Ym mis Mehefin 1404 casglodd Owain ei senedd gyntaf ym Machynlleth. Yno, ger y Senedd-dy, fe’i coronwyd yn Dywysog Cymru.FfynonellauOwain Glyndŵr timeline: 1404 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Gwanwyn 1404: cymerodd Glyndŵr gestyll Cricieth, Aberystwyth a Harlech; 10 Mai, yn Nolgellau gwnaeth Ruffudd Yonge yn ganghellor a John Hanmer yn llysgennad arbennig; 21 Mehefin 1404, ei senedd gyntaf ym Machynlleth; 14 Gorffennaf 1404, gwnaeth Gruffudd Yonge a John Hanmer gytundeb cynghrair ffurfiol â Siarl VI ym Mharis.Machynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404, a choronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, gydag arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yn bresennol; mae’r Senedd-dy yn un o dri thŷ canoloesol yn y dref; mae’r dref yn hawlio mai hi yw hen brifddinas Cymru.
| Cyfarfu | 21 Mehefin 1404 |
|---|---|
| Coronwyd | Owain, Tywysog Cymru |
| Gwesteion | Cenhadon o Ffrainc, yr Alban a Sbaen |
Senedd i Gymru#
Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404. Roedd arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yno i weld coroni tywysog o Gymro.FfynonellauMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404, a choronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, gydag arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yn bresennol; mae’r Senedd-dy yn un o dri thŷ canoloesol yn y dref; mae’r dref yn hawlio mai hi yw hen brifddinas Cymru.Owain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1384 bu Owain a’i frawd Tudur dan Syr Grigor Sais yn Berwick, ac yn 1385 yn ymgyrch Richard II yn yr Alban; efallai iddo astudio yn Ysbytai’r Frawdlys; wedi ffrae ag arglwydd Grey o Ruthun, ar 16 Medi 1400 fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru a llosgodd Ruthun, yna Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur Gonwy; ym mis Mehefin enillodd ei fuddugoliaeth fawr gyntaf yn y maes ar Fynydd Hyddgen; yn 1402 daliodd Grey a’i gadw am bron i flwyddyn nes talu pridwerth, a daliodd Edmund Mortimer, a briododd ei ferch Catrin; yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy, ac ym mis Gorffennaf 1403 teithiodd Owain drwy’r de am ddeng niwrnod ac ymunodd y de â’r gwrthryfel; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a chynnal seneddau ym Machynlleth a Harlech, gyda chenhadon o Ffrainc, yr Alban a León; ar ei sêl fawr y mae Owynus Dei Gratia Princeps Walliae; y Cytundeb Tridarn ym mis Chwefror 1405; glaniodd y Ffrancod yn Aberdaugleddau yn 1405; ar 31 Mawrth 1406 ysgrifennodd o Bennal at Siarl VI; collwyd Aberystwyth yn 1408 a Harlech yn 1409, gyda’i wraig Marged a’i ferched; yn 1412 daliodd Ddafydd Gam ger Aberhonddu, y tro olaf i’w elynion ei weld yn fyw; nid atebodd erioed gynigion Harri V o bardwn; ysgrifennodd Adda o Frynbuga iddo farw wedi pedair blynedd ynghudd a’i gladdu gan ei ddilynwyr yn nhywyllwch nos; mae traddodiadau’n rhoi ei fedd yn Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton neu Gwm-hir; fe’i gelwid y Mab Darogan.

Owain drwy ras Duw#
Ar ei sêl fawr fe’i henwir yn ‘Owynus Dei Gratia Princeps Walliae’, Owain, drwy ras Duw, Tywysog Cymru. Cyfarfu ail senedd yn Harlech yn 1405.FfynonellauOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1384 bu Owain a’i frawd Tudur dan Syr Grigor Sais yn Berwick, ac yn 1385 yn ymgyrch Richard II yn yr Alban; efallai iddo astudio yn Ysbytai’r Frawdlys; wedi ffrae ag arglwydd Grey o Ruthun, ar 16 Medi 1400 fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru a llosgodd Ruthun, yna Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur Gonwy; ym mis Mehefin enillodd ei fuddugoliaeth fawr gyntaf yn y maes ar Fynydd Hyddgen; yn 1402 daliodd Grey a’i gadw am bron i flwyddyn nes talu pridwerth, a daliodd Edmund Mortimer, a briododd ei ferch Catrin; yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy, ac ym mis Gorffennaf 1403 teithiodd Owain drwy’r de am ddeng niwrnod ac ymunodd y de â’r gwrthryfel; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a chynnal seneddau ym Machynlleth a Harlech, gyda chenhadon o Ffrainc, yr Alban a León; ar ei sêl fawr y mae Owynus Dei Gratia Princeps Walliae; y Cytundeb Tridarn ym mis Chwefror 1405; glaniodd y Ffrancod yn Aberdaugleddau yn 1405; ar 31 Mawrth 1406 ysgrifennodd o Bennal at Siarl VI; collwyd Aberystwyth yn 1408 a Harlech yn 1409, gyda’i wraig Marged a’i ferched; yn 1412 daliodd Ddafydd Gam ger Aberhonddu, y tro olaf i’w elynion ei weld yn fyw; nid atebodd erioed gynigion Harri V o bardwn; ysgrifennodd Adda o Frynbuga iddo farw wedi pedair blynedd ynghudd a’i gladdu gan ei ddilynwyr yn nhywyllwch nos; mae traddodiadau’n rhoi ei fedd yn Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton neu Gwm-hir; fe’i gelwid y Mab Darogan.Owain Glyndŵr timeline: 1405 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)28 Chwefror 1405: llofnodwyd y Cytundeb Tridarn gan Lyndŵr, Edmund Mortimer ac iarll Northumberland; ddechrau Awst, cyrhaeddodd byddin fawr o Ffrainc Aberdaugleddau i ymuno â Glyndŵr; ymosododd y llu Ffrengig a Chymreig ar Hwlffordd ac yna Ddinbych-y-pysgod; 22 Awst, gwersyllodd y fyddin ar Woodbury Hill, yn wynebu’r Saeson ar Abberley Hill; Awst 1405, ei ail senedd yn Harlech, gyda llysgenhadon o’r Alban, Ffrainc, Llydaw a Chastîl.
Yr hen brifddinas#
Mae Machynlleth yn cofio o hyd. Geilw’r dref ei hun yn ‘hen brifddinas Cymru’, ac mae’r Senedd-dy yn un o dri thŷ canoloesol yn y dref.FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Machynlleth oedd lle senedd Gymreig Owain Glyndŵr yn 1404, a choronwyd Owain yn Dywysog Cymru yn 1404 ger y Senedd-dy, gydag arweinwyr o’r Alban, Ffrainc a Sbaen yn bresennol; mae’r Senedd-dy yn un o dri thŷ canoloesol yn y dref; mae’r dref yn hawlio mai hi yw hen brifddinas Cymru.
Blwyddyn y senedd#
Erbyn gwanwyn 1404 roedd Owain wedi cymryd Cricieth, Aberystwyth a Harlech. Ym mis Mai ymosododd ei wŷr ar gastell Coety ym Morgannwg, ac ar 10 Mehefin trawodd y Cymry i mewn i Erging. Y mis hwnnw aeth ei wŷr ymlaen drwy Fro Morgannwg, gan ymosod ar ei chestyll a’i threfi, castell Caerdydd yn eu plith.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1404 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Gwanwyn 1404, cymerodd Glyndŵr Gricieth, Aberystwyth a Harlech; Mai 1404, ymosododd ei wŷr ar gastell Coety; Mehefin 1404, ymosododd Glyndŵr ar gestyll a threfi ym Mro Morgannwg, gan gynnwys castell Caerdydd; 10 Mehefin, ymosododd y Cymry ar Erging; 21 Mehefin, ei senedd gyntaf ym Machynlleth; Medi 1404, cipiwyd castell Biwmares gan lu Cymreig. Ar 10 Mai, yn Nolgellau, roedd wedi gwneud Gruffudd Young yn ganghellor a John Hanmer yn llysgennad arbennig, ac ar 14 Gorffennaf, dair wythnos wedi’r senedd, seliodd y ddau gynghrair â Siarl VI o Ffrainc ym Mharis.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1404 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Gwanwyn 1404: cymerodd Glyndŵr gestyll Cricieth, Aberystwyth a Harlech; 10 Mai, yn Nolgellau gwnaeth Ruffudd Yonge yn ganghellor a John Hanmer yn llysgennad arbennig; 21 Mehefin 1404, ei senedd gyntaf ym Machynlleth; 14 Gorffennaf 1404, gwnaeth Gruffudd Yonge a John Hanmer gytundeb cynghrair ffurfiol â Siarl VI ym Mharis.
‘O Gymru gyfan’#
Ysgrifennodd Adda o Frynbuga i Owain alw ei senedd gyntaf ‘o Gymru gyfan’ ym Machynlleth.FfynhonnellGlyndŵr rebellion ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedodd Adda o Frynbuga i Owain alw ei senedd gyntaf ‘o Gymru gyfan’ ym Machynlleth; gorymdeithiodd Owain i lawr dyffryn Tywi, gan ail-greu ymgyrch Llywelyn Fawr yn y gorllewin, a syrthiodd Caerfyrddin, un o brif gadarnleoedd Lloegr yn y gorllewin, iddo; gwarchaeodd lluoedd Cymreig, Ffrengig a Llydewig ar gastell Cydweli ym mis Tachwedd 1403; gallai’r Cymry ddibynnu ar help o Lydaw a’r Alban. Daeth llysgenhadon o Ffrainc, yr Alban a theyrnas León i lys Owain.FfynhonnellOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Wrth i hanes y gwrthryfel ledu daeth help i Owain, yn eu plith gefnogaeth longau o’r Alban; yn 1386 rhoddodd Owain dystiolaeth yn achos Scrope yn erbyn Grosvenor am arfbais a welwyd ar yr ymgyrch yn yr Alban, a thystiodd ei frodyr-yng-nghyfraith John Hanmer a Robert Puleston hefyd; roedd llysgenhadon o Ffrainc, yr Alban a theyrnas León yn ei lys yn 1404; cynlluniai ddwy brifysgol genedlaethol, un yn y gogledd ac un yn y de, dychwelyd at gyfreithiau Hywel Dda ac eglwys Gymreig annibynnol; yn 1404 ysgrifennodd at Louis, dug Orléans, i agor porthladdoedd Cymru i fasnach Ffrainc; gelwid 1405 yn ‘Flwyddyn y Ffrancod’ yng Nghymru; ni chafodd ei ddal erioed; ar 21 Rhagfyr 1411 rhoddodd y brenin bardwn i’r Cymry i gyd ac eithrio Owain a Thomas o Trumpington, ac o 9 Ebrill 1413 nid oedd Owain wedi’i eithrio mwyach; bu ei fab Maredudd mewn cysylltiad â John Talbot a’r goron ar 24 Chwefror 1416 a chafodd bardwn brenhinol yn 1421; ysgrifennodd Adda o Frynbuga i’w fedd gael ei ddarganfod, felly fe’i claddwyd eto mewn lle anhysbys; ymhlith y lleoedd a enwir mae Lawton’s Hope yn Canon Pyon, Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton ac Abaty Cwm-hir; mae J. E. Lloyd a Gruffydd Aled Williams yn cysylltu ei farw a’i gladdu â swydd Henffordd, ac awgrymodd Williams Gwm-hir; John Scudamore, mab-yng-nghyfraith arall, oedd biau Kentchurch; dadorchuddiodd David Lloyd George ei gerflun yn Neuadd y Ddinas, Caerdydd, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf; daeth yn ail i Aneurin Bevan ym mhôl 100 Arwr Cymru yn 2003–04; mae ymgyrch i wneud 16 Medi, pan gododd ei faner, yn ŵyl gyhoeddus; yn Henry IV, Part 1 Shakespeare gall ‘alw ysbrydion o’r dyfnder mawr’.
Cynlluniau i genedl#
Cynlluniai Owain ddwy brifysgol genedlaethol, un yn y gogledd ac un yn y de, dychwelyd at gyfreithiau Hywel Dda, ac eglwys Gymreig ei hun.FfynhonnellOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Wrth i hanes y gwrthryfel ledu daeth help i Owain, yn eu plith gefnogaeth longau o’r Alban; yn 1386 rhoddodd Owain dystiolaeth yn achos Scrope yn erbyn Grosvenor am arfbais a welwyd ar yr ymgyrch yn yr Alban, a thystiodd ei frodyr-yng-nghyfraith John Hanmer a Robert Puleston hefyd; roedd llysgenhadon o Ffrainc, yr Alban a theyrnas León yn ei lys yn 1404; cynlluniai ddwy brifysgol genedlaethol, un yn y gogledd ac un yn y de, dychwelyd at gyfreithiau Hywel Dda ac eglwys Gymreig annibynnol; yn 1404 ysgrifennodd at Louis, dug Orléans, i agor porthladdoedd Cymru i fasnach Ffrainc; gelwid 1405 yn ‘Flwyddyn y Ffrancod’ yng Nghymru; ni chafodd ei ddal erioed; ar 21 Rhagfyr 1411 rhoddodd y brenin bardwn i’r Cymry i gyd ac eithrio Owain a Thomas o Trumpington, ac o 9 Ebrill 1413 nid oedd Owain wedi’i eithrio mwyach; bu ei fab Maredudd mewn cysylltiad â John Talbot a’r goron ar 24 Chwefror 1416 a chafodd bardwn brenhinol yn 1421; ysgrifennodd Adda o Frynbuga i’w fedd gael ei ddarganfod, felly fe’i claddwyd eto mewn lle anhysbys; ymhlith y lleoedd a enwir mae Lawton’s Hope yn Canon Pyon, Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton ac Abaty Cwm-hir; mae J. E. Lloyd a Gruffydd Aled Williams yn cysylltu ei farw a’i gladdu â swydd Henffordd, ac awgrymodd Williams Gwm-hir; John Scudamore, mab-yng-nghyfraith arall, oedd biau Kentchurch; dadorchuddiodd David Lloyd George ei gerflun yn Neuadd y Ddinas, Caerdydd, yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf; daeth yn ail i Aneurin Bevan ym mhôl 100 Arwr Cymru yn 2003–04; mae ymgyrch i wneud 16 Medi, pan gododd ei faner, yn ŵyl gyhoeddus; yn Henry IV, Part 1 Shakespeare gall ‘alw ysbrydion o’r dyfnder mawr’.
Pedwar o bob cwmwd#
Pan gyfarfu ei ail senedd yn Harlech ym mis Awst 1405, galwodd Owain bedwar cynrychiolydd o bob cwmwd yng Nghymru, ar batrwm Hywel Dda.FfynhonnellGlyndŵr’s parliaments ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Galwodd Owain o leiaf ddwy senedd, ym Machynlleth yn 1404 a blwyddyn wedyn yn Harlech; galwodd bedwar cynrychiolydd o bob cwmwd yng Nghymru i Harlech, ar batrwm Hywel Dda; dyddiwyd y Senedd-dy, y credid yn hir mai ef oedd adeilad y senedd gyntaf, drwy gylchoedd coed i 1460, ac efallai fod adeilad cynharach ar y safle; mae ei arddangosfa’n cynnwys ffilm, paneli dwyieithog, murlun o Hyddgen, copi o Lythyr Pennal a golygfa hanesyddol; ni ddaeth dim tebyg eto hyd Gynulliad Cymru yn 1999. Roedd llysgenhadon o’r Alban, Ffrainc, Llydaw a Chastîl yno.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1405 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)28 Chwefror 1405: llofnodwyd y Cytundeb Tridarn gan Lyndŵr, Edmund Mortimer ac iarll Northumberland; ddechrau Awst, cyrhaeddodd byddin fawr o Ffrainc Aberdaugleddau i ymuno â Glyndŵr; ymosododd y llu Ffrengig a Chymreig ar Hwlffordd ac yna Ddinbych-y-pysgod; 22 Awst, gwersyllodd y fyddin ar Woodbury Hill, yn wynebu’r Saeson ar Abberley Hill; Awst 1405, ei ail senedd yn Harlech, gyda llysgenhadon o’r Alban, Ffrainc, Llydaw a Chastîl. Ni ddaeth cofnod o’r hyn a benderfynodd y seneddau i lawr atom.FfynhonnellGlendower, Owen ↗T. F. Tout, Dictionary of National Biography, 1890 (Saesneg)Ysgrifennodd Owain at ei ‘arglwydd a’i gefnder’ yn yr Alban yn gofyn am wŷr arfog, ac yn Lladin at ei ‘gefndryd annwyl yn Iwerddon’, ond daliwyd a chrogwyd y negeswyr; dychrynwyd gwŷr y gororau gan seren gynffon yn 1402; wedi Pilleth aed â Mortimer i Eryri; ym mis Gorffennaf 1403 tyngodd gwŷr sir Gaerfyrddin lw o ffyddlondeb i Owain; dywedodd Hopcyn ap Tomas y câi ei ddal ‘rhwng Caerfyrddin a Gŵyr, dan faner ddu’; roedd Cydweli a Gŵyr yn ei ddwylo; cytunodd garsiwn gwan Harlech i ildio ar ddiwrnod penodol; gwnaed cytundeb Paris, 14 Gorffennaf 1404, dros Ffrainc gan Jacques de Bourbon, iarll La Marche, yn erbyn ‘Harri o Lancaster’, ac anfonodd Owain restr o harbyrau Cymru; rhannai’r Cytundeb Tridarn Loegr ‘i gyflawni’r broffwydoliaeth’; ni oroesodd cofnod o waith y senedd.
Y Senedd-dy#
Am ganrifoedd credid mai’r Senedd-dy oedd yr union adeilad lle cyfarfu’r senedd gyntaf. Mae dyddio cylchoedd coed wedi rhoi’r adeilad presennol yn 1460 erbyn hyn, ac efallai fod adeilad cynharach ar y safle. Heddiw mae ynddo arddangosfa gyda ffilm, paneli yn Gymraeg a Saesneg, murlun o frwydr Hyddgen, copi o Lythyr Pennal, golygfa o oes Owain a rhwbiad pres.FfynhonnellGlyndŵr’s parliaments ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Galwodd Owain o leiaf ddwy senedd, ym Machynlleth yn 1404 a blwyddyn wedyn yn Harlech; galwodd bedwar cynrychiolydd o bob cwmwd yng Nghymru i Harlech, ar batrwm Hywel Dda; dyddiwyd y Senedd-dy, y credid yn hir mai ef oedd adeilad y senedd gyntaf, drwy gylchoedd coed i 1460, ac efallai fod adeilad cynharach ar y safle; mae ei arddangosfa’n cynnwys ffilm, paneli dwyieithog, murlun o Hyddgen, copi o Lythyr Pennal a golygfa hanesyddol; ni ddaeth dim tebyg eto hyd Gynulliad Cymru yn 1999.
Y maes ger Cynllaith#
Daw enw’r dref o ma, maes neu wastadedd, a Cynllaith. Cynhaliodd Owain ei senedd olaf gerllaw ym Mhennal, wrth eglwys Sant Pedr ad Vincula.FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Cynllaith (A. D. Mills); cynhaliodd Owain ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, wrth eglwys Sant Pedr ad Vincula; mae’r Tŷ Brenhinol ar gornel y Garsiwn yn dŷ canoloesol arall, a’i enw o’r traddodiad i Siarl I aros yno yn 1643; cynlluniwyd y tŵr cloc, 23.7 m o uchder, gan Henry Kennedy o Fangor a thalwyd amdano gan bobl y dref ar gyfer pen-blwydd Is-iarll Castlereagh yn 21; saif y dref ar Lwybr Glyndŵr a Llwybr Dyffryn Dyfi.
Y dref heddiw#
Mae’r Tŷ Brenhinol ar gornel y Garsiwn yn un arall o dai canoloesol y dref, a’i enw o’r traddodiad i Siarl I aros yno yn 1643. Cynlluniwyd y tŵr cloc yng nghanol y dref, 23.7 metr o uchder, gan Henry Kennedy o Fangor a thalodd pobl y dref amdano. Saif Machynlleth ar Lwybr Glyndŵr a Llwybr Dyffryn Dyfi, dau lwybr hir.FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Cynllaith (A. D. Mills); cynhaliodd Owain ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, wrth eglwys Sant Pedr ad Vincula; mae’r Tŷ Brenhinol ar gornel y Garsiwn yn dŷ canoloesol arall, a’i enw o’r traddodiad i Siarl I aros yno yn 1643; cynlluniwyd y tŵr cloc, 23.7 m o uchder, gan Henry Kennedy o Fangor a thalwyd amdano gan bobl y dref ar gyfer pen-blwydd Is-iarll Castlereagh yn 21; saif y dref ar Lwybr Glyndŵr a Llwybr Dyffryn Dyfi.
Chwe chan mlynedd wedyn#
Ni welwyd dim tebyg i seneddau Owain yng Nghymru am bron i chwe chanrif, nes i Gynulliad Cymru gyfarfod yn 1999.FfynhonnellGlyndŵr’s parliaments ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Galwodd Owain o leiaf ddwy senedd, ym Machynlleth yn 1404 a blwyddyn wedyn yn Harlech; galwodd bedwar cynrychiolydd o bob cwmwd yng Nghymru i Harlech, ar batrwm Hywel Dda; dyddiwyd y Senedd-dy, y credid yn hir mai ef oedd adeilad y senedd gyntaf, drwy gylchoedd coed i 1460, ac efallai fod adeilad cynharach ar y safle; mae ei arddangosfa’n cynnwys ffilm, paneli dwyieithog, murlun o Hyddgen, copi o Lythyr Pennal a golygfa hanesyddol; ni ddaeth dim tebyg eto hyd Gynulliad Cymru yn 1999.
Ffynonellau a darllen pellach





