Rhodri Mawr
Brenin Gwynedd (wedi’i gofnodi)Brenin Gwynedd a ddaeth â Phowys a Seisyllwg dan ei reolaeth a gwrthsefyll y Llychlynwyr.
Rhodri Mawr
Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
c. 872 OC
Drwy ei briodas ag Angharad, mae Rhodri Mawr yn ennill Seisyllwg yn y de-orllewin. Mae bellach yn rheoli’r rhan fwyaf o Gymru.
Llun: Aber afon Teifi, hen ffin Ceredigion. · Mertbiol, CC0 · Wikimedia Commons
Yn 872 boddodd Gwgon, olaf hen frenhinoedd Ceredigion, heb adael etifedd. Gosododd Rhodri Mawr, a oedd yn briod ag Angharad chwaer Gwgon, eu mab Cadell ar orsedd Seisyllwg, ac roedd tŷ Rhodri bellach yn dal y rhan fwyaf o Gymru.FfynonellauSeisyllwg ↗Wikipedia (Saesneg)Ceredigion ynghyd ag Ystrad Tywi, wedi’i henwi mae’n debyg ar ôl Seisyll ap Clydog; roedd Angharad chwaer Gwgon yn wraig i Rodri Mawr; yn 872 boddodd Gwgon, olaf hen linach Ceredigion, heb etifedd, a gosododd Rhodri ei fab ef ac Angharad, Cadell, yn frenin Seisyllwg; yn ddiweddarach unodd Hywel Dda Seisyllwg a Dyfed yn deyrnas newydd Deheubarth.Annales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.
| Pryd | 872 |
|---|---|
| Seisyllwg | Ceredigion ynghyd ag Ystrad Tywi |
| Drwy | Angharad gwraig Rhodri, chwaer Gwgon |
Mae Blwyddnodau Cymru yn rhoi’r geiriau moel: boddwyd Gwgon brenin Ceredigion.FfynhonnellAnnales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.
Ceredigion ynghyd ag Ystrad Tywi, dyffryn Tywi, oedd Seisyllwg, a chredir iddi gael ei henw gan hen frenin, Seisyll ap Clydog.FfynhonnellSeisyllwg ↗Wikipedia (Saesneg)Ceredigion ynghyd ag Ystrad Tywi, wedi’i henwi mae’n debyg ar ôl Seisyll ap Clydog; roedd Angharad chwaer Gwgon yn wraig i Rodri Mawr; yn 872 boddodd Gwgon, olaf hen linach Ceredigion, heb etifedd, a gosododd Rhodri ei fab ef ac Angharad, Cadell, yn frenin Seisyllwg; yn ddiweddarach unodd Hywel Dda Seisyllwg a Dyfed yn deyrnas newydd Deheubarth.

Rheolodd Cadell yn gyntaf dan ei dad ac yna dan ei frawd Anarawd. Yn ddiweddarach unodd Hywel Dda, mab Cadell, Seisyllwg a Dyfed a gwneud teyrnas Deheubarth.FfynhonnellSeisyllwg ↗Wikipedia (Saesneg)Ceredigion ynghyd ag Ystrad Tywi, wedi’i henwi mae’n debyg ar ôl Seisyll ap Clydog; roedd Angharad chwaer Gwgon yn wraig i Rodri Mawr; yn 872 boddodd Gwgon, olaf hen linach Ceredigion, heb etifedd, a gosododd Rhodri ei fab ef ac Angharad, Cadell, yn frenin Seisyllwg; yn ddiweddarach unodd Hywel Dda Seisyllwg a Dyfed yn deyrnas newydd Deheubarth.
Bu farw Gwgon yn ymladd yn erbyn y Llychlynwyr, y ‘paganiaid duon’. Boddwyd ef wrth groesi afon Llwchwr yng Ngŵyr.FfynhonnellCadell ap Rhodri ↗Wikipedia (Saesneg)Cadell ap Rhodri (854–909), brenin Seisyllwg yn ne-orllewin Cymru o tua 872 hyd ei farw; mab Rhodri Mawr ac Angharad ferch Meurig o Seisyllwg; tad Hywel Dda, a ddaeth i reoli’r rhan fwyaf o Gymru ac a barodd gofnodi cyfreithiau Cymru; cyfrifir ef yn sylfaenydd tŷ brenhinol Dinefwr; fe’i henwyd ar ôl ei hen hen daid Cadell ap Brochwel o Bowys; yn 871 neu 872 boddwyd brawd ei fam, Gwgon, brenin Seisyllwg, wrth groesi afon Llwchwr yng Ngŵyr wrth ymladd y ‘paganiaid duon’, y Llychlynwyr, a bu farw heb etifedd, a gosododd Rhodri Gadell yn frenin drwy linach ei fam; ei feibion oedd Hywel Dda, Clydog (bu farw 920), Morgan a Chadwgan; enillodd Cadell a Hywel Ddyfed yn 904–905, gyda Hywel yn frenin yno, wedi ei gryfhau gan ei briodas ag Elen, merch Llywarch ap Hyfaidd, brenin Dyfed; gadawodd Cadell ei diroedd i Hywel a Chlydog ar ei farw yn 909, ac wedi marw Clydog rheolodd Hywel y ddwy fel Deheubarth; mynychodd Morgan a Chadwgan goroni Eadred gyda Hywel ar 26 Awst 946. Daeth Rhodri’n stiward ar ei deyrnas. Nid oedd hynny’n rhoi hawl iddo ef ei hun i’r goron, ond gallai osod ei fab ef ac Angharad yn frenin.FfynhonnellSeisyllwg (the kingdom) ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmpasai Geredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin a Gŵyr; mae Seisyll ap Clydog yn achau Harley brenhinoedd Ceredigion, ond nid oes ffynhonnell gynnar yn dweud iddo ei sefydlu, a defnyddid yr enw Ceredigion o hyd yn y 9fed ganrif; fe’i henwir yn Llyfr Llandaf, y Trioedd a’r cyfreithiau Cymreig, sy’n ei chyfrif yn un o dair prif ran y De gyda Morgannwg a Reinwg (Dyfed, mae’n debyg); mae Cainc Gyntaf y Mabinogi yn rhoi iddi bedwar cantref Ceredigion a thri Ystrad Tywi; yn y 10fed ganrif daeth yn ganolfan grym Hywel Dda; daeth Rhodri’n stiward ar deyrnas Gwgon, nad oedd yn rhoi hawl iddo ef i’r frenhiniaeth, ond gallai osod ei fab Cadell; wedi Cadell fe’i rhannwyd rhwng Hywel a Chlydog; pan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel hi â Dyfed yn Ddeheubarth. Âi ach Gwgon ei hun yn achau Harley yn ôl at Gunedda, fel pe bai ei dŷ’n gangen o linach frenhinol Gwynedd, a dywedai hen stori Gwynedd i Geredig, un o feibion Cunedda, gael Ceredigion.FfynonellauRhodri the Great (his reign and legacy) ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd ac Ynys Manaw; mae cerdd ar ei farw ar ymyl Annalau Ulster yn ei alw’n Ruaidri Manann, ‘Rhodri Manaw’; awgrymodd Thomas Charles-Edwards mai’r Findgennti (y dieithriaid gwynion), gwrthwynebwyr y Dubgenti (y dieithriaid duon), oedd cynghreiriaid Rhodri; cerdd Sedulius Scottus ar fuddugoliaeth dros y Llychlynwyr; yn 877 ymosododd y Dubgenti arno yn Gueith Diu Sul in Mon, ‘Gwaith Dydd Sul ym Môn’, a’i yrru i Iwerddon; noda Charles-Edwards i’r Llychlynwyr rannu Mersia y flwyddyn honno, ac efallai mai sicrhau eu cysylltiad â Dulyn oedd nod yr ymosodiad; efallai fod gan Ceolwulf rwydd hynt yn 878 tra oedd y Fyddin Fawr yn gwneud ei hymosodiad olaf ar Wessex, a cheisiodd adfer goruchafiaeth Mersia dros Gymru; yn ei oes ef, mae’n debyg, y cofnodwyd yr achau Cymreig cynharaf, ‘Casgliad Gwynedd’, a luniwyd efallai yn 858 yn Abergele yn ôl Ben Guy; clymai stori Cunedda yn yr Historia Brittonum diroedd Gwynedd yn un deyrnas, o Ddyfrdwy hyd Deifi yn ddelfrydol; âi ach Gwgon yn achau Harley yn ôl at Gunedda, fel cangen o linach frenhinol Gwynedd; yr achau yw’r casgliad hynaf o’u bath yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol; dywed achau Cymreig diweddarach i’w feibion ymladd brwydr Conwy yn erbyn un ‘Edryd Wallthir’, lle cloffwyd Tudwal ap Rhodri, a noda Charles-Edwards fod yr annalydd fel pe bai’n gweld Mersia a Gwynedd mewn galanas; mae achau diweddarach yn rhoi meibion eraill iddo, Meurig, Merfyn a Gwyddelig, a chymerwyd disgynyddion Merfyn, Gwyddelig a Thudwal yn hynafiaid i wehelyddion rhydd ym Môn a Llŷn.Kingdom of Gwynedd (the sons of Cunedda) ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi marw Cunedda rhannwyd Gwynedd rhwng ei feibion: cafodd Dunod Ddunoding, Ceredig Geredigion, Afloeg Aflogion yn Llŷn, Dogfael Ddogfeiling yn Nyffryn Clwyd, ac Edern Edeirnion.
Cwmpasai Seisyllwg sir Ceredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin a phenrhyn Gŵyr.FfynonellauSeisyllwg (the kingdom) ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmpasai Geredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin a Gŵyr; mae Seisyll ap Clydog yn achau Harley brenhinoedd Ceredigion, ond nid oes ffynhonnell gynnar yn dweud iddo ei sefydlu, a defnyddid yr enw Ceredigion o hyd yn y 9fed ganrif; fe’i henwir yn Llyfr Llandaf, y Trioedd a’r cyfreithiau Cymreig, sy’n ei chyfrif yn un o dair prif ran y De gyda Morgannwg a Reinwg (Dyfed, mae’n debyg); mae Cainc Gyntaf y Mabinogi yn rhoi iddi bedwar cantref Ceredigion a thri Ystrad Tywi; yn y 10fed ganrif daeth yn ganolfan grym Hywel Dda; daeth Rhodri’n stiward ar deyrnas Gwgon, nad oedd yn rhoi hawl iddo ef i’r frenhiniaeth, ond gallai osod ei fab Cadell; wedi Cadell fe’i rhannwyd rhwng Hywel a Chlydog; pan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel hi â Dyfed yn Ddeheubarth.Seisyllwg ↗Wikipedia (Saesneg)Seisyllwg oedd hen deyrnas Ceredigion gydag Ystrad Tywi, gan gynnwys Ceredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin a Gŵyr; cysylltir yr enw yn draddodiadol â Seisyll ap Clydog, brenin Ceredigion yn y 7fed ganrif neu ddechrau’r 8fed; gosododd Rhodri Mawr, a oedd yn briod ag Angharad, chwaer Gwgon y brenin olaf, ei fab iau Cadell drosti; bu farw Cadell yn 911 a rhannwyd hi rhwng ei feibion Hywel a Chlydog; pan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel hi â Dyfed yn Ddeheubarth. Mae Seisyll ap Clydog yn ymddangos yn achau Harley brenhinoedd Ceredigion, er nad oes ffynhonnell gynnar yn dweud iddo sefydlu’r deyrnas, a defnyddid yr enw Ceredigion o hyd yn y nawfed ganrif.FfynhonnellSeisyllwg (the kingdom) ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmpasai Geredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin a Gŵyr; mae Seisyll ap Clydog yn achau Harley brenhinoedd Ceredigion, ond nid oes ffynhonnell gynnar yn dweud iddo ei sefydlu, a defnyddid yr enw Ceredigion o hyd yn y 9fed ganrif; fe’i henwir yn Llyfr Llandaf, y Trioedd a’r cyfreithiau Cymreig, sy’n ei chyfrif yn un o dair prif ran y De gyda Morgannwg a Reinwg (Dyfed, mae’n debyg); mae Cainc Gyntaf y Mabinogi yn rhoi iddi bedwar cantref Ceredigion a thri Ystrad Tywi; yn y 10fed ganrif daeth yn ganolfan grym Hywel Dda; daeth Rhodri’n stiward ar deyrnas Gwgon, nad oedd yn rhoi hawl iddo ef i’r frenhiniaeth, ond gallai osod ei fab Cadell; wedi Cadell fe’i rhannwyd rhwng Hywel a Chlydog; pan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel hi â Dyfed yn Ddeheubarth.
Mae’r cyfreithiau Cymreig yn cyfrif Seisyllwg yn un o dair prif ran y De, gyda Morgannwg a Reinwg, sef Dyfed, mae’n debyg. Mae Cainc Gyntaf y Mabinogi yn rhoi iddi bedwar cantref Ceredigion a thri Ystrad Tywi, ac fe’i henwir hefyd yn Llyfr Llandaf ac yn y Trioedd.FfynhonnellSeisyllwg (the kingdom) ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmpasai Geredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin a Gŵyr; mae Seisyll ap Clydog yn achau Harley brenhinoedd Ceredigion, ond nid oes ffynhonnell gynnar yn dweud iddo ei sefydlu, a defnyddid yr enw Ceredigion o hyd yn y 9fed ganrif; fe’i henwir yn Llyfr Llandaf, y Trioedd a’r cyfreithiau Cymreig, sy’n ei chyfrif yn un o dair prif ran y De gyda Morgannwg a Reinwg (Dyfed, mae’n debyg); mae Cainc Gyntaf y Mabinogi yn rhoi iddi bedwar cantref Ceredigion a thri Ystrad Tywi; yn y 10fed ganrif daeth yn ganolfan grym Hywel Dda; daeth Rhodri’n stiward ar deyrnas Gwgon, nad oedd yn rhoi hawl iddo ef i’r frenhiniaeth, ond gallai osod ei fab Cadell; wedi Cadell fe’i rhannwyd rhwng Hywel a Chlydog; pan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel hi â Dyfed yn Ddeheubarth.
Enwyd Cadell, a aned yn 854, yn fab i Angharad ferch Meurig, ar ôl ei hen hen daid, Cadell ap Brochwel o Bowys, a chyfrifir ef yn sylfaenydd tŷ brenhinol Dinefwr.FfynhonnellCadell ap Rhodri ↗Wikipedia (Saesneg)Cadell ap Rhodri (854–909), brenin Seisyllwg yn ne-orllewin Cymru o tua 872 hyd ei farw; mab Rhodri Mawr ac Angharad ferch Meurig o Seisyllwg; tad Hywel Dda, a ddaeth i reoli’r rhan fwyaf o Gymru ac a barodd gofnodi cyfreithiau Cymru; cyfrifir ef yn sylfaenydd tŷ brenhinol Dinefwr; fe’i henwyd ar ôl ei hen hen daid Cadell ap Brochwel o Bowys; yn 871 neu 872 boddwyd brawd ei fam, Gwgon, brenin Seisyllwg, wrth groesi afon Llwchwr yng Ngŵyr wrth ymladd y ‘paganiaid duon’, y Llychlynwyr, a bu farw heb etifedd, a gosododd Rhodri Gadell yn frenin drwy linach ei fam; ei feibion oedd Hywel Dda, Clydog (bu farw 920), Morgan a Chadwgan; enillodd Cadell a Hywel Ddyfed yn 904–905, gyda Hywel yn frenin yno, wedi ei gryfhau gan ei briodas ag Elen, merch Llywarch ap Hyfaidd, brenin Dyfed; gadawodd Cadell ei diroedd i Hywel a Chlydog ar ei farw yn 909, ac wedi marw Clydog rheolodd Hywel y ddwy fel Deheubarth; mynychodd Morgan a Chadwgan goroni Eadred gyda Hywel ar 26 Awst 946. Ei feibion oedd Hywel Dda, Clydog, Morgan a Chadwgan. Yn 904–905 enillodd Cadell a Hywel Ddyfed, a theyrnasodd Hywel yno, wedi’i gryfhau gan ei briodas ag Elen, merch Llywarch ap Hyfaidd, brenin Dyfed.FfynhonnellCadell ap Rhodri ↗Wikipedia (Saesneg)Cadell ap Rhodri (854–909), brenin Seisyllwg yn ne-orllewin Cymru o tua 872 hyd ei farw; mab Rhodri Mawr ac Angharad ferch Meurig o Seisyllwg; tad Hywel Dda, a ddaeth i reoli’r rhan fwyaf o Gymru ac a barodd gofnodi cyfreithiau Cymru; cyfrifir ef yn sylfaenydd tŷ brenhinol Dinefwr; fe’i henwyd ar ôl ei hen hen daid Cadell ap Brochwel o Bowys; yn 871 neu 872 boddwyd brawd ei fam, Gwgon, brenin Seisyllwg, wrth groesi afon Llwchwr yng Ngŵyr wrth ymladd y ‘paganiaid duon’, y Llychlynwyr, a bu farw heb etifedd, a gosododd Rhodri Gadell yn frenin drwy linach ei fam; ei feibion oedd Hywel Dda, Clydog (bu farw 920), Morgan a Chadwgan; enillodd Cadell a Hywel Ddyfed yn 904–905, gyda Hywel yn frenin yno, wedi ei gryfhau gan ei briodas ag Elen, merch Llywarch ap Hyfaidd, brenin Dyfed; gadawodd Cadell ei diroedd i Hywel a Chlydog ar ei farw yn 909, ac wedi marw Clydog rheolodd Hywel y ddwy fel Deheubarth; mynychodd Morgan a Chadwgan goroni Eadred gyda Hywel ar 26 Awst 946.
Wedi marw Cadell rhannwyd ei diroedd rhwng Hywel a Chlydog. Pan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel Seisyllwg a Dyfed yn un deyrnas, Deheubarth, a gwmpasai’r rhan fwyaf o dde-orllewin Cymru. Seisyllwg oedd calon grym Hywel, ac ohoni yr aeth ymlaen i reoli’r rhan fwyaf o Gymru.FfynonellauSeisyllwg (the kingdom) ↗Wikipedia (Saesneg)Cwmpasai Geredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin a Gŵyr; mae Seisyll ap Clydog yn achau Harley brenhinoedd Ceredigion, ond nid oes ffynhonnell gynnar yn dweud iddo ei sefydlu, a defnyddid yr enw Ceredigion o hyd yn y 9fed ganrif; fe’i henwir yn Llyfr Llandaf, y Trioedd a’r cyfreithiau Cymreig, sy’n ei chyfrif yn un o dair prif ran y De gyda Morgannwg a Reinwg (Dyfed, mae’n debyg); mae Cainc Gyntaf y Mabinogi yn rhoi iddi bedwar cantref Ceredigion a thri Ystrad Tywi; yn y 10fed ganrif daeth yn ganolfan grym Hywel Dda; daeth Rhodri’n stiward ar deyrnas Gwgon, nad oedd yn rhoi hawl iddo ef i’r frenhiniaeth, ond gallai osod ei fab Cadell; wedi Cadell fe’i rhannwyd rhwng Hywel a Chlydog; pan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel hi â Dyfed yn Ddeheubarth.Seisyllwg ↗Wikipedia (Saesneg)Seisyllwg oedd hen deyrnas Ceredigion gydag Ystrad Tywi, gan gynnwys Ceredigion heddiw, rhan o Sir Gaerfyrddin a Gŵyr; cysylltir yr enw yn draddodiadol â Seisyll ap Clydog, brenin Ceredigion yn y 7fed ganrif neu ddechrau’r 8fed; gosododd Rhodri Mawr, a oedd yn briod ag Angharad, chwaer Gwgon y brenin olaf, ei fab iau Cadell drosti; bu farw Cadell yn 911 a rhannwyd hi rhwng ei feibion Hywel a Chlydog; pan fu farw Clydog yn 920 unodd Hywel hi â Dyfed yn Ddeheubarth. Safodd meibion iau Cadell, Morgan a Chadwgan, wrth ochr Hywel yng nghoroni Eadred, brenin y Saeson, ar 26 Awst 946.FfynhonnellCadell ap Rhodri ↗Wikipedia (Saesneg)Cadell ap Rhodri (854–909), brenin Seisyllwg yn ne-orllewin Cymru o tua 872 hyd ei farw; mab Rhodri Mawr ac Angharad ferch Meurig o Seisyllwg; tad Hywel Dda, a ddaeth i reoli’r rhan fwyaf o Gymru ac a barodd gofnodi cyfreithiau Cymru; cyfrifir ef yn sylfaenydd tŷ brenhinol Dinefwr; fe’i henwyd ar ôl ei hen hen daid Cadell ap Brochwel o Bowys; yn 871 neu 872 boddwyd brawd ei fam, Gwgon, brenin Seisyllwg, wrth groesi afon Llwchwr yng Ngŵyr wrth ymladd y ‘paganiaid duon’, y Llychlynwyr, a bu farw heb etifedd, a gosododd Rhodri Gadell yn frenin drwy linach ei fam; ei feibion oedd Hywel Dda, Clydog (bu farw 920), Morgan a Chadwgan; enillodd Cadell a Hywel Ddyfed yn 904–905, gyda Hywel yn frenin yno, wedi ei gryfhau gan ei briodas ag Elen, merch Llywarch ap Hyfaidd, brenin Dyfed; gadawodd Cadell ei diroedd i Hywel a Chlydog ar ei farw yn 909, ac wedi marw Clydog rheolodd Hywel y ddwy fel Deheubarth; mynychodd Morgan a Chadwgan goroni Eadred gyda Hywel ar 26 Awst 946.
Cymerodd tŷ Dinefwr ei enw o’r amddiffynfa ar grib uwchben Tywi ger Llandeilo, gyda chwymp o tua chan troedfedd i’r afon, a ddaeth yn brif lys Hywel Dda.FfynhonnellDinefwr Castle ↗Wikipedia, ar sail R. Gittins, Dinefwr Castle (Gomer, 1984), Cadw a Coflein (Saesneg)Ar grib ar lan ogleddol Tywi ger Llandeilo, a chwymp o tua 100 troedfedd i’r afon; prif lys Hywel Dda; ailgodwyd gan Rys ap Gruffudd yn ôl y gred; rhannau cynharaf y castell presennol o oes Rhys Gryg; yn nwylo Llywelyn Fawr hyd 1240; llosgwyd yn 1316; gwarchaewyd yn aflwyddiannus gan luoedd Owain Glyndŵr yn 1403; ailgodwyd gan Syr Rhys ap Thomas; codwyd Tŷ Newton yn 1660 a gwnaed y gorthwr yn dŷ haf. Mae Gwartheg Gwynion wedi pori yno ers mwy na mil o flynyddoedd, ac maent yn ymddangos yng Nghyfraith Hywel Dda. Yn 2003 cafodd radar tir hyd i ddwy gaer Rufeinig, y naill dros y llall, yn y parc.FfynhonnellDinefwr Park ↗Wikipedia, ar sail yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol (Saesneg)Mae gwartheg gwynion y parc wedi bod yn yr ardal ers dros fil o flynyddoedd ac maent i’w gweld yng Nghyfreithiau Hywel Dda; dwy gaer Rufeinig sy’n gorgyffwrdd wedi’u canfod yn y parc â radar yn 2003; llain tref ganoloesol dan Dŷ Newton, plasty o 1660 a ailgodwyd yn y 1850au.
Ffynonellau a darllen pellach
Brenin Gwynedd a ddaeth â Phowys a Seisyllwg dan ei reolaeth a gwrthsefyll y Llychlynwyr.
Rhodri MawrMae Cyngen o Bowys yn marw ar bererindod yn Rhufain, ac mae Powys yn mynd i’w nai Rhodri, gan ei huno â Gwynedd.
Rhodri yn ennill PowysMae Rhodri Mawr yn lladd yr arweinydd Danaidd Horm ar Ynys Môn ac yn rheoli rhan helaeth o Gymru.
Rhodri Mawr yn trechu’r LlychlynwyrMae Rhodri Mawr yn marw yn ymladd y Mersiaid. Mae ei feibion yn rhannu ei deyrnasoedd, ac mae ei ddisgynyddion yn rheoli yng Nghymru am bedwar can mlynedd.
Cwymp Rhodri MawrMae Anarawd fab Rhodri yn trechu’r Mersiaid yn aber afon Conwy. Mae’r croniclau’n ei alw’n ‘ddial Duw am Rodri’.
Dial RhodriYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf