Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Pen-y-bont ar Ogwr

Pen-y-bont ar Ogwr

Aberogwr · Ogmore-by-Sea

Ger castell Ogwr a’r cerrig sarn ar draws yr afon.

Llun: Aberogwr o’r gogledd-orllewin · David Lewis, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Pen-y-bont ar OgwrYn Gymraeg: Aberogwr51.465° N, 3.637° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Aberogwr: aber afon Ogwr

Aberogwr

  • Aber ceg afon, cymer
  • ogwr afon Ogwr

Ogmore-by-Sea

  • Ogmore afon Ogwrffurf ar Ogwr
  • by Saesneg: ger
  • Sea Saesneg: môr

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Aberogwr wrth aber yr Ogwr, gyda thraeth Ogwr ar un ochr a thwyni Merthyr Mawr, yr uchaf yng Nghymru, ar y llall.

Castell Ogwrdechreuwyd efallai 1106
Dugiaeth Lancasterperchennog ers 1298
Creigiau340 i 195 miliwn oed

Castell Ogwr

Rhoddodd Robert Fitzhamon Ogwr i William de Londres, ac efallai i’r gwaith ddechrau yn 1106. Yn 1116 daeth y Cymry yn eu nerth a gadawodd William ei gastell. Mae’n debyg i’w fab Maurice godi’r gorthwr carreg yn y 1120au, a thua 1200 rhoddodd Thomas de Londres fur carreg iddo.

Cerrig camu

Ers 1298 mae’r castell wedi perthyn i dŷ Lancaster, ac mae Dugiaeth Lancaster yn dal yn berchen arno. Codwyd llys newydd yn 1454, ac mae’r cerrig camu sy’n croesi’r Ewenni i’r castell yn heneb gofrestredig. Mae maen cerfiedig Arthmail o Ogwr bellach yn yr Amgueddfa Genedlaethol.

Merthyr Mawr

Dros yr afon, mae Cwningar Merthyr Mawr yn Warchodfa Natur Genedlaethol. Yng nghapel di-do San Roque mae dau faen cerfiedig o’r Oesoedd Canol cynnar, Maen Conbelani a Maen y Coblyn, ac mae Castell Tregawntlo, plasty o’r 14eg ganrif, yn edrych dros y twyni.

Y creigiau

Mae’r clogwyni islaw’r pentref o greigiau rhwng 340 a 195 miliwn oed, calchfaen, Carreg Sutton a’r Lias Glas, yn llawn ffosilau. Cafwyd pen bwyell fflint caboledig ym Melin Ogwr yn 1976.

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf