Hanes Cymru / Cymru Heddiw

born 1964

Mererid Hopwood

Yn 2001 hi oedd y fenyw gyntaf i ennill Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol, mewn 825 o flynyddoedd.

Llun: Adeilad y Senedd, cartref Senedd Cymru, ar lan y dŵr ym Mae Caerdydd · Wikivoyage user Cardiff, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1964 (wedi’i gofnodi) Y fenyw gyntaf i ennill y Gadair Cymru Heddiw Beirdd ac awduron
★ Y Cymro cyntaf Y fenyw gyntaf i ennill Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol, 2001
Mererid Hopwood
Mererid Hopwood · Llun: Wikimedia Commons · Els Pam Pels, CC BY 4.0

Gwnaeth Mererid Hopwood hanes yn 2001 fel y fenyw gyntaf erioed i ennill Cadair yr Eisteddfod Genedlaethol. Yn brifardd dwbl, enillydd y Goron a’r Fedal Ryddiaith hefyd, daeth yn Archdderwydd Cymru yn 2024.

Ganed18 Chwefror 1964, Caerdydd
EisteddfodCadair 2001 (Dinbych); Coron 2003 (Meifod); Medal Ryddiaith 2008
Archdderwydd2024–2027, yr ail fenyw i ddal y swydd

Caerdydd a Phontiago#

Ganed a magwyd Mererid Hopwood yng Nghaerdydd, er bod ei theulu’n hanu o Bontiago yn Sir Benfro. Aeth i ysgolion Bryntaf a Llanhari, graddiodd mewn Almaeneg a Sbaeneg yn Aberystwyth, a chwblhau doethuriaeth yng Ngholeg y Brifysgol, Llundain.

Athro ieithoedd#

Bu’n darlithio mewn Almaeneg a Chymraeg yn Abertawe, yn arwain swyddfa gorllewin Cymru Cyngor y Celfyddydau, yn dysgu Sbaeneg yn Ysgol Bro Myrddin, a daeth yn athro ieithoedd yn y Drindod Dewi Sant. Yn 2021 dechreuodd yn Athro’r Gymraeg yn Aberystwyth.

Y fenyw gyntaf yn y Gadair#

Yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Ninbych yn 2001 daeth y fenyw gyntaf yn ei hanes i ennill y Gadair. Ddwy flynedd yn ddiweddarach ym Meifod enillodd y Goron, ac yn 2008 y Fedal Ryddiaith am ei llyfr O Ran.

Bardd i blant ac i heddwch#

Yn 2005 hi oedd Bardd Plant Cymru. Yn ymgyrchydd heddwch ers tro byd, ysgrifennodd eiriau Cantata Memoria Karl Jenkins er mwyn plant Aberfan, libreto opera Gareth Glyn Wythnos yng Nghymru Fydd, a, gyda Karen Owen, Glaniad, cerddi a ysgrifennwyd wrth groesi paith Patagonia.

Ysgrifennodd hefyd Singing in Chains: Listening to Welsh Verse, ac enillodd ei chyfrol Mae Lyfr y Flwyddyn yn 2026.

Archdderwydd#

Yn 2009 hi oedd y fenyw gyntaf erioed i’w henwebu’n Archdderwydd. Yn 2023 fe’i dewiswyd i’r swydd, ac ar 27 Ebrill 2024 derbyniodd yr awenau gan Myrddin ap Dafydd yng nghyhoeddi Eisteddfod Wrecsam, yr ail fenyw i arwain Gorsedd y Beirdd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

b. 1936

Ralph Steadman

Artist inc a sblash (wedi’i gofnodi)

Cartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.

Ralph Steadman
1939–2017

Rhodri Morgan

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif Weinidog Cymru o 2000 i 2009, a lywiodd y Cynulliad ifanc drwy ei ddegawd cyntaf.

Rhodri Morgan
b. 1941

Syr Martin Evans

Gwobr Nobel am fôn-gelloedd (wedi’i gofnodi)

Gwyddonydd a ddarganfu fôn-gelloedd embryonig mewn llygod, ac a enillodd Wobr Nobel am Feddygaeth yn 2007 tra’n gweithio ym Mhrifysgol Caerdydd.

Syr Martin Evans
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf