Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

14 Gorffennaf 1404

Cytundeb rhwng Cymru a Ffrainc

Ym Mharis, mae llysgenhadon Owain Glyndŵr, Gruffudd Young a John Hanmer, yn selio cytundeb cynghrair â Siarl VI o Ffrainc.

Llun: Siarl VI, brenin Ffrainc, mewn llawysgrif o Ddeialogau Pierre Salmon · Attributed to the Mazarine Master, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Ar 14 Gorffennaf 1404, ym Mharis, seliodd cenhadon Owain gytundeb cynghrair â Siarl VI, brenin Ffrainc. Roedd tywysog o Gymro wedi gwneud cynghrair â brenin Ffrainc.

SeliwydParis, 14 Gorffennaf 1404
CenhadonGruffudd Young a John Hanmer
GydaSiarl VI, brenin Ffrainc

Y cenhadon#

Ym mis Mai, yn Nolgellau, roedd Owain wedi gwneud Gruffudd Young yn ganghellor a John Hanmer yn llysgennad arbennig. Gŵr eglwysig o esgobaethau Bangor a Thyddewi oedd Young, ac aeth i Baris i drafod y gynghrair.

Y sêl ym Mharis#

Mae llythyr diweddarach Owain at frenin Ffrainc, Llythyr Pennal, wedi’i selio â’i sêl, yn cael ei gadw o hyd yn archifau cenedlaethol Ffrainc.

Sêl fawredd Owain Glyndŵr, a gedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc
Sêl fawredd Owain Glyndŵr, a gedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc · Llun: Archives nationales (France), CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Cymorth o Ffrainc#

Daeth y cytundeb â milwyr Ffrainc i Gymru. Yn haf 1405 glaniodd byddin fawr o Ffrainc yn Aberdaugleddau i ymladd wrth ochr Owain.

‘Owain fawreddog a nerthol’#

Dechreuodd y Ffrancwyr drafodaethau ffurfiol ag ‘Owain fawreddog a nerthol, Tywysog Cymru’ ar 14 Mehefin 1404.

Y cytundeb ym Mharis#

Croesawodd Siarl VI lysgenhadon Owain, a gwnaed y cytundeb dros Ffrainc gan Jacques de Bourbon, iarll La Marche. Roedd wedi’i anelu yn erbyn ‘Harri o Lancaster’. Anfonodd Owain restr o harbyrau Cymru i’r Ffrancwyr, fel y gwyddai eu llongau ble i lanio.

Y llynges o Brest#

Daeth y cymorth. Ar 22 Gorffennaf 1405 hwyliodd llu Ffrengig o Brest gyda 140 o longau, 800 o wŷr arfog, 600 o groesfwawyr a 1,200 o filwyr ysgafn. Gyda gwŷr Owain gorymdeithiodd drwy dde Cymru ac i Loegr, cyn belled â Woodbury Hill, o fewn wyth milltir i Gaerwrangon.

Ei selio yn Aberystwyth#

Ar 12 Ionawr 1405, yng nghastell Aberystwyth, rhoddodd Owain ei enw wrth y cytundeb â’r Ffrancwyr.

Gruffudd Young#

Roedd Gruffudd Young, a aned tua 1370, wedi ennill ffafr y Frenhines Anne, gwraig Rhisiart II. Daliai fywiolaethau eglwysig yn esgobaethau Tyddewi a Bangor, yn eu plith Llanbadarn Fawr a Llanbedr Pont Steffan, gyda phrebendau yng Ngarthbrengy a Bochrwyd, a daeth yn ficer cyffredinol yn Nhyddewi ac yn archddiacon Meirionnydd. Yn 1407 daeth yn esgob Bangor, ac yn ddiweddarach gwnaeth y Pab Martin V ef yn esgob Ross yn yr Alban. Yn 1430 fe’i gwnaed yn abad Le Thoronet yn Ffrainc.

Eglwys i Gymru#

Mae’n debyg mai Young oedd y tu ôl i’r cynllun i Owain droi eglwys Cymru at Bened XIII, y pab yn Avignon, fel y gallai Tyddewi ddod yn brif eglwys Cymru.

John Hanmer#

Roedd John Hanmer yn frawd-yng-nghyfraith i Owain. Yn 1386 roedd wedi rhoi tystiolaeth wrth ochr Owain yn achos Scrope a Grosvenor, am arfbais a welwyd ar yr ymgyrch yn yr Alban.

Llongau Ffrainc eisoes ar y môr#

Hyd yn oed cyn y cytundeb, yn 1403 a 1404, ymladdodd llynges Ffrengig dan Jean d’Espagne wrth ochr y Cymry. Ym mis Tachwedd 1403 gwarchaeodd lluoedd Cymreig, Ffrengig a Llydewig gyda’i gilydd ar gastell Cydweli.

Masnach â Ffrainc#

Yn 1404 anfonodd Owain lythyr hefyd at Louis, dug Orléans, i agor porthladdoedd Cymru i fasnach Ffrainc.

Y ffordd a agorodd Lawgoch#

Nid Owain oedd yr arweinydd Cymreig cyntaf i droi at Ffrainc. Roedd Owain Lawgoch wedi gwasanaethu ym myddin Ffrainc, ac yn 1372 roedd brenin Ffrainc wedi rhoi llynges a byddin iddo i ennill Cymru’n ôl.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

c. 1359–c. 1415

Owain Glyndŵr

Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)

Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.

Owain Glyndŵr

Cyn ac wedyn

  1. Owain yn ysgubo’r de

    Mae Glyndŵr yn ymdeithio drwy ddyffryn Tywi, gan gipio cestyll o Lanymddyfri i Gaerfyrddin.

    Owain yn ysgubo’r de
  2. Senedd Machynlleth

    Coronir Glyndŵr ac mae’n galw senedd Gymreig ynghyd. Mae’n ceisio cynghrair â Ffrainc.

    Senedd Machynlleth
  3. Harlech ac Aberystwyth

    Mae Owain Glyndŵr yn cipio cestyll mawr Harlech ac Aberystwyth. Daw Harlech yn llys ac yn gartref iddo.

    Harlech ac Aberystwyth
  4. Y Cytundeb Tridarn

    Mae Glyndŵr, Mortimer ac Iarll Northumberland yn cytuno i rannu’r deyrnas: Cymru fwy i Owain, yn ymestyn at afonydd Hafren, Trent a Mersi, de Lloegr i Mortimer a’r gogledd i Percy. Mae milwyr Ffrengig yn glanio yn Aberdaugleddau i helpu.

    Y Cytundeb Tridarn

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf