Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Dechrau’r ail ganrif ar bymtheg

Ystorie Kymru

Hanes y Brythoniaid yn Gymraeg, o Brutus hyd Gadwaladr, a ysgrifennwyd gan Ifan Llwyd ap Dafydd o Nantymynach ym Mawddwy.

Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Ysgrifennwydddechrau’r ail ganrif ar bymtheg
AwdurIfan Llwyd ap Dafydd o Nantymynach, Mawddwy
Cedwir ynLlawysgrif Llansteffan 129, Llyfrgell Genedlaethol Cymru
Cwmpasuy Brythoniaid o Brutus hyd Gadwaladr

Ddechrau’r 1600au, yng nghwm uchel Mawddwy ym Meirionnydd, ysgrifennodd gŵr bonheddig o’r enw Ifan Llwyd ap Dafydd o Nantymynach hanes ei bobl yn ei iaith ei hun. Galwodd ef yn Ystorie Kymru, ac mae wedi goroesi yn ei lawysgrif, Llansteffan 129 yn y Llyfrgell Genedlaethol bellach.

O Brutus hyd Gadwaladr

Mae Ystorie Kymru yn adrodd hanes y Brythoniaid fel yr adwaenai’r Cymry ef ers pum can mlynedd, o’r Brut a’r hen lyfrau: Brutus yn dod o Gaerdroea i Ynys Prydain, llinach hir brenhinoedd y Brythoniaid, rhyfeloedd Rhufain, Gwrtheyrn a dyfodiad y Saeson, Arthur, a Chadwaladr Fendigaid, brenin olaf y Brythoniaid i wisgo coron yr ynys gyfan.

Pam yr ysgrifennwyd ef

Ysgrifennai Ifan Llwyd ar adeg pan oedd hen hanes y Brythoniaid yn cael ei amau gan ysgolheigion o Saeson, a phan oedd boneddigion o Gymry fel Syr John Prys a Humphrey Llwyd yn ei amddiffyn mewn print. Mae hanes Cymru yn Gymraeg, wedi’i ysgrifennu gan ŵr bonheddig o gwm anghysbell i’w bobl ei hun, yn dangos mor ddwfn y cerid stori Brutus, Arthur a Chadwaladr o hyd, a sut y gwelai Cymry’r ail ganrif ar bymtheg eu hunain fel etifeddion pobl gyntaf Prydain.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf