Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Bro Morgannwg

Bro Morgannwg

Trefflemin · Flemingston

Pentref Iolo Morganwg, a sefydlodd yr Orsedd ac a achubodd stôr fawr o ddysg Gymraeg.

Llun: Trefflemin, pentref Iolo Morganwg · Mick Lobb, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Bro MorgannwgYn Gymraeg: Trefflemin51.425° N, 3.417° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Trefflemin: tref y Ffleming

Trefflemin

  • Tref tref
  • flemin Ffleminiad, gŵr o Fflandrys

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Trefflemin, pentref bychan ym Mro Morgannwg, oedd cartref Iolo Morganwg am bron ei holl fywyd. Yma y magodd ei blant ac yr ysgrifennodd lawer o’i lythyrau, ei gerddi a’i ysgrifau.

Ganed Iolo10 Mawrth 1747
Hen enwLlanfihangel y Twyn
Eglwys Sant MihangelGradd II*

Dau enw

Llanfihangel y Twyn oedd y pentref unwaith, eglwys Sant Mihangel ar y twyn. Daw ei enw Saesneg o deulu Fleming, a gafodd yr arglwyddiaeth gan Robert Fitzhamon, ac roedd yng nghantref Gorfynydd yn hen deyrnas Morgannwg.

Mab y saer maen

Ganed Edward Williams ar 10 Mawrth 1747 ym Mhennon, Llancarfan, a symudodd y teulu’n fuan i Drefflemin. Dysgodd ei fam ef gartref, a dysgodd ddarllen drwy wylio’i dad yn naddu geiriau ar gerrig beddau, cyn ei ddilyn yn saer maen.

Iolo Morganwg

Fel Iolo Morganwg cynhaliodd Orsedd gyntaf y Beirdd ar Fryn y Briallu yn Llundain ar 21 Mehefin 1792, ac yn 1819 yng Nghaerfyrddin gwnaeth hi’n rhan o’r eisteddfod, fel y mae heddiw. O’r 1790au siaradodd yn erbyn caethwasiaeth. Cyrhaeddai llythyrau ef yn y ‘Bardic Lodge, Flimston’.

Sant Mihangel

Mae eglwys Sant Mihangel yr Archangel wedi’i chodi ar sylfeini o’r unfed ganrif ar ddeg ac yn cadw delw o foneddiges o’r bedwaredd ganrif ar ddeg. Rhoddwyd Iolo i orffwys ynddi, ac mae cofeb iddo ef a’i fab Taliesin ar ei mur.

Hen dai

Ffermdy o’r 1500au yw Flemingston Court, mae Rose Cottage yn cadw ei do gwellt a’i ffenestri ael, a safai bwthyn Iolo ei hun lle mae Gregory Farm heddiw.

TreffleminIolo Morganwg

Ar fap y trefi →

Pobl Trefflemin

1747–1826

Iolo Morganwg

Edward Williams (wedi’i gofnodi)

Saer maen, bardd a gweledydd a sefydlodd Orsedd y Beirdd, a achubodd hen lawysgrifau Cymraeg ac a ddysgodd i Gymru ei gweld ei hun yn genedl.

Iolo Morganwg

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf