Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

1404

Senedd Machynlleth

Coronir Glyndŵr ac mae’n galw senedd Gymreig ynghyd. Mae’n ceisio cynghrair â Ffrainc.

Llun: Y Senedd-dy ym Machynlleth, sy’n gysylltiedig â senedd Owain Glyndŵr yn 1404 · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ym mis Mehefin 1404 casglodd Owain ei senedd gyntaf ym Machynlleth. Yno, ger y Senedd-dy, fe’i coronwyd yn Dywysog Cymru.

Cyfarfu21 Mehefin 1404
CoronwydOwain, Tywysog Cymru
GwesteionCenhadon o Ffrainc, yr Alban a Sbaen

Senedd i Gymru#

Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404. Roedd arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yno i weld coroni tywysog o Gymro.

Argraff o Sêl Fawr Owain Glyndŵr yn ei ddangos ar ei orsedd, yn Amgueddfa Henffordd
Argraff o Sêl Fawr Owain Glyndŵr yn ei ddangos ar ei orsedd, yn Amgueddfa Henffordd · Llun: Hogyncymru, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Owain drwy ras Duw#

Ar ei sêl fawr fe’i henwir yn ‘Owynus Dei Gratia Princeps Walliae’, Owain, drwy ras Duw, Tywysog Cymru. Cyfarfu ail senedd yn Harlech yn 1405.

Yr hen brifddinas#

Mae Machynlleth yn cofio o hyd. Geilw’r dref ei hun yn ‘hen brifddinas Cymru’, ac mae’r Senedd-dy yn un o dri thŷ canoloesol yn y dref.

Blwyddyn y senedd#

Erbyn gwanwyn 1404 roedd Owain wedi cymryd Cricieth, Aberystwyth a Harlech. Ym mis Mai ymosododd ei wŷr ar gastell Coety ym Morgannwg, ac ar 10 Mehefin trawodd y Cymry i mewn i Erging. Y mis hwnnw aeth ei wŷr ymlaen drwy Fro Morgannwg, gan ymosod ar ei chestyll a’i threfi, castell Caerdydd yn eu plith. Ar 10 Mai, yn Nolgellau, roedd wedi gwneud Gruffudd Young yn ganghellor a John Hanmer yn llysgennad arbennig, ac ar 14 Gorffennaf, dair wythnos wedi’r senedd, seliodd y ddau gynghrair â Siarl VI o Ffrainc ym Mharis.

‘O Gymru gyfan’#

Ysgrifennodd Adda o Frynbuga i Owain alw ei senedd gyntaf ‘o Gymru gyfan’ ym Machynlleth. Daeth llysgenhadon o Ffrainc, yr Alban a theyrnas León i lys Owain.

Cynlluniau i genedl#

Cynlluniai Owain ddwy brifysgol genedlaethol, un yn y gogledd ac un yn y de, dychwelyd at gyfreithiau Hywel Dda, ac eglwys Gymreig ei hun.

Pedwar o bob cwmwd#

Pan gyfarfu ei ail senedd yn Harlech ym mis Awst 1405, galwodd Owain bedwar cynrychiolydd o bob cwmwd yng Nghymru, ar batrwm Hywel Dda. Roedd llysgenhadon o’r Alban, Ffrainc, Llydaw a Chastîl yno. Ni ddaeth cofnod o’r hyn a benderfynodd y seneddau i lawr atom.

Y Senedd-dy#

Am ganrifoedd credid mai’r Senedd-dy oedd yr union adeilad lle cyfarfu’r senedd gyntaf. Mae dyddio cylchoedd coed wedi rhoi’r adeilad presennol yn 1460 erbyn hyn, ac efallai fod adeilad cynharach ar y safle. Heddiw mae ynddo arddangosfa gyda ffilm, paneli yn Gymraeg a Saesneg, murlun o frwydr Hyddgen, copi o Lythyr Pennal, golygfa o oes Owain a rhwbiad pres.

Y maes ger Cynllaith#

Daw enw’r dref o ma, maes neu wastadedd, a Cynllaith. Cynhaliodd Owain ei senedd olaf gerllaw ym Mhennal, wrth eglwys Sant Pedr ad Vincula.

Y dref heddiw#

Mae’r Tŷ Brenhinol ar gornel y Garsiwn yn un arall o dai canoloesol y dref, a’i enw o’r traddodiad i Siarl I aros yno yn 1643. Cynlluniwyd y tŵr cloc yng nghanol y dref, 23.7 metr o uchder, gan Henry Kennedy o Fangor a thalodd pobl y dref amdano. Saif Machynlleth ar Lwybr Glyndŵr a Llwybr Dyffryn Dyfi, dau lwybr hir.

Chwe chan mlynedd wedyn#

Ni welwyd dim tebyg i seneddau Owain yng Nghymru am bron i chwe chanrif, nes i Gynulliad Cymru gyfarfod yn 1999.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Lle digwyddodd

Cyn ac wedyn

  1. Brwydr Bryn Glas

    Mae byddin Glyndŵr yn chwalu llu Seisnig ym Mhilalé ym Maesyfed ac yn dal ei gadlywydd, Edmund Mortimer.

    Brwydr Bryn Glas
  2. Owain yn ysgubo’r de

    Mae Glyndŵr yn ymdeithio drwy ddyffryn Tywi, gan gipio cestyll o Lanymddyfri i Gaerfyrddin.

    Owain yn ysgubo’r de
  3. Cytundeb rhwng Cymru a Ffrainc

    Ym Mharis, mae llysgenhadon Owain Glyndŵr, Gruffudd Young a John Hanmer, yn selio cytundeb cynghrair â Siarl VI o Ffrainc.

    Cytundeb rhwng Cymru a Ffrainc
  4. Harlech ac Aberystwyth

    Mae Owain Glyndŵr yn cipio cestyll mawr Harlech ac Aberystwyth. Daw Harlech yn llys ac yn gartref iddo.

    Harlech ac Aberystwyth

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf