Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol

fl. 1904

Thomas a Walter Davies

Brodyr o haearnwerthwyr Stryd Stepney, Llanelli, a ddyfeisiodd yr olwyn sbâr yn 1904. Yn India gelwir olwyn sbâr yn ‘stepney’ o hyd.

Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. 1904 (wedi’i gofnodi) Dyfeiswyr yr olwyn sbâr Y Gymru Ddiwydiannol Diwydiant a menter
★ Y cyntaf yn y byd Yr olwyn sbâr, Llanelli 1904
Y plac wrth waith Olwyn Sbâr Stepney yn Llanelli
Y plac wrth waith Olwyn Sbâr Stepney yn Llanelli · Llun: Wikimedia Commons · Jaggery, CC BY-SA 2.0

Dyfeisiodd Thomas Morris Davies a’i frawd Walter, haearnwerthwyr Stryd Stepney yn Llanelli, yr olwyn sbâr ymarferol gyntaf i’r car modur. Gwerthodd eu Holwyn Sbâr Stepney, a gafodd batent yn 1904, wrth y miloedd drwy Brydain, Ewrop a Gogledd America, a rhoddodd eu stryd air newydd i’r byd: yn India, Pacistan, Bangladesh a Malta gelwir olwyn sbâr yn ‘stepney’ hyd heddiw.

DyfeiswyrThomas Morris Davies a Walter Davies
SiopStryd Stepney, Llanelli, o 1895
Patent1904, yr olwyn sbâr ymarferol gyntaf
CwmniStepney Spare Motor Wheel Ltd, 1906
GwaithHeol y Gwaith Copr, Llanelli
GairYstyr ‘stepney’ yw olwyn sbâr yn India, Pacistan, Bangladesh a Malta

Haearnwerthwyr Stryd Stepney#

Yn 1895 agorodd Thomas Morris Davies a Walter Davies siop haearnwerthwr yn Stryd Stepney, Llanelli. Cyn hir ychwanegwyd siop feiciau yn Arcêd Stryd Stepney, a gweithdy bach y tu ôl i Westy’r Stepney lle trwsient feiciau a’r ceir modur cyntaf. Erbyn 1900 roeddent yn gwerthu beiciau eu hunain, dan yr enw Stepney.

Trafferth y teiars fflat#

Yn nyddiau cyntaf moduro roedd y ffyrdd yn arw, y garejys yn brin, a rhaid oedd i yrwyr gario’u darnau sbâr eu hunain. Gallai teiar fflat adael modurwr yn sownd ar ochr y ffordd.

Olwyn Sbâr Stepney#

Ateb y brodyr oedd cylch metel heb adenydd yn cario teiar wedi’i chwythu’n barod, ychydig yn fwy na’r un arferol. Fe’i clampid wrth ochr yr olwyn â’r teiar fflat, wedi’i dal yn dynn â dwy sgriw bawd pili-pala syml, ac nid oedd angen codi’r car ar jac hyd yn oed. Yn 1904 cawsant batent arni, yr olwyn sbâr ymarferol gyntaf i gerbyd modur, a’i henwi ar ôl eu stryd.

Llwyddiant mawr#

Dechreuasant ei gwerthu yn Ionawr 1906, gan werthu saith y mis hwnnw. Erbyn mis Awst roeddent yn gwerthu mil y mis, a ffurfiwyd Cwmni Stepney Spare Motor Wheel ac agor Gwaith Olwynion Stepney yn Heol y Gwaith Copr, Llanelli.

Erbyn 1910 roedd gan y cwmni asiantau drwy Ewrop a Gogledd America gyfan. Yn 1911 clywodd llys fod gwerth chwarter miliwn o bunnoedd o olwynion Stepney wedi’u gwerthu ym Mhrydain yn unig, ac yn 1912 datganodd y cwmni fod naw deg naw y cant o holl dacsis y byd yn cario olwyn sbâr Stepney.

Wedi’r Rhyfel Byd Cyntaf dechreuodd gwneuthurwyr ceir osod olwynion ffordd sbâr eu hunain, ac ildiodd y Stepney iddynt. Erbyn hynny roedd llwyddiant y brodyr wedi caniatáu iddynt brynu Highfield House yn Nhyisha, Llanelli.

Gair i’r byd#

Parhaodd yr enw. Ar draws India, Pacistan a Bangladesh, ac ym Malta, gelwir olwyn sbâr yn stepney o hyd, ar ôl stryd yn Llanelli. Mae’r stryd ei hun yn cymryd ei henw oddi wrth deulu Stepney, a ddatblygodd Lanelli yn borthladd ac yn dref ddiwydiannol.

Eu cofio#

Mae plac glas ar Highfield House heddiw yn cofnodi rhan y brodyr yn nyddiau cynnar moduro.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

1771–1858

Robert Owen

Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)

Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.

Robert Owen
1780–1843

Dic Aberdaron

Yr ieithydd crwydrol (wedi’i gofnodi)

Richard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.

Dic Aberdaron
1781–1847

Lucy Thomas

Mam masnach glo ager Cymru (wedi’i gofnodi)

Gweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.

Lucy Thomas
1784–1864

Mary Jones

Y ferch a gerddodd am Feibl (wedi’i gofnodi)

Merch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.

Mary Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf