Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

1230

Llywelyn ab Iorwerth at Stephen de Segrave

Llythyr gan Lywelyn Fawr, Tywysog Cymru, a ysgrifennwyd yn 1230 at ustus Lloegr ar ôl marwolaeth Gwilym Brewys.

Llun: Pen carreg cerfiedig o Gastell Degannwy y credir ei fod yn darlunio Llywelyn Fawr, yn Sain Ffagan heddiw · Tipcake, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ysgrifennwyd1230
Oddi wrthLlywelyn ab Iorwerth, Tywysog Aberffraw ac Arglwydd Eryri
AtStephen de Segrave, ustus Lloegr
Cedwir ynyr Archifau Cenedlaethol, Kew, ymhlith llythyrau’r brenin
Cyhoeddwydgan J. J. Crump yn Historical Research, 2000

Teyrnasodd Llywelyn ab Iorwerth, Llywelyn Fawr, dros y rhan fwyaf o Gymru am ddeugain mlynedd, a llywodraethai drwy lythyrau gymaint â thrwy’r cleddyf. Mae llawer ohonynt wedi goroesi yn archifau coron Lloegr. Ysgrifennwyd un, a gyhoeddwyd gan yr hanesydd J. J. Crump yn 2000, yn 1230 at Stephen de Segrave, yr ustus a redai lywodraeth Lloegr dros y Brenin Harri III.

Y flwyddyn 1230

Yn 1228 daliodd lluoedd Llywelyn Wilym Brewys, arglwydd Brycheiniog ac Abergavenny, yn yr ymladd yng Ngheri. Yn rhan o’i bridwerth cytunodd Gwilym y byddai ei ferch Isabella yn priodi mab ac etifedd Llywelyn, Dafydd. Adeg y Pasg 1230 daeth Gwilym i lys Llywelyn, a’i gael gyda gwraig Llywelyn, Siwan; ac ar 2 Mai 1230 fe’i crogwyd. Ni allai gŵr mor nerthol â Brewys, a chanddo geraint ymhlith arglwyddi mwyaf Lloegr, farw heb i’r Mers cyfan a llys Lloegr sylwi.

Beth a wna’r llythyr

Mae’r llythyr at Segrave yn dangos Llywelyn yn gweithredu ar unwaith i gadw’r heddwch a adeiladodd. Ysgrifennodd at brif weinidog y brenin i esbonio’r hyn a wnaed ac i sicrhau na fyddai’n torri’r cytundeb rhwng Cymru a Lloegr, a daliodd at briodas Dafydd ac Isabella, a aeth yn ei blaen. Safodd arglwyddi Cymru gydag ef, ac nid aeth y Mers i ryfel. Mae’r llythyr yn dangos tywysog a ddeallai rym: cadarn yn yr hyn a wnaeth, a gofalus i sicrhau etifeddiaeth ei fab a heddwch ei wlad.

Siwan

Nid yw stori’r flwyddyn honno erioed wedi gadael llenyddiaeth Gymraeg. Gwnaeth Saunders Lewis hi’n destun ei ddrama Siwan yn 1956, un o ddramâu mwyaf yr iaith Gymraeg, lle cymodir Llywelyn a Siwan ar ôl marwolaeth Gwilym Brewys.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf