Ar afon Conwy, enillodd Anarawd fab Rhodri fuddugoliaeth fawr dros y Mersiaid y lladdodd eu brenin ei dad. Mae’r croniclau’n ei galw’n ddial Duw am Rodri.FfynonellauAnarawd ap Rhodri ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Rhodri Mawr, brenin Gwynedd 878–916; yn 881 enillodd fuddugoliaeth bendant yng ngwaith Conwy dros Æthelred, arglwydd y Mersiaid, a alwyd gan flwyddnodau Cymru yn ddial Duw am Rodri; gwnaeth gynghrair â Llychlynwyr Efrog, ac yna yn 893 tyngodd ef a’i frodyr gywirdeb i Alffred; bu farw yn 916.Annales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.
| Pryd | 881; mae’r Blwyddnodau’n rhoi 880 |
|---|---|
| Ble | Afon Conwy |
| Yn erbyn | Æthelred, arglwydd y Mersiaid |
‘Dial Rhodri drwy law Duw’#
Blwyddnodau Cymru: gwaith Conwy, dial Rhodri drwy law Duw. Dywed Brut y Tywysogion i waith Conwy fod er mwyn i Dduw ddial Rhodri. Yn Gymraeg cofir y frwydr fel Dial Rhodri.FfynonellauAnnales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.Brut y Tywysogion, the years 844 to 998 ↗John Williams ab Ithel (cyf.), Rolls Series, 1860; ar maryjones.us (Saesneg)844: Bu farw Merfyn Frych. 854: Bu farw Cyngen, brenin Powys, yn Rhufain. 877: Lladdwyd Rhodri a’i frawd Gwriad gan y Saeson. 880: Bu gwaith Conwy, i Dduw ddial Rhodri. 913: Bu farw Anarawd fab Rhodri, brenin y Brythoniaid. 926: Aeth y brenin Hywel Dda fab Cadell i Rufain. 948: Bu farw Hywel Dda fab y brenin Cadell, pennaf a gogoniant yr holl Frythoniaid. 972: Bu farw Morgan. 985: Trechodd Maredudd fab Owain Gadwallon fab Ieuaf a chymryd Môn a Meirionnydd, a darostyngodd holl ardaloedd Gwynedd drwy ddichell a chyfrwystra mawr. 986: Anrheithiodd Gwrthrych fab Harald Fôn gyda’r llu du; aeth Maredudd â gweddill y bobl gydag ef i Geredigion a Dyfed. 988: Talodd Maredudd fab Owain i’r Paganiaid duon deyrnged o geiniog am bob person. 993: newyn mawr yn nhir Maredudd. 998: Bu farw Maredudd fab Owain, enwocaf frenin y Brythoniaid. Mae blynyddoedd y Brut yn aml ddwy y tu ôl i’r gwir ddyddiadau.

Wedi’r frwydr#
Gwnaeth Anarawd gynghrair â Llychlynwyr Efrog, ac yn 893 cymerodd ef a’i frodyr Alffred o Wessex yn arglwydd: dywed Asser i Alffred ei dderbyn yn fab bedydd esgob. Rheolodd Wynedd hyd 916, ac mae’r Blwyddnodau’n ei alw’n frenin y Brythoniaid.FfynonellauAnarawd ap Rhodri ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Rhodri Mawr, brenin Gwynedd 878–916; yn 881 enillodd fuddugoliaeth bendant yng ngwaith Conwy dros Æthelred, arglwydd y Mersiaid, a alwyd gan flwyddnodau Cymru yn ddial Duw am Rodri; gwnaeth gynghrair â Llychlynwyr Efrog, ac yna yn 893 tyngodd ef a’i frodyr gywirdeb i Alffred; bu farw yn 916.Asser’s Life of King Alfred: the Welsh kings ↗Asser o Dyddewi, tua 893; cyfieithiad Saesneg J. A. Giles, 1848; Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)Trodd Hyfaidd o Ddyfed a brenhinoedd y de at Alffred oherwydd nerth chwe mab Rhodri. Derbyniodd Alffred Anarawd yn fab iddo yn ei fedydd esgob, a rhoi iddo lawer o roddion, ar yr un telerau ag Æthelred o Fersia.Annales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.
Yng Nghymryd#
Ymladdwyd y frwydr yng Nghymryd, ger aber Conwy.FfynhonnellAnarawd ap Rhodri (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Ei fam oedd Angharad ferch Meurig, chwaer Gwgon; nodweddid teyrnasiad Rhodri gan ehangu llwyddiannus ac amddiffyn rhag llawer o ymosodiadau’r Llychlynwyr; ymladdwyd brwydr Conwy yn 881 yng Nghymryd, ger aber Conwy; chwalodd obeithion Æthelred o ymestyn awdurdod Mersia dros Gymru a’i arwain i ymostwng i Alfred; rhoddodd sefydlogrwydd i ffiniau Anarawd; cynghreiriodd â Llychlynwyr Efrog, a rhwng 880 a 890 nid oes cofnod o weithgarwch y Llychlynwyr yn ei deyrnas; yn 892 ymosododd llu Llychlynnaidd o Gaer ar ei deyrnas a’i yrru ymaith, gan droi tua’r de; fel is-frenhinoedd i Alfred, mae’n debyg iawn i Anarawd ac Æthelred wneud cynghrair; yn 893 aeth ef a’i frodyr i lys Alfred; bu farw yn 916, a’i alw’n ‘frenin y Brytaniaid’ yn Annales Cambriae, a’i olynu gan ei fab Idwal. Ger yr un aber safai Caer Ddegannwy, hen amddiffynfa Maelgwn Gwynedd, a losgwyd i’r llawr gan y Mersiaid yn 823.FfynonellauMaelgwn Gwynedd ↗Wicipedia CymraegGelwir hefyd yn Maelgwn Hir; brenin Gwynedd ac un o frenhinoedd mwyaf dylanwadol y chweched ganrif; ymddengys mai Caer Ddegannwy, rhwng Degannwy a Llanrhos, oedd ei brif lys, lle canai’r beirdd ei foliant; erbyn diwedd ei deyrnasiad y brenin mwyaf grymus yng Nghymru, ac etifeddodd ei fab Rhun ei deyrnas; dywedir mai ei ferch oedd Santes Eurgain; chwedl y cadeiriau ar y traeth: eisteddodd pob brenin ar gadair wrth i’r llanw ddod i mewn a’r olaf i aros ar ei gadair fyddai’n ben; roedd Maelgwn wedi cael gwneud cadair a fyddai’n nofio, ac felly enillodd; yn ôl traddodiad rhoddodd un rhan o Fôn i Sant Cybi a’r llall i Seiriol.Merfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd. Dywed achau Cymreig diweddarach i feibion Rhodri ei hymladd yn erbyn un ‘Edryd Wallthir’, ac i Dudwal ap Rhodri gael ei gloffi yno. Felly dialodd y meibion nid ar Ceolwulf ond ar ei olynydd Æthelred, a oedd wedi cymryd lle Ceolwulf erbyn 883, a noda’r hanesydd Thomas Charles-Edwards fod yr annalydd fel pe bai’n gweld Mersia a Gwynedd wedi’u clymu mewn galanas.FfynhonnellRhodri the Great (his reign and legacy) ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd ac Ynys Manaw; mae cerdd ar ei farw ar ymyl Annalau Ulster yn ei alw’n Ruaidri Manann, ‘Rhodri Manaw’; awgrymodd Thomas Charles-Edwards mai’r Findgennti (y dieithriaid gwynion), gwrthwynebwyr y Dubgenti (y dieithriaid duon), oedd cynghreiriaid Rhodri; cerdd Sedulius Scottus ar fuddugoliaeth dros y Llychlynwyr; yn 877 ymosododd y Dubgenti arno yn Gueith Diu Sul in Mon, ‘Gwaith Dydd Sul ym Môn’, a’i yrru i Iwerddon; noda Charles-Edwards i’r Llychlynwyr rannu Mersia y flwyddyn honno, ac efallai mai sicrhau eu cysylltiad â Dulyn oedd nod yr ymosodiad; efallai fod gan Ceolwulf rwydd hynt yn 878 tra oedd y Fyddin Fawr yn gwneud ei hymosodiad olaf ar Wessex, a cheisiodd adfer goruchafiaeth Mersia dros Gymru; yn ei oes ef, mae’n debyg, y cofnodwyd yr achau Cymreig cynharaf, ‘Casgliad Gwynedd’, a luniwyd efallai yn 858 yn Abergele yn ôl Ben Guy; clymai stori Cunedda yn yr Historia Brittonum diroedd Gwynedd yn un deyrnas, o Ddyfrdwy hyd Deifi yn ddelfrydol; âi ach Gwgon yn achau Harley yn ôl at Gunedda, fel cangen o linach frenhinol Gwynedd; yr achau yw’r casgliad hynaf o’u bath yn llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol; dywed achau Cymreig diweddarach i’w feibion ymladd brwydr Conwy yn erbyn un ‘Edryd Wallthir’, lle cloffwyd Tudwal ap Rhodri, a noda Charles-Edwards fod yr annalydd fel pe bai’n gweld Mersia a Gwynedd mewn galanas; mae achau diweddarach yn rhoi meibion eraill iddo, Meurig, Merfyn a Gwyddelig, a chymerwyd disgynyddion Merfyn, Gwyddelig a Thudwal yn hynafiaid i wehelyddion rhydd ym Môn a Llŷn.
Diwedd gobeithion Mersia#
Chwalodd y frwydr obeithion Æthelred o ymestyn grym Mersia dros Gymru, ac yn y diwedd bu’n rhaid iddo dderbyn Alfred o Wessex yn arglwydd arno.FfynhonnellAnarawd ap Rhodri (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Ei fam oedd Angharad ferch Meurig, chwaer Gwgon; nodweddid teyrnasiad Rhodri gan ehangu llwyddiannus ac amddiffyn rhag llawer o ymosodiadau’r Llychlynwyr; ymladdwyd brwydr Conwy yn 881 yng Nghymryd, ger aber Conwy; chwalodd obeithion Æthelred o ymestyn awdurdod Mersia dros Gymru a’i arwain i ymostwng i Alfred; rhoddodd sefydlogrwydd i ffiniau Anarawd; cynghreiriodd â Llychlynwyr Efrog, a rhwng 880 a 890 nid oes cofnod o weithgarwch y Llychlynwyr yn ei deyrnas; yn 892 ymosododd llu Llychlynnaidd o Gaer ar ei deyrnas a’i yrru ymaith, gan droi tua’r de; fel is-frenhinoedd i Alfred, mae’n debyg iawn i Anarawd ac Æthelred wneud cynghrair; yn 893 aeth ef a’i frodyr i lys Alfred; bu farw yn 916, a’i alw’n ‘frenin y Brytaniaid’ yn Annales Cambriae, a’i olynu gan ei fab Idwal. I Anarawd daeth â heddwch ar ei ffiniau.FfynhonnellAnarawd ap Rhodri (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Ei fam oedd Angharad ferch Meurig, chwaer Gwgon; nodweddid teyrnasiad Rhodri gan ehangu llwyddiannus ac amddiffyn rhag llawer o ymosodiadau’r Llychlynwyr; ymladdwyd brwydr Conwy yn 881 yng Nghymryd, ger aber Conwy; chwalodd obeithion Æthelred o ymestyn awdurdod Mersia dros Gymru a’i arwain i ymostwng i Alfred; rhoddodd sefydlogrwydd i ffiniau Anarawd; cynghreiriodd â Llychlynwyr Efrog, a rhwng 880 a 890 nid oes cofnod o weithgarwch y Llychlynwyr yn ei deyrnas; yn 892 ymosododd llu Llychlynnaidd o Gaer ar ei deyrnas a’i yrru ymaith, gan droi tua’r de; fel is-frenhinoedd i Alfred, mae’n debyg iawn i Anarawd ac Æthelred wneud cynghrair; yn 893 aeth ef a’i frodyr i lys Alfred; bu farw yn 916, a’i alw’n ‘frenin y Brytaniaid’ yn Annales Cambriae, a’i olynu gan ei fab Idwal. Yn gyntaf ceisiodd ddiogelwch mewn cynghrair â theyrnas Ddanaidd Efrog, a rhwng 880 a 890 nid oes cofnod o gyrchoedd Llychlynnaidd ar ei diroedd.FfynonellauAnarawd ap Rhodri (died 916), prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab hynaf Rhodri Mawr; ar farw ei dad yn nwylo’r Mersiaid yn 878 olynodd i Fôn a rhannau cyfagos Gwynedd; ef, heb os, oedd buddugwr y frwydr a ymladdwyd yn 881 ar lan Conwy, dymchweliad i’r Mersiaid a ystyriai’r Cymry yn ‘ddial Duw am Rodri’; ceisiodd ddiogelwch yn gyntaf mewn cynghrair â theyrnas Ddaniaidd Efrog, yna trodd at Alffred o Wessex, a’i derbyniodd yn gynnes, rhoi anrhydedd a rhoddion iddo a sefyll yn dad bedydd iddo yn ei fedydd esgob; yn gyfnewid derbyniodd Alffred yn oruwchfrenin, safle a roddai iddo gydraddoldeb ag Ethelred o Fersia, fel y cofnoda Asser am 893; bu farw yn 916 a’i olynu gan ei fab Idwal Foel; o Anarawd y disgynnodd rheolwyr diweddarach Gwynedd, fel y disgynnodd rhai Deheubarth o Gadell; trafododd Robert Vaughan o’r Hengwrt pa frawd oedd yr hynaf yn British Antiquities Revived (1662).Anarawd ap Rhodri (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Ei fam oedd Angharad ferch Meurig, chwaer Gwgon; nodweddid teyrnasiad Rhodri gan ehangu llwyddiannus ac amddiffyn rhag llawer o ymosodiadau’r Llychlynwyr; ymladdwyd brwydr Conwy yn 881 yng Nghymryd, ger aber Conwy; chwalodd obeithion Æthelred o ymestyn awdurdod Mersia dros Gymru a’i arwain i ymostwng i Alfred; rhoddodd sefydlogrwydd i ffiniau Anarawd; cynghreiriodd â Llychlynwyr Efrog, a rhwng 880 a 890 nid oes cofnod o weithgarwch y Llychlynwyr yn ei deyrnas; yn 892 ymosododd llu Llychlynnaidd o Gaer ar ei deyrnas a’i yrru ymaith, gan droi tua’r de; fel is-frenhinoedd i Alfred, mae’n debyg iawn i Anarawd ac Æthelred wneud cynghrair; yn 893 aeth ef a’i frodyr i lys Alfred; bu farw yn 916, a’i alw’n ‘frenin y Brytaniaid’ yn Annales Cambriae, a’i olynu gan ei fab Idwal. Yn 892 ymosododd llu Llychlynnaidd o Gaer ar ei deyrnas, a gyrrodd ei wŷr ef ymaith tua’r de.FfynhonnellAnarawd ap Rhodri (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Ei fam oedd Angharad ferch Meurig, chwaer Gwgon; nodweddid teyrnasiad Rhodri gan ehangu llwyddiannus ac amddiffyn rhag llawer o ymosodiadau’r Llychlynwyr; ymladdwyd brwydr Conwy yn 881 yng Nghymryd, ger aber Conwy; chwalodd obeithion Æthelred o ymestyn awdurdod Mersia dros Gymru a’i arwain i ymostwng i Alfred; rhoddodd sefydlogrwydd i ffiniau Anarawd; cynghreiriodd â Llychlynwyr Efrog, a rhwng 880 a 890 nid oes cofnod o weithgarwch y Llychlynwyr yn ei deyrnas; yn 892 ymosododd llu Llychlynnaidd o Gaer ar ei deyrnas a’i yrru ymaith, gan droi tua’r de; fel is-frenhinoedd i Alfred, mae’n debyg iawn i Anarawd ac Æthelred wneud cynghrair; yn 893 aeth ef a’i frodyr i lys Alfred; bu farw yn 916, a’i alw’n ‘frenin y Brytaniaid’ yn Annales Cambriae, a’i olynu gan ei fab Idwal.
Mab bedydd Alfred#
Yna trodd Anarawd at Alfred, a’i croesawodd yn gynnes, rhoi iddo anrhydedd a rhoddion, a sefyll yn dad bedydd iddo yn ei gonffyrmasiwn. Yn gyfnewid derbyniodd Anarawd Alfred yn uchel frenin, a’i gosododd yn gydradd ag Æthelred o Fersia.FfynhonnellAnarawd ap Rhodri (died 916), prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab hynaf Rhodri Mawr; ar farw ei dad yn nwylo’r Mersiaid yn 878 olynodd i Fôn a rhannau cyfagos Gwynedd; ef, heb os, oedd buddugwr y frwydr a ymladdwyd yn 881 ar lan Conwy, dymchweliad i’r Mersiaid a ystyriai’r Cymry yn ‘ddial Duw am Rodri’; ceisiodd ddiogelwch yn gyntaf mewn cynghrair â theyrnas Ddaniaidd Efrog, yna trodd at Alffred o Wessex, a’i derbyniodd yn gynnes, rhoi anrhydedd a rhoddion iddo a sefyll yn dad bedydd iddo yn ei fedydd esgob; yn gyfnewid derbyniodd Alffred yn oruwchfrenin, safle a roddai iddo gydraddoldeb ag Ethelred o Fersia, fel y cofnoda Asser am 893; bu farw yn 916 a’i olynu gan ei fab Idwal Foel; o Anarawd y disgynnodd rheolwyr diweddarach Gwynedd, fel y disgynnodd rhai Deheubarth o Gadell; trafododd Robert Vaughan o’r Hengwrt pa frawd oedd yr hynaf yn British Antiquities Revived (1662). Fel is-frenhinoedd i Alfred, mae’n debyg iawn i Anarawd a’i hen elyn wneud cynghrair eu hunain.FfynhonnellAnarawd ap Rhodri (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Ei fam oedd Angharad ferch Meurig, chwaer Gwgon; nodweddid teyrnasiad Rhodri gan ehangu llwyddiannus ac amddiffyn rhag llawer o ymosodiadau’r Llychlynwyr; ymladdwyd brwydr Conwy yn 881 yng Nghymryd, ger aber Conwy; chwalodd obeithion Æthelred o ymestyn awdurdod Mersia dros Gymru a’i arwain i ymostwng i Alfred; rhoddodd sefydlogrwydd i ffiniau Anarawd; cynghreiriodd â Llychlynwyr Efrog, a rhwng 880 a 890 nid oes cofnod o weithgarwch y Llychlynwyr yn ei deyrnas; yn 892 ymosododd llu Llychlynnaidd o Gaer ar ei deyrnas a’i yrru ymaith, gan droi tua’r de; fel is-frenhinoedd i Alfred, mae’n debyg iawn i Anarawd ac Æthelred wneud cynghrair; yn 893 aeth ef a’i frodyr i lys Alfred; bu farw yn 916, a’i alw’n ‘frenin y Brytaniaid’ yn Annales Cambriae, a’i olynu gan ei fab Idwal.
Llinach Anarawd#
Bu farw Anarawd yn 916, ac mae Annales Cambriae yn ei alw’n frenin y Brytaniaid.FfynhonnellAnarawd ap Rhodri (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Ei fam oedd Angharad ferch Meurig, chwaer Gwgon; nodweddid teyrnasiad Rhodri gan ehangu llwyddiannus ac amddiffyn rhag llawer o ymosodiadau’r Llychlynwyr; ymladdwyd brwydr Conwy yn 881 yng Nghymryd, ger aber Conwy; chwalodd obeithion Æthelred o ymestyn awdurdod Mersia dros Gymru a’i arwain i ymostwng i Alfred; rhoddodd sefydlogrwydd i ffiniau Anarawd; cynghreiriodd â Llychlynwyr Efrog, a rhwng 880 a 890 nid oes cofnod o weithgarwch y Llychlynwyr yn ei deyrnas; yn 892 ymosododd llu Llychlynnaidd o Gaer ar ei deyrnas a’i yrru ymaith, gan droi tua’r de; fel is-frenhinoedd i Alfred, mae’n debyg iawn i Anarawd ac Æthelred wneud cynghrair; yn 893 aeth ef a’i frodyr i lys Alfred; bu farw yn 916, a’i alw’n ‘frenin y Brytaniaid’ yn Annales Cambriae, a’i olynu gan ei fab Idwal. Nodant hynny mewn ychydig eiriau: ‘Bu farw Anarawd brenin y Brytaniaid.’FfynhonnellAnnales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr. Ei fab Idwal Foel a’i dilynodd, a rhoddodd William o Malmesbury i Idwal yr un teitl â’i dad, brenin y Brytaniaid. Bu Idwal yn y llys Seisnig yn 927, 928 a 937, ac yn 927 gorymdeithiodd gyda’i gefnder Hywel Dda a chyda Morgan ab Owain o Went yn erbyn Owain ap Dyfnwal, brenin Ystrad Clud. Ei blant oedd Meurig, Iefan, Iago, Cynan, Ieuaf a Rhodri.FfynhonnellIdwal Foel ↗Wikipedia (Saesneg)Idwal Foel (bu farw tua 942), neu Idwal ab Anarawd, brenin Gwynedd yn y ddegfed ganrif o dŷ Aberffraw, a etifeddodd yr orsedd gan ei dad Anarawd ap Rhodri yn 916; galwodd William o Malmesbury ef yn ‘Frenin y Brythoniaid’ fel ei dad; ei daid a’i nain oedd Rhodri Mawr ac Angharad ferch Meurig; gwnaeth gynghrair ag Æthelstan wedi 924 ac ymweld â’r llys Seisnig yn 927, 928 a 937; yn 927 gorymdeithiodd gyda Hywel Dda o Ddeheubarth a Morgan ab Owain o Went yn erbyn Owain ap Dyfnwal, brenin Ystrad Clud; wedi i Æthelstan farw yn 939, yn 942 ymosododd Idwal a’i frawd Elisedd ar y Saeson yng Nghymru, ac mae’r Annales Cambriae yn cofnodi ‘lladd Idwal a’i frawd Elisedd mewn brwydr yn erbyn y Saeson’; rheolodd Hywel Dda Wynedd am wyth mlynedd wedyn nes i feibion Idwal, Iago ac Ieuaf, ei hadennill wedi marw Hywel yn 950; ei blant oedd Meurig, Iefan, Iago, Cynan, Ieuaf a Rhodri. Trwy’r mab iau Meurig yr aeth gwaed Anarawd ac Idwal i brif dŷ brenhinol Gwynedd yr Oesoedd Canol.FfynhonnellIdwal Foel (‘the Bald’; died 942), king of Gwynedd ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Anarawd ap Rhodri Mawr; daeth yn rheolwr Gwynedd yn 916, ac wedi peth gwrthsafiad derbyniodd oruchafiaeth brenhinoedd Wessex; wedi ei farw mewn gwrthryfel yn erbyn y Saeson yn 942 gyrrwyd ei feibion allan ac aeth yr awdurdod i’w gefnder Hywel Dda; adferwyd dau o’r meibion, Iago ac Ieuaf, ymhen amser, ac aeth ei waed i brif linach Gwynedd yr Oesoedd Canol drwy fab iau, Meurig. O Anarawd y daeth rheolwyr diweddarach Gwynedd. Ganrifoedd wedyn, yn British Antiquities Revived yn 1662, pwysodd Robert Vaughan o’r Hengwrt pa un o’r brodyr, Anarawd neu Gadell, oedd yr hynaf.FfynhonnellAnarawd ap Rhodri (died 916), prince ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab hynaf Rhodri Mawr; ar farw ei dad yn nwylo’r Mersiaid yn 878 olynodd i Fôn a rhannau cyfagos Gwynedd; ef, heb os, oedd buddugwr y frwydr a ymladdwyd yn 881 ar lan Conwy, dymchweliad i’r Mersiaid a ystyriai’r Cymry yn ‘ddial Duw am Rodri’; ceisiodd ddiogelwch yn gyntaf mewn cynghrair â theyrnas Ddaniaidd Efrog, yna trodd at Alffred o Wessex, a’i derbyniodd yn gynnes, rhoi anrhydedd a rhoddion iddo a sefyll yn dad bedydd iddo yn ei fedydd esgob; yn gyfnewid derbyniodd Alffred yn oruwchfrenin, safle a roddai iddo gydraddoldeb ag Ethelred o Fersia, fel y cofnoda Asser am 893; bu farw yn 916 a’i olynu gan ei fab Idwal Foel; o Anarawd y disgynnodd rheolwyr diweddarach Gwynedd, fel y disgynnodd rhai Deheubarth o Gadell; trafododd Robert Vaughan o’r Hengwrt pa frawd oedd yr hynaf yn British Antiquities Revived (1662).





