

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Bro Morgannwg
Bro Morgannwg
Sain Dunwyd · St Donat’s
Daeth Castell Sain Dunwyd, cartref teulu Stradling am bedwar can mlynedd, yn Goleg Iwerydd yn 1962, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd.
Llun: Pentref Sain Dunwyd · Peter Wasp, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Yn Sain Dunwyd, ar arfordir Bro Morgannwg, mae Castell Sain Dunwyd, a eilw Cadw yn gastell canoloesol eithriadol o wych.FfynhonnellSt Donat’s Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Helaethodd Syr Peter de Stradling a’i olynwyr y castell tua 1300; daliodd y Stradlingiaid ef am tua 400 mlynedd a gwasanaethu fel ynadon, aelodau seneddol, siryfion a dirprwy raglawiaid Morgannwg; cododd Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd a thalu am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys yn Lladin; dechreuwyd y gerddi teras yn oes y Tuduriaid, a dywed Cadw eu bod o ddiddordeb eithriadol fel gardd deras o’r 16g sydd wedi goroesi, ar y gofrestr ar Radd I; mae’r castell yn Radd I, castell canoloesol eithriadol o wych; agorodd Coleg Iwerydd yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, ac mae ganddo bellach tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd; dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg yn y castell; credir i orsaf bad achub y coleg, 1963–2013, achub 98 o fywydau.
| Yn eiddo i’r Stradlingiaid | tua 400 mlyneddFfynhonnellSt Donat’s Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Helaethodd Syr Peter de Stradling a’i olynwyr y castell tua 1300; daliodd y Stradlingiaid ef am tua 400 mlynedd a gwasanaethu fel ynadon, aelodau seneddol, siryfion a dirprwy raglawiaid Morgannwg; cododd Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd a thalu am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys yn Lladin; dechreuwyd y gerddi teras yn oes y Tuduriaid, a dywed Cadw eu bod o ddiddordeb eithriadol fel gardd deras o’r 16g sydd wedi goroesi, ar y gofrestr ar Radd I; mae’r castell yn Radd I, castell canoloesol eithriadol o wych; agorodd Coleg Iwerydd yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, ac mae ganddo bellach tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd; dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg yn y castell; credir i orsaf bad achub y coleg, 1963–2013, achub 98 o fywydau. |
|---|---|
| Agor Coleg Iwerydd | 1962FfynhonnellSt Donat’s Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Helaethodd Syr Peter de Stradling a’i olynwyr y castell tua 1300; daliodd y Stradlingiaid ef am tua 400 mlynedd a gwasanaethu fel ynadon, aelodau seneddol, siryfion a dirprwy raglawiaid Morgannwg; cododd Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd a thalu am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys yn Lladin; dechreuwyd y gerddi teras yn oes y Tuduriaid, a dywed Cadw eu bod o ddiddordeb eithriadol fel gardd deras o’r 16g sydd wedi goroesi, ar y gofrestr ar Radd I; mae’r castell yn Radd I, castell canoloesol eithriadol o wych; agorodd Coleg Iwerydd yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, ac mae ganddo bellach tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd; dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg yn y castell; credir i orsaf bad achub y coleg, 1963–2013, achub 98 o fywydau. |
| Y castell | Gradd IFfynhonnellSt Donat’s Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Helaethodd Syr Peter de Stradling a’i olynwyr y castell tua 1300; daliodd y Stradlingiaid ef am tua 400 mlynedd a gwasanaethu fel ynadon, aelodau seneddol, siryfion a dirprwy raglawiaid Morgannwg; cododd Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd a thalu am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys yn Lladin; dechreuwyd y gerddi teras yn oes y Tuduriaid, a dywed Cadw eu bod o ddiddordeb eithriadol fel gardd deras o’r 16g sydd wedi goroesi, ar y gofrestr ar Radd I; mae’r castell yn Radd I, castell canoloesol eithriadol o wych; agorodd Coleg Iwerydd yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, ac mae ganddo bellach tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd; dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg yn y castell; credir i orsaf bad achub y coleg, 1963–2013, achub 98 o fywydau. |
Y Stradlingiaid
Helaethodd Syr Peter de Stradling y castell tua 1300, a daliodd ei deulu ef am tua 400 mlynedd, gan wasanaethu Morgannwg fel ynadon, aelodau seneddol a siryfion.FfynhonnellSt Donat’s Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Helaethodd Syr Peter de Stradling a’i olynwyr y castell tua 1300; daliodd y Stradlingiaid ef am tua 400 mlynedd a gwasanaethu fel ynadon, aelodau seneddol, siryfion a dirprwy raglawiaid Morgannwg; cododd Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd a thalu am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys yn Lladin; dechreuwyd y gerddi teras yn oes y Tuduriaid, a dywed Cadw eu bod o ddiddordeb eithriadol fel gardd deras o’r 16g sydd wedi goroesi, ar y gofrestr ar Radd I; mae’r castell yn Radd I, castell canoloesol eithriadol o wych; agorodd Coleg Iwerydd yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, ac mae ganddo bellach tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd; dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg yn y castell; credir i orsaf bad achub y coleg, 1963–2013, achub 98 o fywydau.
Llyfrgell Gymreig
Casglodd Syr Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd, a thalodd am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys a ysgrifennwyd yn Lladin ac a gyhoeddwyd yn 1592.FfynonellauSt Donat’s Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Helaethodd Syr Peter de Stradling a’i olynwyr y castell tua 1300; daliodd y Stradlingiaid ef am tua 400 mlynedd a gwasanaethu fel ynadon, aelodau seneddol, siryfion a dirprwy raglawiaid Morgannwg; cododd Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd a thalu am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys yn Lladin; dechreuwyd y gerddi teras yn oes y Tuduriaid, a dywed Cadw eu bod o ddiddordeb eithriadol fel gardd deras o’r 16g sydd wedi goroesi, ar y gofrestr ar Radd I; mae’r castell yn Radd I, castell canoloesol eithriadol o wych; agorodd Coleg Iwerydd yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, ac mae ganddo bellach tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd; dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg yn y castell; credir i orsaf bad achub y coleg, 1963–2013, achub 98 o fywydau.Siôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Siôn Dafydd Rhys, yn Lladin Joannes David Rhaesus, hefyd John Davies (1534 – c. 1609), meddyg a gramadegydd o Gymro, a ysgrifennodd y gramadeg Cymraeg cyntaf yn Lladin, a gyhoeddwyd yn 1592; ganed yn Llanfaethlu, Môn, o deulu cymedrol eu modd a ddisgynnai o uchelwyr; daeth ei dad i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd; yn amddifad yn ifanc, magwyd Siôn yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; yng Ngholeg Christ Church, Rhydychen, yn 1555; priododd Agnes Garbet o Henffordd, a bu iddynt saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur Meddygaeth yn Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n athro i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn ôl yng ngogledd Cymru yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Friars, Bangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’w blas ger Caerfyrddin; yn feddyg yng Nghaerdydd erbyn 1583, bu wedyn yn meddygu ym Mlaen Cwm Llwch dan Fannau Brycheiniog; mae ei De Italica Pronunciatione (Padua, 1569) yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd hefyd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin poblogaidd, y ddau ar goll; mae ei ramadeg Cymraeg yn 1592, a dalwyd amdano gan Syr Edward Stradling, yn dwyn penillion Lladin gan William Camden a’i ragymadrodd Cymraeg ei hun, ac ynddo mae gramadeg, trafodaeth ar gerdd dafod a chasgliad o gerddi Cymraeg; cyfarchodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys ar ei gyhoeddi; ysgrifennodd hefyd draethawd hir yn amddiffyn hanes y Brythoniaid gan Sieffre o Fynwy; bu farw tua 1609 yng Nghlun Hir, Brycheiniog.
Y gerddi teras
Mae gerddi teras a ddechreuwyd yn oes y Tuduriaid yn camu i lawr tua’r môr, ac mae Cadw’n eu cyfrif o ddiddordeb eithriadol fel gardd o’r 1500au sydd wedi goroesi; maent ar y gofrestr ar Radd I.FfynhonnellSt Donat’s Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Helaethodd Syr Peter de Stradling a’i olynwyr y castell tua 1300; daliodd y Stradlingiaid ef am tua 400 mlynedd a gwasanaethu fel ynadon, aelodau seneddol, siryfion a dirprwy raglawiaid Morgannwg; cododd Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd a thalu am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys yn Lladin; dechreuwyd y gerddi teras yn oes y Tuduriaid, a dywed Cadw eu bod o ddiddordeb eithriadol fel gardd deras o’r 16g sydd wedi goroesi, ar y gofrestr ar Radd I; mae’r castell yn Radd I, castell canoloesol eithriadol o wych; agorodd Coleg Iwerydd yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, ac mae ganddo bellach tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd; dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg yn y castell; credir i orsaf bad achub y coleg, 1963–2013, achub 98 o fywydau.
Coleg Iwerydd
Agorodd Coleg Iwerydd yn y castell yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, a heddiw mae ganddo tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd. Yma dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg, ac achubodd bad achub y coleg 98 o fywydau rhwng 1963 a 2013.FfynhonnellSt Donat’s Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Helaethodd Syr Peter de Stradling a’i olynwyr y castell tua 1300; daliodd y Stradlingiaid ef am tua 400 mlynedd a gwasanaethu fel ynadon, aelodau seneddol, siryfion a dirprwy raglawiaid Morgannwg; cododd Edward Stradling (1528/9–1609) lyfrgell a ystyrid yr orau yng Nghymru yn ei dydd a thalu am ramadeg Cymraeg Siôn Dafydd Rhys yn Lladin; dechreuwyd y gerddi teras yn oes y Tuduriaid, a dywed Cadw eu bod o ddiddordeb eithriadol fel gardd deras o’r 16g sydd wedi goroesi, ar y gofrestr ar Radd I; mae’r castell yn Radd I, castell canoloesol eithriadol o wych; agorodd Coleg Iwerydd yn 1962 gyda 56 o fyfyrwyr, y cyntaf o Golegau Unedig y Byd, ac mae ganddo bellach tua 350 o fyfyrwyr o fwy na 90 o wledydd; dyfeisiodd Desmond Hoare y cwch chwyddadwy â chorff anhyblyg yn y castell; credir i orsaf bad achub y coleg, 1963–2013, achub 98 o fywydau.
Lleoedd hanesyddol gerllaw
Brwydrau gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


