Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Bro Morgannwg

Bro Morgannwg

Y Bont-faen · Cowbridge

Tref Rufeinig ar y ffordd a bwrdeistref gaerog ganoloesol. Cadwai Iolo Morganwg siop lyfrau yma.

Llun: Y Stryd Fawr, y Bont-faen · Tony Hodge, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Bro MorgannwgYn Gymraeg: Y Bont-faen51.460° N, 3.442° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Y Bont-faen: y bont faen

Y Bont-faen

  • Y y fannod
  • Bont ponto pont (treiglad meddal: p → b)
  • faen maeno maen (treiglad meddal: m → f)

Cowbridge

  • Cowbridge Saesneg; Y Bont-faen yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tref gaerog ganoloesol ym Mro Morgannwg yw’r Bont-faen, gyda phorth canoloesol, ysgol ramadeg o 1608 a siop lyfrau Iolo Morganwg.

Siarter bwrdeistref13 Mawrth 1254
Ysgol ramadeg1608
Gorsedd Iolo1795

Bovium

Saif y dref ar safle anheddiad Rhufeinig, a allai fod y gaer a alwai’r Rhufeiniaid yn Bovium.

Y dref gaerog

Tua 1245 sefydlodd Richard de Clare y dref ym maenor Llanfleiddan, ac ar 13 Mawrth 1254 rhoddodd iddi ei siarter gyntaf. Codwyd muriau o’i chwmpas yn ddiweddarach yn y ganrif, ac mae Porth y De yn dal i sefyll.

Siop Iolo

Cadwai Iolo Morganwg siop lyfrau yn y Bont-faen, ac ni werthai ond siwgr o blanhigfeydd nad oedd yn defnyddio caethweision. Yn 1795 cynhaliodd Orsedd y beirdd ychydig y tu allan i’r dref, ac mae’r ysgol Gymraeg yma’n dwyn ei enw heddiw.

Yr ysgol ramadeg

Sefydlwyd Ysgol Ramadeg y Bont-faen yn 1608. Ymhlith ei disgyblion roedd y bardd Alun Lewis, a daeth yr hen garchar yn Neuadd y Dref yn 1830.

Iolo Morganwg

Ar fap y trefi →

Pobl Y Bont-faen

1747–1826

Iolo Morganwg

Edward Williams (wedi’i gofnodi)

Saer maen, bardd a gweledydd a sefydlodd Orsedd y Beirdd, a achubodd hen lawysgrifau Cymraeg ac a ddysgodd i Gymru ei gweld ei hun yn genedl.

Iolo Morganwg

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf