brifathro cyntaf, ac wedi ymddeol teithiodd drwy Gymru gyfan yn annerch cyfarfodydd a gwneud y coleg yn achos byw i Gymry ym mhobman; bu ganddo ran fawr ym mhwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru; gwnaeth lawer i ddiwygio’r Eisteddfod Genedlaethol a Chymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, gofalai am Gymry Llundain, ac yng Ngorffennaf 1873 helpodd i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain; urddwyd ef yn farchog yn Awst 1881, bu farw ym Menton, Ffrainc, ar 20 Tachwedd 1881 a’i gladdu yn Abney Park, Llundain; mae cerflun ohono ar y Maes, Caernarfon.
Mae ysgolion da angen athrawon da. Yn 1856 roedd yn un o brif symbylwyr sefydlu’r Coleg Normal ym Mangor i’w hyfforddi, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i ennill coleg hyfforddi i fenywod yn Abertawe. Yn 1879 sefydlodd gynllun ysgoloriaethau fel y gallai plant disglair o ysgolion elfennol gogledd Cymru fynd ymlaen â’u dysg.FfynonellauOwen, Sir Hugh (1804 – 1881), educationist ↗Thomas Iorwerth Ellis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1804 yn y Foel, Llangeinwen, Môn, bron gyferbyn â Chaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones; addysgwyd yn ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon; ym mis Mawrth 1825 aeth i Lundain, lle bu’n glerc, ac o 22 Chwefror 1836 yn glerc gyda Chomisiwn Deddf y Tlodion, gan ddod yn brif glerc yn 1853; ym maes addysg Cymru y bu ei brif waith; ar 26 Awst 1843 cyhoeddodd Lythyr at Bobl Cymru ar ysgolion dyddiol; ym mis Tachwedd 1843 sicrhaodd asiant i’r British and Foreign Schools Society yng ngogledd Cymru, ac yn ddiweddarach yn y de; ym mis Awst 1846 daeth yn ysgrifennydd mygedol Cymdeithas Addysg y Cymry; yn 1856 roedd yn un o brif gefnogwyr y Coleg Normal ym Mangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i sicrhau coleg tebyg i fenywod yn Abertawe; yn 1879 arweiniodd ei gynllun am ysgoloriaethau i blant gogledd Cymru at Gymdeithas Ysgoloriaethau Gogledd Cymru; am Goleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth y cofir ef yn bennaf: cododd y syniad gyntaf mewn cyfarfod yn Llundain yn Ebrill 1854, daeth yn un o ysgrifenyddion pwyllgor Llundain yn 1863, arweiniodd y trafodaethau a wnaeth T. C. Edwards yn brifathro cyntaf, ac wedi ymddeol teithiodd drwy Gymru gyfan yn annerch cyfarfodydd a gwneud y coleg yn achos byw i Gymry ym mhobman; bu ganddo ran fawr ym mhwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru; gwnaeth lawer i ddiwygio’r Eisteddfod Genedlaethol a Chymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, gofalai am Gymry Llundain, ac yng Ngorffennaf 1873 helpodd i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain; urddwyd ef yn farchog yn Awst 1881, bu farw ym Menton, Ffrainc, ar 20 Tachwedd 1881 a’i gladdu yn Abney Park, Llundain; mae cerflun ohono ar y Maes, Caernarfon.Hugh Owen (addysgwr) ↗Wicipedia CymraegAddysgwr o Gymru a gafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad y system addysg yng Nghymru oedd Syr Hugh Owen (14 Ionawr 1804 – 20 Tachwedd 1881); ganwyd yn fferm Y Foel ger Llangeinwen, Ynys Môn, yn fab i Owen Owen a Mary Jones; dyngarwr Methodistaidd; roedd yn un o hybwyr cyntaf Coleg y Normal, Bangor rhwng 1855 ac 1858 ac yn 1872 llwyddodd gyda chriw bychan o gefnogwyr i sefydlu Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth; cymerodd ran amlwg yng ngwaith yr Eisteddfod Genedlaethol; ei brif waith oedd sefydlu ysgolion canolraddol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn Awst 1881, deufis cyn iddo farw; claddwyd ym Mynwent Abney Park yn Stoke Newington, Llundain; enwyd llyfrgell Prifysgol Aberystwyth ac Ysgol Syr Hugh Owen ar ei ôl.
Ym mis Ebrill 1854, mewn cyfarfod yn Llundain, cynigiodd Hugh Owen gyntaf y syniad o goleg prifysgol i Gymru. Am ddeunaw mlynedd gweithiodd drosto, fel ysgrifennydd pwyllgor Llundain o 1863, ac arweiniodd y trafodaethau a ddaeth â Thomas Charles Edwards yn brifathro cyntaf iddo. Yn 1872, gyda chriw bychan o gyfeillion, gwelodd Goleg Prifysgol Cymru yn agor yn Aberystwyth.FfynonellauOwen, Sir Hugh (1804 – 1881), educationist ↗Thomas Iorwerth Ellis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1804 yn y Foel, Llangeinwen, Môn, bron gyferbyn â Chaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones; addysgwyd yn ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon; ym mis Mawrth 1825 aeth i Lundain, lle bu’n glerc, ac o 22 Chwefror 1836 yn glerc gyda Chomisiwn Deddf y Tlodion, gan ddod yn brif glerc yn 1853; ym maes addysg Cymru y bu ei brif waith; ar 26 Awst 1843 cyhoeddodd Lythyr at Bobl Cymru ar ysgolion dyddiol; ym mis Tachwedd 1843 sicrhaodd asiant i’r British and Foreign Schools Society yng ngogledd Cymru, ac yn ddiweddarach yn y de; ym mis Awst 1846 daeth yn ysgrifennydd mygedol Cymdeithas Addysg y Cymry; yn 1856 roedd yn un o brif gefnogwyr y Coleg Normal ym Mangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i sicrhau coleg tebyg i fenywod yn Abertawe; yn 1879 arweiniodd ei gynllun am ysgoloriaethau i blant gogledd Cymru at Gymdeithas Ysgoloriaethau Gogledd Cymru; am Goleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth y cofir ef yn bennaf: cododd y syniad gyntaf mewn cyfarfod yn Llundain yn Ebrill 1854, daeth yn un o ysgrifenyddion pwyllgor Llundain yn 1863, arweiniodd y trafodaethau a wnaeth T. C. Edwards yn brifathro cyntaf, ac wedi ymddeol teithiodd drwy Gymru gyfan yn annerch cyfarfodydd a gwneud y coleg yn achos byw i Gymry ym mhobman; bu ganddo ran fawr ym mhwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru; gwnaeth lawer i ddiwygio’r Eisteddfod Genedlaethol a Chymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, gofalai am Gymry Llundain, ac yng Ngorffennaf 1873 helpodd i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain; urddwyd ef yn farchog yn Awst 1881, bu farw ym Menton, Ffrainc, ar 20 Tachwedd 1881 a’i gladdu yn Abney Park, Llundain; mae cerflun ohono ar y Maes, Caernarfon.Hugh Owen (addysgwr) ↗Wicipedia CymraegAddysgwr o Gymru a gafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad y system addysg yng Nghymru oedd Syr Hugh Owen (14 Ionawr 1804 – 20 Tachwedd 1881); ganwyd yn fferm Y Foel ger Llangeinwen, Ynys Môn, yn fab i Owen Owen a Mary Jones; dyngarwr Methodistaidd; roedd yn un o hybwyr cyntaf Coleg y Normal, Bangor rhwng 1855 ac 1858 ac yn 1872 llwyddodd gyda chriw bychan o gefnogwyr i sefydlu Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth; cymerodd ran amlwg yng ngwaith yr Eisteddfod Genedlaethol; ei brif waith oedd sefydlu ysgolion canolraddol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn Awst 1881, deufis cyn iddo farw; claddwyd ym Mynwent Abney Park yn Stoke Newington, Llundain; enwyd llyfrgell Prifysgol Aberystwyth ac Ysgol Syr Hugh Owen ar ei ôl.
Pan ymddeolodd o’i swydd yn Llundain rhoddodd ei holl amser a’i nerth i’r coleg ifanc. Teithiodd ar hyd a lled Cymru, yn siarad mewn cyfarfod ar ôl cyfarfod, a gwnaeth les y coleg yn achos byw i bobl Cymru gartref ac mewn cymunedau Cymreig ymhell i ffwrdd. Gosododd ei dystiolaeth i bwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru yr hyn a wnaeth dros Aberystwyth a’i obeithion am ysgolion canolradd drwy Gymru.FfynonellauOwen, Sir Hugh (1804 – 1881), educationist ↗Thomas Iorwerth Ellis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1804 yn y Foel, Llangeinwen, Môn, bron gyferbyn â Chaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones; addysgwyd yn ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon; ym mis Mawrth 1825 aeth i Lundain, lle bu’n glerc, ac o 22 Chwefror 1836 yn glerc gyda Chomisiwn Deddf y Tlodion, gan ddod yn brif glerc yn 1853; ym maes addysg Cymru y bu ei brif waith; ar 26 Awst 1843 cyhoeddodd Lythyr at Bobl Cymru ar ysgolion dyddiol; ym mis Tachwedd 1843 sicrhaodd asiant i’r British and Foreign Schools Society yng ngogledd Cymru, ac yn ddiweddarach yn y de; ym mis Awst 1846 daeth yn ysgrifennydd mygedol Cymdeithas Addysg y Cymry; yn 1856 roedd yn un o brif gefnogwyr y Coleg Normal ym Mangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i sicrhau coleg tebyg i fenywod yn Abertawe; yn 1879 arweiniodd ei gynllun am ysgoloriaethau i blant gogledd Cymru at Gymdeithas Ysgoloriaethau Gogledd Cymru; am Goleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth y cofir ef yn bennaf: cododd y syniad gyntaf mewn cyfarfod yn Llundain yn Ebrill 1854, daeth yn un o ysgrifenyddion pwyllgor Llundain yn 1863, arweiniodd y trafodaethau a wnaeth T. C. Edwards yn brifathro cyntaf, ac wedi ymddeol teithiodd drwy Gymru gyfan yn annerch cyfarfodydd a gwneud y coleg yn achos byw i Gymry ym mhobman; bu ganddo ran fawr ym mhwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru; gwnaeth lawer i ddiwygio’r Eisteddfod Genedlaethol a Chymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, gofalai am Gymry Llundain, ac yng Ngorffennaf 1873 helpodd i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain; urddwyd ef yn farchog yn Awst 1881, bu farw ym Menton, Ffrainc, ar 20 Tachwedd 1881 a’i gladdu yn Abney Park, Llundain; mae cerflun ohono ar y Maes, Caernarfon.Hugh Owen (addysgwr) ↗Wicipedia CymraegAddysgwr o Gymru a gafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad y system addysg yng Nghymru oedd Syr Hugh Owen (14 Ionawr 1804 – 20 Tachwedd 1881); ganwyd yn fferm Y Foel ger Llangeinwen, Ynys Môn, yn fab i Owen Owen a Mary Jones; dyngarwr Methodistaidd; roedd yn un o hybwyr cyntaf Coleg y Normal, Bangor rhwng 1855 ac 1858 ac yn 1872 llwyddodd gyda chriw bychan o gefnogwyr i sefydlu Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth; cymerodd ran amlwg yng ngwaith yr Eisteddfod Genedlaethol; ei brif waith oedd sefydlu ysgolion canolraddol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn Awst 1881, deufis cyn iddo farw; claddwyd ym Mynwent Abney Park yn Stoke Newington, Llundain; enwyd llyfrgell Prifysgol Aberystwyth ac Ysgol Syr Hugh Owen ar ei ôl.
Cymerodd ran flaenllaw yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac yng Nghymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, a helpodd i ddod â bywyd a threfn newydd i’r ddwy. Ym mis Awst 1881 urddwyd ef yn farchog am ei wasanaeth i Gymru.FfynonellauOwen, Sir Hugh (1804 – 1881), educationist ↗Thomas Iorwerth Ellis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1804 yn y Foel, Llangeinwen, Môn, bron gyferbyn â Chaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones; addysgwyd yn ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon; ym mis Mawrth 1825 aeth i Lundain, lle bu’n glerc, ac o 22 Chwefror 1836 yn glerc gyda Chomisiwn Deddf y Tlodion, gan ddod yn brif glerc yn 1853; ym maes addysg Cymru y bu ei brif waith; ar 26 Awst 1843 cyhoeddodd Lythyr at Bobl Cymru ar ysgolion dyddiol; ym mis Tachwedd 1843 sicrhaodd asiant i’r British and Foreign Schools Society yng ngogledd Cymru, ac yn ddiweddarach yn y de; ym mis Awst 1846 daeth yn ysgrifennydd mygedol Cymdeithas Addysg y Cymry; yn 1856 roedd yn un o brif gefnogwyr y Coleg Normal ym Mangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i sicrhau coleg tebyg i fenywod yn Abertawe; yn 1879 arweiniodd ei gynllun am ysgoloriaethau i blant gogledd Cymru at Gymdeithas Ysgoloriaethau Gogledd Cymru; am Goleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth y cofir ef yn bennaf: cododd y syniad gyntaf mewn cyfarfod yn Llundain yn Ebrill 1854, daeth yn un o ysgrifenyddion pwyllgor Llundain yn 1863, arweiniodd y trafodaethau a wnaeth T. C. Edwards yn brifathro cyntaf, ac wedi ymddeol teithiodd drwy Gymru gyfan yn annerch cyfarfodydd a gwneud y coleg yn achos byw i Gymry ym mhobman; bu ganddo ran fawr ym mhwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru; gwnaeth lawer i ddiwygio’r Eisteddfod Genedlaethol a Chymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, gofalai am Gymry Llundain, ac yng Ngorffennaf 1873 helpodd i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain; urddwyd ef yn farchog yn Awst 1881, bu farw ym Menton, Ffrainc, ar 20 Tachwedd 1881 a’i gladdu yn Abney Park, Llundain; mae cerflun ohono ar y Maes, Caernarfon.Hugh Owen (addysgwr) ↗Wicipedia CymraegAddysgwr o Gymru a gafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad y system addysg yng Nghymru oedd Syr Hugh Owen (14 Ionawr 1804 – 20 Tachwedd 1881); ganwyd yn fferm Y Foel ger Llangeinwen, Ynys Môn, yn fab i Owen Owen a Mary Jones; dyngarwr Methodistaidd; roedd yn un o hybwyr cyntaf Coleg y Normal, Bangor rhwng 1855 ac 1858 ac yn 1872 llwyddodd gyda chriw bychan o gefnogwyr i sefydlu Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth; cymerodd ran amlwg yng ngwaith yr Eisteddfod Genedlaethol; ei brif waith oedd sefydlu ysgolion canolraddol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn Awst 1881, deufis cyn iddo farw; claddwyd ym Mynwent Abney Park yn Stoke Newington, Llundain; enwyd llyfrgell Prifysgol Aberystwyth ac Ysgol Syr Hugh Owen ar ei ôl.
Bu farw Syr Hugh Owen ym Menton yn Ffrainc ar 20 Tachwedd 1881, dri mis wedi’i urddo’n farchog, a’i gladdu yn Abney Park yn Llundain. Saif ei gerflun ar y Maes yng Nghaernarfon, ac mae llyfrgell Prifysgol Aberystwyth ac Ysgol Syr Hugh Owen yn dwyn ei enw.FfynonellauOwen, Sir Hugh (1804 – 1881), educationist ↗Thomas Iorwerth Ellis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ionawr 1804 yn y Foel, Llangeinwen, Môn, bron gyferbyn â Chaernarfon, mab hynaf Owen Owen a Mary Jones; addysgwyd yn ysgol Evan Richardson yng Nghaernarfon; ym mis Mawrth 1825 aeth i Lundain, lle bu’n glerc, ac o 22 Chwefror 1836 yn glerc gyda Chomisiwn Deddf y Tlodion, gan ddod yn brif glerc yn 1853; ym maes addysg Cymru y bu ei brif waith; ar 26 Awst 1843 cyhoeddodd Lythyr at Bobl Cymru ar ysgolion dyddiol; ym mis Tachwedd 1843 sicrhaodd asiant i’r British and Foreign Schools Society yng ngogledd Cymru, ac yn ddiweddarach yn y de; ym mis Awst 1846 daeth yn ysgrifennydd mygedol Cymdeithas Addysg y Cymry; yn 1856 roedd yn un o brif gefnogwyr y Coleg Normal ym Mangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth lawer i sicrhau coleg tebyg i fenywod yn Abertawe; yn 1879 arweiniodd ei gynllun am ysgoloriaethau i blant gogledd Cymru at Gymdeithas Ysgoloriaethau Gogledd Cymru; am Goleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth y cofir ef yn bennaf: cododd y syniad gyntaf mewn cyfarfod yn Llundain yn Ebrill 1854, daeth yn un o ysgrifenyddion pwyllgor Llundain yn 1863, arweiniodd y trafodaethau a wnaeth T. C. Edwards yn brifathro cyntaf, ac wedi ymddeol teithiodd drwy Gymru gyfan yn annerch cyfarfodydd a gwneud y coleg yn achos byw i Gymry ym mhobman; bu ganddo ran fawr ym mhwyllgor 1880 ar addysg ganolradd ac uwch yng Nghymru; gwnaeth lawer i ddiwygio’r Eisteddfod Genedlaethol a Chymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion, gofalai am Gymry Llundain, ac yng Ngorffennaf 1873 helpodd i sefydlu Cymdeithas Gymorth Elusennol Cymry Llundain; urddwyd ef yn farchog yn Awst 1881, bu farw ym Menton, Ffrainc, ar 20 Tachwedd 1881 a’i gladdu yn Abney Park, Llundain; mae cerflun ohono ar y Maes, Caernarfon.Hugh Owen (addysgwr) ↗Wicipedia CymraegAddysgwr o Gymru a gafodd ddylanwad mawr ar ddatblygiad y system addysg yng Nghymru oedd Syr Hugh Owen (14 Ionawr 1804 – 20 Tachwedd 1881); ganwyd yn fferm Y Foel ger Llangeinwen, Ynys Môn, yn fab i Owen Owen a Mary Jones; dyngarwr Methodistaidd; roedd yn un o hybwyr cyntaf Coleg y Normal, Bangor rhwng 1855 ac 1858 ac yn 1872 llwyddodd gyda chriw bychan o gefnogwyr i sefydlu Coleg Prifysgol Cymru yn Aberystwyth; cymerodd ran amlwg yng ngwaith yr Eisteddfod Genedlaethol; ei brif waith oedd sefydlu ysgolion canolraddol yng Nghymru; urddwyd yn farchog yn Awst 1881, deufis cyn iddo farw; claddwyd ym Mynwent Abney Park yn Stoke Newington, Llundain; enwyd llyfrgell Prifysgol Aberystwyth ac Ysgol Syr Hugh Owen ar ei ôl.
Ffynonellau a darllen pellach
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf