Ym mis Gorffennaf 1403 ysgubodd Owain i lawr dyffryn Tywi, hen galon y Deheubarth, teyrnas hynafiaid ei fam. Mewn deng niwrnod cododd y de gydag ef.FfynonellauOwain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)3 Gorffennaf 1403: wedi gwarchae ar gastell Llanymddyfri, symudodd byddin Owain i lawr dyffryn Tywi; yn Llandeilo Fawr ymunodd â Henry Dwn, a oedd wedi ymosod ar Ddinefwr; ar 5 Gorffennaf ymosododd ef ac 800 o wŷr ar Garreg Cennen; ym mis Gorffennaf cymerodd Ddryslwyn, Llansteffan a Chastellnewydd Emlyn, a Chaerfyrddin ar 6 Gorffennaf; ar 8 Gorffennaf ymwelodd â Hopcyn ap Tomas ab Einion, ‘meistr ar y Brut’; erbyn Rhagfyr 1403 daliai bron y cyfan o Gymru.Owain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1384 bu Owain a’i frawd Tudur dan Syr Grigor Sais yn Berwick, ac yn 1385 yn ymgyrch Richard II yn yr Alban; efallai iddo astudio yn Ysbytai’r Frawdlys; wedi ffrae ag arglwydd Grey o Ruthun, ar 16 Medi 1400 fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru a llosgodd Ruthun, yna Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur Gonwy; ym mis Mehefin enillodd ei fuddugoliaeth fawr gyntaf yn y maes ar Fynydd Hyddgen; yn 1402 daliodd Grey a’i gadw am bron i flwyddyn nes talu pridwerth, a daliodd Edmund Mortimer, a briododd ei ferch Catrin; yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy, ac ym mis Gorffennaf 1403 teithiodd Owain drwy’r de am ddeng niwrnod ac ymunodd y de â’r gwrthryfel; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a chynnal seneddau ym Machynlleth a Harlech, gyda chenhadon o Ffrainc, yr Alban a León; ar ei sêl fawr y mae Owynus Dei Gratia Princeps Walliae; y Cytundeb Tridarn ym mis Chwefror 1405; glaniodd y Ffrancod yn Aberdaugleddau yn 1405; ar 31 Mawrth 1406 ysgrifennodd o Bennal at Siarl VI; collwyd Aberystwyth yn 1408 a Harlech yn 1409, gyda’i wraig Marged a’i ferched; yn 1412 daliodd Ddafydd Gam ger Aberhonddu, y tro olaf i’w elynion ei weld yn fyw; nid atebodd erioed gynigion Harri V o bardwn; ysgrifennodd Adda o Frynbuga iddo farw wedi pedair blynedd ynghudd a’i gladdu gan ei ddilynwyr yn nhywyllwch nos; mae traddodiadau’n rhoi ei fedd yn Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton neu Gwm-hir; fe’i gelwid y Mab Darogan.Owain Glyndŵr (c. 1354–1416), ‘Prince of Wales’ ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Mab ac etifedd Gruffudd Fychan II, arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith, o linach Madog ap Maredudd, brenin olaf Powys gyfan; roedd ei fam Elen yn gyd-aeres llinach hynaf teulu brenhinol y Deheubarth; astudiodd yn Ysbytai’r Frawdlys a bu’n filwr, yn ymgyrch yr Alban yn 1385; ar 16 Medi 1400, gyda’i geraint, ymosododd ar Ruthun; yn 1402 daliodd Reginald Grey ac Edmund Mortimer; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a gwneud cytundeb â Ffrainc; ni chlywir amdano ar ôl 1412, a bu farw yn 1416 yn ôl pob tebyg, efallai ym Monnington yn swydd Henffordd, cartref ei ferch Alis Scudamore; cymerodd deitl Tywysog Cymru ac arfau brenhinol Gwynedd, a daliodd at y syniad o senedd i Gymru ac eglwys Gymreig annibynnol; erys yn brif ffigwr hanes Cymru cyn y Diwygiad Methodistaidd.
| Mis | Gorffennaf 1403 |
|---|---|
| Llwybr | Llanymddyfri i Gaerfyrddin |
| Erbyn Rhagfyr | Daliai Owain bron y cyfan o Gymru |
I lawr y Tywi#
Wedi gwarchae ar Lanymddyfri, symudodd ei fyddin i lawr y dyffryn ar 3 Gorffennaf. Yn Llandeilo ymunodd â Henry Dwn, a oedd wedi ymosod ar Ddinefwr. Ar 5 Gorffennaf ymosododd Owain ac 800 o wŷr ar Garreg Cennen.FfynonellauOwain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)3 Gorffennaf 1403: wedi gwarchae ar gastell Llanymddyfri, symudodd byddin Owain i lawr dyffryn Tywi; yn Llandeilo Fawr ymunodd â Henry Dwn, a oedd wedi ymosod ar Ddinefwr; ar 5 Gorffennaf ymosododd ef ac 800 o wŷr ar Garreg Cennen; ym mis Gorffennaf cymerodd Ddryslwyn, Llansteffan a Chastellnewydd Emlyn, a Chaerfyrddin ar 6 Gorffennaf; ar 8 Gorffennaf ymwelodd â Hopcyn ap Tomas ab Einion, ‘meistr ar y Brut’; erbyn Rhagfyr 1403 daliai bron y cyfan o Gymru.Dinefwr Castle ↗Wikipedia, ar sail R. Gittins, Dinefwr Castle (Gomer, 1984), Cadw a Coflein (Saesneg)Ar grib ar lan ogleddol Tywi ger Llandeilo, a chwymp o tua 100 troedfedd i’r afon; prif lys Hywel Dda; ailgodwyd gan Rys ap Gruffudd yn ôl y gred; rhannau cynharaf y castell presennol o oes Rhys Gryg; yn nwylo Llywelyn Fawr hyd 1240; llosgwyd yn 1316; gwarchaewyd yn aflwyddiannus gan luoedd Owain Glyndŵr yn 1403; ailgodwyd gan Syr Rhys ap Thomas; codwyd Tŷ Newton yn 1660 a gwnaed y gorthwr yn dŷ haf.
Cwymp Caerfyrddin#
Y mis hwnnw cymerodd Ddryslwyn, Llansteffan a Chastellnewydd Emlyn, ac ar 6 Gorffennaf dref Caerfyrddin.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)3 Gorffennaf 1403: wedi gwarchae ar gastell Llanymddyfri, symudodd byddin Owain i lawr dyffryn Tywi; yn Llandeilo Fawr ymunodd â Henry Dwn, a oedd wedi ymosod ar Ddinefwr; ar 5 Gorffennaf ymosododd ef ac 800 o wŷr ar Garreg Cennen; ym mis Gorffennaf cymerodd Ddryslwyn, Llansteffan a Chastellnewydd Emlyn, a Chaerfyrddin ar 6 Gorffennaf; ar 8 Gorffennaf ymwelodd â Hopcyn ap Tomas ab Einion, ‘meistr ar y Brut’; erbyn Rhagfyr 1403 daliai bron y cyfan o Gymru.

Bron y cyfan o Gymru#
Yn y gwanwyn roedd y Tywysog Harri wedi llosgi cartrefi Owain yn Sycharth a Glyndyfrdwy. Ond erbyn Rhagfyr 1403 daliai Owain bron y cyfan o Gymru.FfynonellauOwain Glyndŵr ↗Wikipedia, ar sail R. R. Davies, The Revolt of Owain Glyn Dŵr (Rhydychen, 1995), a’r Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ei enw o Lyndyfrdwy; bu farw ei dad Gruffudd Fychan ychydig cyn 1370, gan adael i Owain ei diroedd yng Nghynllaith a Glyndyfrdwy; disgynnai drwy ei dad o Fadog ap Maredudd, rheolwr olaf Powys unedig; llosgodd y Tywysog Harri ei dai yn Sycharth a Glyndyfrdwy yn 1403.Owain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)3 Gorffennaf 1403: wedi gwarchae ar gastell Llanymddyfri, symudodd byddin Owain i lawr dyffryn Tywi; yn Llandeilo Fawr ymunodd â Henry Dwn, a oedd wedi ymosod ar Ddinefwr; ar 5 Gorffennaf ymosododd ef ac 800 o wŷr ar Garreg Cennen; ym mis Gorffennaf cymerodd Ddryslwyn, Llansteffan a Chastellnewydd Emlyn, a Chaerfyrddin ar 6 Gorffennaf; ar 8 Gorffennaf ymwelodd â Hopcyn ap Tomas ab Einion, ‘meistr ar y Brut’; erbyn Rhagfyr 1403 daliai bron y cyfan o Gymru.

Y ffordd i’r de#
Yn gynnar yn 1403 rhyddhaodd gwŷr Owain dref yr Hob yn y gogledd-ddwyrain, ac ar 24 Mehefin ymosododd Cymry Brycheiniog ar gastell Aberhonddu.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)22 Chwefror 1403, rhyddhawyd tref yr Hob gan wŷr Glyndŵr; 24 Mehefin, ymosododd Cymry Brycheiniog ar gastell Aberhonddu; 8 Gorffennaf, ymwelodd Glyndŵr â Hopcyn ap Tomas ab Einion am gyngor fel ‘meistr ar y Brut’; 21 Gorffennaf, brwydr Amwythig; 13 Awst, arweiniodd Henry Dwn a’i fab ymosodiad ar gastell Cydweli; 24 Medi, cyrhaeddodd Harri IV Gaerfyrddin ar daith frenhinol; Tachwedd, ymunodd llynges Ffrengig â Glyndŵr i ymosod ar gastell Caernarfon. Yna gorymdeithiodd Owain i lawr dyffryn Tywi, ar hyd llwybr ymgyrch Llywelyn Fawr yn y gorllewin.FfynhonnellGlyndŵr rebellion ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedodd Adda o Frynbuga i Owain alw ei senedd gyntaf ‘o Gymru gyfan’ ym Machynlleth; gorymdeithiodd Owain i lawr dyffryn Tywi, gan ail-greu ymgyrch Llywelyn Fawr yn y gorllewin, a syrthiodd Caerfyrddin, un o brif gadarnleoedd Lloegr yn y gorllewin, iddo; gwarchaeodd lluoedd Cymreig, Ffrengig a Llydewig ar gastell Cydweli ym mis Tachwedd 1403; gallai’r Cymry ddibynnu ar help o Lydaw a’r Alban.
Llwon yn sir Gaerfyrddin#
Wrth iddo ddod, tyngodd gwŷr sir Gaerfyrddin lw o ffyddlondeb iddo.FfynhonnellGlendower, Owen ↗T. F. Tout, Dictionary of National Biography, 1890 (Saesneg)Ysgrifennodd Owain at ei ‘arglwydd a’i gefnder’ yn yr Alban yn gofyn am wŷr arfog, ac yn Lladin at ei ‘gefndryd annwyl yn Iwerddon’, ond daliwyd a chrogwyd y negeswyr; dychrynwyd gwŷr y gororau gan seren gynffon yn 1402; wedi Pilleth aed â Mortimer i Eryri; ym mis Gorffennaf 1403 tyngodd gwŷr sir Gaerfyrddin lw o ffyddlondeb i Owain; dywedodd Hopcyn ap Tomas y câi ei ddal ‘rhwng Caerfyrddin a Gŵyr, dan faner ddu’; roedd Cydweli a Gŵyr yn ei ddwylo; cytunodd garsiwn gwan Harlech i ildio ar ddiwrnod penodol; gwnaed cytundeb Paris, 14 Gorffennaf 1404, dros Ffrainc gan Jacques de Bourbon, iarll La Marche, yn erbyn ‘Harri o Lancaster’, ac anfonodd Owain restr o harbyrau Cymru; rhannai’r Cytundeb Tridarn Loegr ‘i gyflawni’r broffwydoliaeth’; ni oroesodd cofnod o waith y senedd.
Carreg Cennen#
Saif Carreg Cennen ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo. Efallai mai’r Arglwydd Rhys a’i cododd gyntaf, ac mae rhodfa gromennog yn arwain i lawr i ogof ddofn yn y bryn, lle mae ffynnon o ddŵr croyw yn tarddu. Difrododd ymosodiad Owain ei muriau’n ddrwg, a phriododd ei hamddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys, merch Owain, yn ddiweddarach. Fe’i cofnodir gyntaf ym Mrut y Tywysogion yn 1248, pan gipiodd Rhys Fychan ef, a chafwyd darnau arian Rhufeinig yno. Peintiodd Turner y castell yn 1798.FfynhonnellCarreg Cennen Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Carreg Cennen, ar graig galchfaen uchel uwchben afon Cennen ger Trap, bedair milltir i’r de-ddwyrain o Landeilo; ystyr yr enw yw’r castell ar y graig ger y Cennen, o cen, neu efallai enw person; castell Cymreig brodorol i ddechrau, a godwyd efallai gan yr Arglwydd Rhys; dengys olion dynol yn yr ogof weithgarwch cynhanesyddol, a chafwyd darnau arian Rhufeinig o’r ganrif gyntaf a’r ail; cofnodwyd gyntaf yn 1248, pan adrodda Brut y Tywysogion i Rys Fychan gipio’r castell; ailgipiwyd gan luoedd Cymreig yn 1282, a’i gipio am gyfnod byr gan Rys ap Maredudd yn 1287; ailgodwyd y castell a welir heddiw wedi 1283, cwrt sgwâr muriog gyda chwe thŵr o siapiau gwahanol a phorthdy mawr dau-dŵr; mae gan Siambr y Brenin le tân carreg cerfiedig a ffenestri addurnedig; arwain llwybr bwaog i ogof naturiol yn ddwfn yn y bryn gyda tharddell o ddŵr croyw; ym mis Gorffennaf 1403 ymosododd Owain Glyndŵr ei hun, gydag 800 o wŷr, arno a difrodi ei furiau’n ddrwg; priododd ei amddiffynnwr, Syr John Scudamore, ag Alys ferch Owain Glyndŵr yn ddiweddarach; erbyn canol y 15fed ganrif Gruffudd ap Nicolas oedd ei geidwad; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1798; mae Aflonyddiad Carreg Cennen, ardal o hen ffawtiau o Sir Benfro i Swydd Amwythig, yn cymryd ei enw oddi yma; mewn perchnogaeth breifat ac yng ngofal Cadw, ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Carreg Cennen yn Saesneg.
Dryslwyn#
Codwyd Dryslwyn, ar ei fryn creigiog uwchben Tywi, tua’r 1220au gan un o dywysogion Deheubarth, Rhys Gryg efallai. Mae’n debyg iawn i Ddinefwr, pob un â thŵr crwn o fewn ward y mae ei mur yn dilyn y llethr, gyda neuadd fawr a chegin. Yn haf 1403 daeth i ddwylo Owain.FfynhonnellDryslwyn Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Dryslwyn neu Gastell y Drysllwyn, castell Cymreig brodorol ar fryn creigiog uwchben afon Tywi rhwng Llandeilo a Chaerfyrddin, a godwyd tua’r 1220au gan un o dywysogion Deheubarth, Rhys Gryg efallai; gyda Dinefwr bu’n ganolog i ddiogelwch y deyrnas am amser hir; mae’r ddau gastell yn debyg, pob un â thŵr crwn â gwaelod llydan o fewn ward y mae ei llenfur yn dilyn y bryn, yn dal neuadd fawr a chegin; wedi 1283 roedd yn un o’r ychydig gestyll carreg mawr yng Nghymru a ddelid o hyd gan Gymro, Rhys ap Maredudd, a’i cryfhaodd; yn 1287 cododd yn erbyn rheolaeth Lloegr a gwarchaewyd a chipiwyd y castell; cipiwyd gan Owain Glyndŵr yn haf 1403; ystyrir yn un o’r adeiladau pwysicaf sy’n weddill a godwyd gan dywysog Cymreig, rhestredig Gradd I, a’r unig gastell Cymreig brodorol gyda thair ward; ers 2024 mae Cadw yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Dryslwyn yn Saesneg.
Yr hen dref Rufeinig#
Roedd Caerfyrddin yn un o brif gadarnleoedd Lloegr yn y gorllewin.FfynhonnellGlyndŵr rebellion ↗Wikipedia (Saesneg)Dywedodd Adda o Frynbuga i Owain alw ei senedd gyntaf ‘o Gymru gyfan’ ym Machynlleth; gorymdeithiodd Owain i lawr dyffryn Tywi, gan ail-greu ymgyrch Llywelyn Fawr yn y gorllewin, a syrthiodd Caerfyrddin, un o brif gadarnleoedd Lloegr yn y gorllewin, iddo; gwarchaeodd lluoedd Cymreig, Ffrengig a Llydewig ar gastell Cydweli ym mis Tachwedd 1403; gallai’r Cymry ddibynnu ar help o Lydaw a’r Alban. Yn oes y Rhufeiniaid Moridunum oedd hi, prif dref y Demetae, ac mae ei hamffitheatr yn un o saith amffitheatr Rufeinig sydd ar ôl ym Mhrydain. Galwodd Camden hi’n ddiweddarach yn ‘brif ddinas y wlad’, ac eglwys San Pedr, â chorff 200 troedfedd o hyd, yw eglwys blwyf fwyaf esgobaeth Tyddewi.FfynhonnellCarmarthen ↗Wikipedia (Saesneg)Caerfyrddin, prifddinas civitas y Demetae, Moridunum, y credir bod ei chaer Rufeinig yn dyddio o tua 75 OC; mae ei hamffitheatr yn un o saith amffitheatr Rufeinig sydd wedi goroesi ym Mhrydain, a gloddiwyd yn 1968; cododd William fitz Baldwin gastell tua 1094 yn ôl pob tebyg; dinistriodd Llywelyn Fawr y castell yn 1215, a’i ailgodi yn 1223, pan roddwyd caniatâd i godi mur tref; daeth priordy Benedictaidd Sant Pedr yn lle’r hen eglwys clas yn 1110, a chysylltir Llyfr Du Caerfyrddin, o tua 1250, â phriordy Sant Ioan Efengylydd a Theulyddog; codwyd Derwen Myrddin pan fu farw, ac mae darnau ohoni yn amgueddfa’r dref; rhoddodd siarter 1604 gan Iago I ei siryfion ei hun i’r fwrdeistref; y fwrdeistref fwyaf poblog yng Nghymru yn yr 16eg hyd y 18fed ganrif, a alwodd Camden yn ‘chief citie of the country’; eglwys Sant Pedr, Gradd I, yw eglwys blwyf fwyaf Esgobaeth Tyddewi, a’i chorff yn 200 troedfedd o hyd; etholwyd Gwynfor Evans yn AS cyntaf Plaid Cymru mewn isetholiad yn 1966; poblogaeth 14,636 yn 2021.
Gair gan feistr y Brut#
Ar 8 Gorffennaf aeth Owain i ofyn cyngor Hopcyn ap Tomas, ‘meistr ar y Brut’.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)22 Chwefror 1403, rhyddhawyd tref yr Hob gan wŷr Glyndŵr; 24 Mehefin, ymosododd Cymry Brycheiniog ar gastell Aberhonddu; 8 Gorffennaf, ymwelodd Glyndŵr â Hopcyn ap Tomas ab Einion am gyngor fel ‘meistr ar y Brut’; 21 Gorffennaf, brwydr Amwythig; 13 Awst, arweiniodd Henry Dwn a’i fab ymosodiad ar gastell Cydweli; 24 Medi, cyrhaeddodd Harri IV Gaerfyrddin ar daith frenhinol; Tachwedd, ymunodd llynges Ffrengig â Glyndŵr i ymosod ar gastell Caernarfon. Rhybuddiodd Hopcyn y câi Owain ei ddal ‘rhwng Caerfyrddin a Gŵyr, dan faner ddu’.FfynhonnellGlendower, Owen ↗T. F. Tout, Dictionary of National Biography, 1890 (Saesneg)Ysgrifennodd Owain at ei ‘arglwydd a’i gefnder’ yn yr Alban yn gofyn am wŷr arfog, ac yn Lladin at ei ‘gefndryd annwyl yn Iwerddon’, ond daliwyd a chrogwyd y negeswyr; dychrynwyd gwŷr y gororau gan seren gynffon yn 1402; wedi Pilleth aed â Mortimer i Eryri; ym mis Gorffennaf 1403 tyngodd gwŷr sir Gaerfyrddin lw o ffyddlondeb i Owain; dywedodd Hopcyn ap Tomas y câi ei ddal ‘rhwng Caerfyrddin a Gŵyr, dan faner ddu’; roedd Cydweli a Gŵyr yn ei ddwylo; cytunodd garsiwn gwan Harlech i ildio ar ddiwrnod penodol; gwnaed cytundeb Paris, 14 Gorffennaf 1404, dros Ffrainc gan Jacques de Bourbon, iarll La Marche, yn erbyn ‘Harri o Lancaster’, ac anfonodd Owain restr o harbyrau Cymru; rhannai’r Cytundeb Tridarn Loegr ‘i gyflawni’r broffwydoliaeth’; ni oroesodd cofnod o waith y senedd. Ni ddaeth y rhybudd yn wir, oherwydd ni chafodd Owain ei ddal erioed.FfynhonnellOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Wrth i hanes y gwrthryfel ledu daeth help i Owain, yn eu plith gefnogaeth longau o’r Alban; yn 1386 rhoddodd Owain dystiolaeth yn achos Scrope yn erbyn Grosvenor am arfbais a welwyd ar yr ymgyrch yn yr Alban, a thystiodd ei frodyr-yng-nghyfraith John Hanmer a Robert Puleston hefyd; roedd llysgenhadon o Ffrainc, yr Alban a theyrnas León yn ei lys yn 1404; cynlluniai ddwy brifysgol genedlaethol, un yn y gogledd ac un yn y de, dychwelyd at gyfreithiau Hywel Dda ac eglwys Gymreig annibynnol; yn 1404 ysgrifennodd at Louis, dug Orléans, i agor porthladdoedd Cymru i fasnach Ffrainc; ni chafodd ei ddal erioed.
Cydweli a Gŵyr#
Ar 13 Awst arweiniodd Henry Dwn a’i fab ymosodiad ar gastell Cydweli.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)22 Chwefror 1403, rhyddhawyd tref yr Hob gan wŷr Glyndŵr; 24 Mehefin, ymosododd Cymry Brycheiniog ar gastell Aberhonddu; 8 Gorffennaf, ymwelodd Glyndŵr â Hopcyn ap Tomas ab Einion am gyngor fel ‘meistr ar y Brut’; 21 Gorffennaf, brwydr Amwythig; 13 Awst, arweiniodd Henry Dwn a’i fab ymosodiad ar gastell Cydweli; 24 Medi, cyrhaeddodd Harri IV Gaerfyrddin ar daith frenhinol; Tachwedd, ymunodd llynges Ffrengig â Glyndŵr i ymosod ar gastell Caernarfon. Erbyn hynny roedd tiroedd Cydweli a Gŵyr yn nwylo Owain.FfynhonnellGlendower, Owen ↗T. F. Tout, Dictionary of National Biography, 1890 (Saesneg)Ysgrifennodd Owain at ei ‘arglwydd a’i gefnder’ yn yr Alban yn gofyn am wŷr arfog, ac yn Lladin at ei ‘gefndryd annwyl yn Iwerddon’, ond daliwyd a chrogwyd y negeswyr; dychrynwyd gwŷr y gororau gan seren gynffon yn 1402; wedi Pilleth aed â Mortimer i Eryri; ym mis Gorffennaf 1403 tyngodd gwŷr sir Gaerfyrddin lw o ffyddlondeb i Owain; dywedodd Hopcyn ap Tomas y câi ei ddal ‘rhwng Caerfyrddin a Gŵyr, dan faner ddu’; roedd Cydweli a Gŵyr yn ei ddwylo; cytunodd garsiwn gwan Harlech i ildio ar ddiwrnod penodol; gwnaed cytundeb Paris, 14 Gorffennaf 1404, dros Ffrainc gan Jacques de Bourbon, iarll La Marche, yn erbyn ‘Harri o Lancaster’, ac anfonodd Owain restr o harbyrau Cymru; rhannai’r Cytundeb Tridarn Loegr ‘i gyflawni’r broffwydoliaeth’; ni oroesodd cofnod o waith y senedd.
Hotspur yn codi#
Y mis Gorffennaf hwnnw cododd Henry Percy, Hotspur, fyddin i ymuno ag Owain yn erbyn y brenin.FfynhonnellOwain Glyndŵr’s reign as Prince of Wales ↗Adnoddau Hanes TGAU CBAC (Saesneg)Yn Harlech roedd y llys brenhinol yn drawiadol, gyda gwleddoedd a thwrnameintiau; ym mis Gorffennaf 1403 cododd Henry Hotspur fyddin i ymuno ag Owain yn erbyn y brenin; ym mis Tachwedd 1403 ymunodd llynges Ffrengig ag Owain yng Nghaernarfon. Ymladdwyd brwydr Amwythig ar 21 Gorffennaf.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)22 Chwefror 1403, rhyddhawyd tref yr Hob gan wŷr Glyndŵr; 24 Mehefin, ymosododd Cymry Brycheiniog ar gastell Aberhonddu; 8 Gorffennaf, ymwelodd Glyndŵr â Hopcyn ap Tomas ab Einion am gyngor fel ‘meistr ar y Brut’; 21 Gorffennaf, brwydr Amwythig; 13 Awst, arweiniodd Henry Dwn a’i fab ymosodiad ar gastell Cydweli; 24 Medi, cyrhaeddodd Harri IV Gaerfyrddin ar daith frenhinol; Tachwedd, ymunodd llynges Ffrengig â Glyndŵr i ymosod ar gastell Caernarfon.
Y brenin yn rhy hwyr#
Cyrhaeddodd Harri IV Gaerfyrddin ar daith frenhinol ar 24 Medi, ac ym mis Tachwedd ymunodd llynges Ffrengig ag Owain i ymosod ar gastell Caernarfon.FfynhonnellOwain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)22 Chwefror 1403, rhyddhawyd tref yr Hob gan wŷr Glyndŵr; 24 Mehefin, ymosododd Cymry Brycheiniog ar gastell Aberhonddu; 8 Gorffennaf, ymwelodd Glyndŵr â Hopcyn ap Tomas ab Einion am gyngor fel ‘meistr ar y Brut’; 21 Gorffennaf, brwydr Amwythig; 13 Awst, arweiniodd Henry Dwn a’i fab ymosodiad ar gastell Cydweli; 24 Medi, cyrhaeddodd Harri IV Gaerfyrddin ar daith frenhinol; Tachwedd, ymunodd llynges Ffrengig â Glyndŵr i ymosod ar gastell Caernarfon.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wikipedia (Saesneg) ↗





