Asser
Ysgolhaig Cymreig Alffred (wedi’i gofnodi)Mynach o Dyddewi a ddaeth yn gynghorydd i Alffred Fawr ac a ysgrifennodd y cofiant cyntaf i frenin o Sais.
Asser

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
893 OC
Mae Asser, ysgolhaig o Dyddewi, yn ysgrifennu buchedd Alffred Fawr, yr ymunodd â’i lys. Dyma’r cofiant cyntaf i frenin o Sais.
Llun: Dechrau Buchedd y Brenin Alfred gan Asser, o ffacsimili printiedig o’r llawysgrif goll · Asser, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ysgrifennodd Asser, mynach o Dyddewi, fuchedd Alffred Fawr, yr ymunodd â’i lys. Nid oes brenin Seisnig cynnar yr ydym yn ei adnabod cystal ag Alffred, a hynny diolch i Gymro.FfynhonnellAsser ↗Wikipedia (Saesneg)Mynach o Gymro o Dyddewi yn Nyfed; perthynas i’r esgob Nobis; tua 885 gofynnodd Alffred iddo ymuno â’i gylch o wŷr dysgedig; esgob Sherborne yn y 890au; yn 893 ysgrifennodd Fuchedd Alffred, sy’n rhoi llawer mwy am Alffred nag sy’n hysbys am unrhyw frenin Seisnig cynnar arall; dinistriwyd yr unig lawysgrif, Cotton Otho A xii, yn y tân yn Ashburnham House ar 23 Hydref 1731; bu farw yn 908 neu 909.
| Pryd | 893 |
|---|---|
| Pwy | Asser o Dyddewi, esgob Sherborne yn ddiweddarach |
| Bu farw | 908 neu 909 |
Roedd Asser yn perthyn i Nobis, esgob Tyddewi. Tua 885 gofynnodd Alffred iddo ymuno â’r gwŷr dysgedig yn ei lys, ac yn y 890au daeth yn esgob Sherborne. Mae Blwyddnodau Cymru yn nodi ei farw: bu farw’r esgob Asser.FfynonellauAsser ↗Wikipedia (Saesneg)Mynach o Gymro o Dyddewi yn Nyfed; perthynas i’r esgob Nobis; tua 885 gofynnodd Alffred iddo ymuno â’i gylch o wŷr dysgedig; esgob Sherborne yn y 890au; yn 893 ysgrifennodd Fuchedd Alffred, sy’n rhoi llawer mwy am Alffred nag sy’n hysbys am unrhyw frenin Seisnig cynnar arall; dinistriwyd yr unig lawysgrif, Cotton Otho A xii, yn y tân yn Ashburnham House ar 23 Hydref 1731; bu farw yn 908 neu 909.Annales Cambriae, the years 807 to 954 ↗Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)825: Bu farw Hywel. 844: Bu farw Merfyn. 853: Môn wedi’i hanrheithio gan y cenhedloedd duon. 871: Boddwyd Gwgon brenin Ceredigion. 877: Lladdwyd Rhodri a’i fab Gwriad gan y Saeson. 880: Gwaith Conwy. Dial Rhodri drwy law Duw. 902: Daeth Igmwnd i Fôn a chymryd Maes Osfeilion. 908: Bu farw’r esgob Asser. 915: Bu farw Anarawd brenin y Brythoniaid. 928: Aeth Hywel i Rufain. 938: Brwydr Brune. Lladdwyd Idwal fab Rhodri a’i fab Elisedd gan y Saeson (dan 943). 950: Bu farw Hywel brenin y Brythoniaid, a elwir y Da. 954: Bu farw Rhodri fab Hywel. Gall blynyddoedd y testun hwn fod flwyddyn neu ragor y tu ôl i’r dyddiadau a ddefnyddia haneswyr.
Mae Asser yn adrodd sut y trodd brenhinoedd de Cymru at Alffred oherwydd trais chwe mab Rhodri, a sut y derbyniodd Alffred Anarawd yn fab bedydd esgob.FfynhonnellAsser’s Life of King Alfred: the Welsh kings ↗Asser o Dyddewi, tua 893; cyfieithiad Saesneg J. A. Giles, 1848; Internet Medieval Sourcebook, Prifysgol Fordham (Saesneg)Trodd Hyfaidd o Ddyfed a brenhinoedd y de at Alffred oherwydd nerth chwe mab Rhodri. Derbyniodd Alffred Anarawd yn fab iddo yn ei fedydd esgob, a rhoi iddo lawer o roddion, ar yr un telerau ag Æthelred o Fersia.

Dim ond un llawysgrif a ddaeth i lawr o’r Oesoedd Canol, a llosgwyd hi yn y tân yn Ashburnham House ar 23 Hydref 1731.FfynhonnellAsser ↗Wikipedia (Saesneg)Mynach o Gymro o Dyddewi yn Nyfed; perthynas i’r esgob Nobis; tua 885 gofynnodd Alffred iddo ymuno â’i gylch o wŷr dysgedig; esgob Sherborne yn y 890au; yn 893 ysgrifennodd Fuchedd Alffred, sy’n rhoi llawer mwy am Alffred nag sy’n hysbys am unrhyw frenin Seisnig cynnar arall; dinistriwyd yr unig lawysgrif, Cotton Otho A xii, yn y tân yn Ashburnham House ar 23 Hydref 1731; bu farw yn 908 neu 909.
Fe’i gelwir hefyd yn John Asser, neu Asserius Menevensis, Asser o Fynyw. Mae ei enw’n dod, mae’n debyg, o Aser, neu Asher, wythfed mab Jacob, a rhoddodd Sant Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo.FfynhonnellAsser (his life) ↗Wikipedia (Saesneg)Hefyd John Asser neu Asserius Menevensis; daw ei enw, mae’n debyg, o Aser neu Asher, wythfed mab Jacob, a rydd Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo; ymostyngodd Hywel ap Rhys o Glywysing a Hyfaidd o Ddyfed i Alfred yn 885; cyfarfu Asser ag Alfred gyntaf ar ystad frenhinol Dean yn Sussex; gofynnodd am amser i ystyried; trawyd ef gan dwymyn ac arhosodd ym mynachlog Caer-went am ddeuddeng mis ac wythnos; yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred; ymunodd â Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson; ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, Ebrill i Ragfyr 886; ar Noswyl Nadolig 886 rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan ac arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’; wedyn mynachlog Caerwysg; cofnoda i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin; helpodd Alfred i gyfieithu Gofal Bugeiliol Gregori Fawr; teitl y Fuchedd yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum, ac adwaenai Beda a’r Historia Brittonum; sonia am ymweld â maes brwydr Ashdown, Cynuit (Countisbury) ac Athelney, ac am weld Alfred yn hela’n aml; mae arddull y Fuchedd yn debyg i ddwy fuchedd Louis Dduwiol, gan ‘y Seryddwr’ a chan Thegan o Trier; ail-luniwyd y llawysgrif goll o drawsgrifiadau cynharach ac o awduron a’i defnyddiodd; esgob Sherborne rhwng 892 a 900, a’i weld felly yn 900; roedd eisoes yn esgob, o Dyddewi o bosibl: derbyniodd Wulfsige gopi o Ofal Bugeiliol Alfred lle gelwir Asser yn esgob; roedd mynachlog Asser yn Nyfed, ac mae’n bosibl mai perthynas Alfred â brenhinoedd y De a barodd iddo glywed am Asser.
Yn 885 roedd brenhinoedd Glywysing a Dyfed wedi derbyn Alfred yn arglwydd arnynt, a thrwyddynt hwy efallai y clywodd Alfred am fynach dysgedig Tyddewi.FfynhonnellAsser (his life) ↗Wikipedia (Saesneg)Hefyd John Asser neu Asserius Menevensis; daw ei enw, mae’n debyg, o Aser neu Asher, wythfed mab Jacob, a rydd Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo; ymostyngodd Hywel ap Rhys o Glywysing a Hyfaidd o Ddyfed i Alfred yn 885; cyfarfu Asser ag Alfred gyntaf ar ystad frenhinol Dean yn Sussex; gofynnodd am amser i ystyried; trawyd ef gan dwymyn ac arhosodd ym mynachlog Caer-went am ddeuddeng mis ac wythnos; yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred; ymunodd â Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson; ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, Ebrill i Ragfyr 886; ar Noswyl Nadolig 886 rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan ac arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’; wedyn mynachlog Caerwysg; cofnoda i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin; helpodd Alfred i gyfieithu Gofal Bugeiliol Gregori Fawr; teitl y Fuchedd yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum, ac adwaenai Beda a’r Historia Brittonum; sonia am ymweld â maes brwydr Ashdown, Cynuit (Countisbury) ac Athelney, ac am weld Alfred yn hela’n aml; mae arddull y Fuchedd yn debyg i ddwy fuchedd Louis Dduwiol, gan ‘y Seryddwr’ a chan Thegan o Trier; ail-luniwyd y llawysgrif goll o drawsgrifiadau cynharach ac o awduron a’i defnyddiodd; esgob Sherborne rhwng 892 a 900, a’i weld felly yn 900; roedd eisoes yn esgob, o Dyddewi o bosibl: derbyniodd Wulfsige gopi o Ofal Bugeiliol Alfred lle gelwir Asser yn esgob; roedd mynachlog Asser yn Nyfed, ac mae’n bosibl mai perthynas Alfred â brenhinoedd y De a barodd iddo glywed am Asser. Cyfarfuant gyntaf ar ystad frenhinol Dean, yn Sussex. Gofynnodd Asser am amser i feddwl, ac ar ei ffordd adref trawyd ef gan dwymyn a bu’n gorwedd am ddeuddeng mis ac wythnos ym mynachlog Caer-went. Yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred.FfynhonnellAsser (his life) ↗Wikipedia (Saesneg)Hefyd John Asser neu Asserius Menevensis; daw ei enw, mae’n debyg, o Aser neu Asher, wythfed mab Jacob, a rydd Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo; ymostyngodd Hywel ap Rhys o Glywysing a Hyfaidd o Ddyfed i Alfred yn 885; cyfarfu Asser ag Alfred gyntaf ar ystad frenhinol Dean yn Sussex; gofynnodd am amser i ystyried; trawyd ef gan dwymyn ac arhosodd ym mynachlog Caer-went am ddeuddeng mis ac wythnos; yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred; ymunodd â Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson; ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, Ebrill i Ragfyr 886; ar Noswyl Nadolig 886 rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan ac arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’; wedyn mynachlog Caerwysg; cofnoda i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin; helpodd Alfred i gyfieithu Gofal Bugeiliol Gregori Fawr; teitl y Fuchedd yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum, ac adwaenai Beda a’r Historia Brittonum; sonia am ymweld â maes brwydr Ashdown, Cynuit (Countisbury) ac Athelney, ac am weld Alfred yn hela’n aml; mae arddull y Fuchedd yn debyg i ddwy fuchedd Louis Dduwiol, gan ‘y Seryddwr’ a chan Thegan o Trier; ail-luniwyd y llawysgrif goll o drawsgrifiadau cynharach ac o awduron a’i defnyddiodd; esgob Sherborne rhwng 892 a 900, a’i weld felly yn 900; roedd eisoes yn esgob, o Dyddewi o bosibl: derbyniodd Wulfsige gopi o Ofal Bugeiliol Alfred lle gelwir Asser yn esgob; roedd mynachlog Asser yn Nyfed, ac mae’n bosibl mai perthynas Alfred â brenhinoedd y De a barodd iddo glywed am Asser.
Yn y llys ymunodd ag ysgolheigion eraill, Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson. Bu ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, o tua Ebrill hyd Ragfyr 886, ac ar Noswyl Nadolig rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan a llwyth o arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’.FfynhonnellAsser (his life) ↗Wikipedia (Saesneg)Hefyd John Asser neu Asserius Menevensis; daw ei enw, mae’n debyg, o Aser neu Asher, wythfed mab Jacob, a rydd Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo; ymostyngodd Hywel ap Rhys o Glywysing a Hyfaidd o Ddyfed i Alfred yn 885; cyfarfu Asser ag Alfred gyntaf ar ystad frenhinol Dean yn Sussex; gofynnodd am amser i ystyried; trawyd ef gan dwymyn ac arhosodd ym mynachlog Caer-went am ddeuddeng mis ac wythnos; yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred; ymunodd â Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson; ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, Ebrill i Ragfyr 886; ar Noswyl Nadolig 886 rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan ac arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’; wedyn mynachlog Caerwysg; cofnoda i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin; helpodd Alfred i gyfieithu Gofal Bugeiliol Gregori Fawr; teitl y Fuchedd yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum, ac adwaenai Beda a’r Historia Brittonum; sonia am ymweld â maes brwydr Ashdown, Cynuit (Countisbury) ac Athelney, ac am weld Alfred yn hela’n aml; mae arddull y Fuchedd yn debyg i ddwy fuchedd Louis Dduwiol, gan ‘y Seryddwr’ a chan Thegan o Trier; ail-luniwyd y llawysgrif goll o drawsgrifiadau cynharach ac o awduron a’i defnyddiodd; esgob Sherborne rhwng 892 a 900, a’i weld felly yn 900; roedd eisoes yn esgob, o Dyddewi o bosibl: derbyniodd Wulfsige gopi o Ofal Bugeiliol Alfred lle gelwir Asser yn esgob; roedd mynachlog Asser yn Nyfed, ac mae’n bosibl mai perthynas Alfred â brenhinoedd y De a barodd iddo glywed am Asser. Yn ddiweddarach rhoddodd Alfred fynachlog Caerwysg iddo hefyd. Mae Asser yn sôn am leoedd a welodd yn Lloegr, maes brwydr Ashdown, Cynuit, sef Countisbury, ac Athelney, ac yn dweud iddo weld Alfred yn hela’n aml.FfynhonnellAsser (his life) ↗Wikipedia (Saesneg)Hefyd John Asser neu Asserius Menevensis; daw ei enw, mae’n debyg, o Aser neu Asher, wythfed mab Jacob, a rydd Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo; ymostyngodd Hywel ap Rhys o Glywysing a Hyfaidd o Ddyfed i Alfred yn 885; cyfarfu Asser ag Alfred gyntaf ar ystad frenhinol Dean yn Sussex; gofynnodd am amser i ystyried; trawyd ef gan dwymyn ac arhosodd ym mynachlog Caer-went am ddeuddeng mis ac wythnos; yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred; ymunodd â Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson; ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, Ebrill i Ragfyr 886; ar Noswyl Nadolig 886 rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan ac arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’; wedyn mynachlog Caerwysg; cofnoda i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin; helpodd Alfred i gyfieithu Gofal Bugeiliol Gregori Fawr; teitl y Fuchedd yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum, ac adwaenai Beda a’r Historia Brittonum; sonia am ymweld â maes brwydr Ashdown, Cynuit (Countisbury) ac Athelney, ac am weld Alfred yn hela’n aml; mae arddull y Fuchedd yn debyg i ddwy fuchedd Louis Dduwiol, gan ‘y Seryddwr’ a chan Thegan o Trier; ail-luniwyd y llawysgrif goll o drawsgrifiadau cynharach ac o awduron a’i defnyddiodd; esgob Sherborne rhwng 892 a 900, a’i weld felly yn 900; roedd eisoes yn esgob, o Dyddewi o bosibl: derbyniodd Wulfsige gopi o Ofal Bugeiliol Alfred lle gelwir Asser yn esgob; roedd mynachlog Asser yn Nyfed, ac mae’n bosibl mai perthynas Alfred â brenhinoedd y De a barodd iddo glywed am Asser.
Dywed Asser i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin, yr unig ddyddiad yn ei lyfr y gellir ei bennu.FfynhonnellAsser (his life) ↗Wikipedia (Saesneg)Hefyd John Asser neu Asserius Menevensis; daw ei enw, mae’n debyg, o Aser neu Asher, wythfed mab Jacob, a rydd Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo; ymostyngodd Hywel ap Rhys o Glywysing a Hyfaidd o Ddyfed i Alfred yn 885; cyfarfu Asser ag Alfred gyntaf ar ystad frenhinol Dean yn Sussex; gofynnodd am amser i ystyried; trawyd ef gan dwymyn ac arhosodd ym mynachlog Caer-went am ddeuddeng mis ac wythnos; yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred; ymunodd â Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson; ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, Ebrill i Ragfyr 886; ar Noswyl Nadolig 886 rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan ac arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’; wedyn mynachlog Caerwysg; cofnoda i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin; helpodd Alfred i gyfieithu Gofal Bugeiliol Gregori Fawr; teitl y Fuchedd yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum, ac adwaenai Beda a’r Historia Brittonum; sonia am ymweld â maes brwydr Ashdown, Cynuit (Countisbury) ac Athelney, ac am weld Alfred yn hela’n aml; mae arddull y Fuchedd yn debyg i ddwy fuchedd Louis Dduwiol, gan ‘y Seryddwr’ a chan Thegan o Trier; ail-luniwyd y llawysgrif goll o drawsgrifiadau cynharach ac o awduron a’i defnyddiodd; esgob Sherborne rhwng 892 a 900, a’i weld felly yn 900; roedd eisoes yn esgob, o Dyddewi o bosibl: derbyniodd Wulfsige gopi o Ofal Bugeiliol Alfred lle gelwir Asser yn esgob; roedd mynachlog Asser yn Nyfed, ac mae’n bosibl mai perthynas Alfred â brenhinoedd y De a barodd iddo glywed am Asser. Helpodd Alfred i droi Gofal Bugeiliol Gregori Fawr i’r Saesneg. Mae copi a anfonwyd at Wulfsige, esgob Sherborne, eisoes yn galw Asser yn esgob, ac efallai’n wir iddo fod yn esgob Tyddewi cyn dilyn Wulfsige yn Sherborne.FfynhonnellAsser (his life) ↗Wikipedia (Saesneg)Hefyd John Asser neu Asserius Menevensis; daw ei enw, mae’n debyg, o Aser neu Asher, wythfed mab Jacob, a rydd Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo; ymostyngodd Hywel ap Rhys o Glywysing a Hyfaidd o Ddyfed i Alfred yn 885; cyfarfu Asser ag Alfred gyntaf ar ystad frenhinol Dean yn Sussex; gofynnodd am amser i ystyried; trawyd ef gan dwymyn ac arhosodd ym mynachlog Caer-went am ddeuddeng mis ac wythnos; yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred; ymunodd â Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson; ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, Ebrill i Ragfyr 886; ar Noswyl Nadolig 886 rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan ac arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’; wedyn mynachlog Caerwysg; cofnoda i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin; helpodd Alfred i gyfieithu Gofal Bugeiliol Gregori Fawr; teitl y Fuchedd yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum, ac adwaenai Beda a’r Historia Brittonum; sonia am ymweld â maes brwydr Ashdown, Cynuit (Countisbury) ac Athelney, ac am weld Alfred yn hela’n aml; mae arddull y Fuchedd yn debyg i ddwy fuchedd Louis Dduwiol, gan ‘y Seryddwr’ a chan Thegan o Trier; ail-luniwyd y llawysgrif goll o drawsgrifiadau cynharach ac o awduron a’i defnyddiodd; esgob Sherborne rhwng 892 a 900, a’i weld felly yn 900; roedd eisoes yn esgob, o Dyddewi o bosibl: derbyniodd Wulfsige gopi o Ofal Bugeiliol Alfred lle gelwir Asser yn esgob; roedd mynachlog Asser yn Nyfed, ac mae’n bosibl mai perthynas Alfred â brenhinoedd y De a barodd iddo glywed am Asser.
Ei deitl Lladin yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum. Adwaenai Asser Beda a hefyd Hanes y Brytaniaid, yr hanes Cymreig a ysgrifennwyd yn nheyrnasiad Merfyn, ac mae ei lyfr ar batrwm dwy fuchedd yr ymerawdwr Louis Dduwiol, un gan awdur anhysbys a elwir y Seryddwr ac un gan Thegan o Trier.FfynhonnellAsser (his life) ↗Wikipedia (Saesneg)Hefyd John Asser neu Asserius Menevensis; daw ei enw, mae’n debyg, o Aser neu Asher, wythfed mab Jacob, a rydd Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo; ymostyngodd Hywel ap Rhys o Glywysing a Hyfaidd o Ddyfed i Alfred yn 885; cyfarfu Asser ag Alfred gyntaf ar ystad frenhinol Dean yn Sussex; gofynnodd am amser i ystyried; trawyd ef gan dwymyn ac arhosodd ym mynachlog Caer-went am ddeuddeng mis ac wythnos; yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred; ymunodd â Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson; ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, Ebrill i Ragfyr 886; ar Noswyl Nadolig 886 rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan ac arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’; wedyn mynachlog Caerwysg; cofnoda i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin; helpodd Alfred i gyfieithu Gofal Bugeiliol Gregori Fawr; teitl y Fuchedd yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum, ac adwaenai Beda a’r Historia Brittonum; sonia am ymweld â maes brwydr Ashdown, Cynuit (Countisbury) ac Athelney, ac am weld Alfred yn hela’n aml; mae arddull y Fuchedd yn debyg i ddwy fuchedd Louis Dduwiol, gan ‘y Seryddwr’ a chan Thegan o Trier; ail-luniwyd y llawysgrif goll o drawsgrifiadau cynharach ac o awduron a’i defnyddiodd; esgob Sherborne rhwng 892 a 900, a’i weld felly yn 900; roedd eisoes yn esgob, o Dyddewi o bosibl: derbyniodd Wulfsige gopi o Ofal Bugeiliol Alfred lle gelwir Asser yn esgob; roedd mynachlog Asser yn Nyfed, ac mae’n bosibl mai perthynas Alfred â brenhinoedd y De a barodd iddo glywed am Asser. Wedi tân 1731 rhoddwyd y llyfr at ei gilydd eto o gopïau a wnaed cyn hynny, ac o’r hyn a gymerodd awduron cynnar eraill ohono.FfynhonnellAsser (his life) ↗Wikipedia (Saesneg)Hefyd John Asser neu Asserius Menevensis; daw ei enw, mae’n debyg, o Aser neu Asher, wythfed mab Jacob, a rydd Jerôm ‘bendigedig’ yn ystyr iddo; ymostyngodd Hywel ap Rhys o Glywysing a Hyfaidd o Ddyfed i Alfred yn 885; cyfarfu Asser ag Alfred gyntaf ar ystad frenhinol Dean yn Sussex; gofynnodd am amser i ystyried; trawyd ef gan dwymyn ac arhosodd ym mynachlog Caer-went am ddeuddeng mis ac wythnos; yn 886 cytunodd i rannu ei amser rhwng Cymru a llys Alfred; ymunodd â Grimbald o Saint-Bertin ac Ioan yr Hen Sacson; ei arhosiad hir cyntaf yn Leonaford, Ebrill i Ragfyr 886; ar Noswyl Nadolig 886 rhoddodd Alfred iddo fynachlogydd Congresbury a Banwell, mantell sidan ac arogldarth ‘yn pwyso cymaint â gŵr cydnerth’; wedyn mynachlog Caerwysg; cofnoda i Alfred benderfynu ar Ŵyl Sant Martin, 11 Tachwedd 887, ddysgu darllen Lladin; helpodd Alfred i gyfieithu Gofal Bugeiliol Gregori Fawr; teitl y Fuchedd yw Vita Ælfredi regis Angul Saxonum, ac adwaenai Beda a’r Historia Brittonum; sonia am ymweld â maes brwydr Ashdown, Cynuit (Countisbury) ac Athelney, ac am weld Alfred yn hela’n aml; mae arddull y Fuchedd yn debyg i ddwy fuchedd Louis Dduwiol, gan ‘y Seryddwr’ a chan Thegan o Trier; ail-luniwyd y llawysgrif goll o drawsgrifiadau cynharach ac o awduron a’i defnyddiodd; esgob Sherborne rhwng 892 a 900, a’i weld felly yn 900; roedd eisoes yn esgob, o Dyddewi o bosibl: derbyniodd Wulfsige gopi o Ofal Bugeiliol Alfred lle gelwir Asser yn esgob; roedd mynachlog Asser yn Nyfed, ac mae’n bosibl mai perthynas Alfred â brenhinoedd y De a barodd iddo glywed am Asser. Roedd Tyddewi’n enwog am ei dysg, fel y trodd Alfred ei hun ati pan aeth ati i adfywio dysg yn Wessex.FfynhonnellEglwys Gadeiriol Tyddewi ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: eglwys gadeiriol dinas fechan Tyddewi, sedd Esgob Tyddewi; saif lle, yn ôl traddodiad, y sefydlwyd cymuned o fynachod gan Dewi ei hun yn y 6g; ymosodwyd arni lawer gwaith rhwng 645 a 1097, yn arbennig gan y Llychlynwyr, ond enillodd gymaint o fri fel canolfan dysg nes i Alfred, brenin Wessex, ofyn am gymorth oddi yma i adfywio dysg yn Wessex; ysgrifennodd Rhygyfarch ap Sulien fuchedd Dewi yn Lladin yn 1090; dechreuwyd yr eglwys gadeiriol bresennol yn 1181; ymhlith yr enwogion a gladdwyd ynddi mae Rhys ap Gruffudd, yr Arglwydd Rhys.
Mynach o Dyddewi a ddaeth yn gynghorydd i Alffred Fawr ac a ysgrifennodd y cofiant cyntaf i frenin o Sais.
AsserMae Rhodri Mawr yn marw yn ymladd y Mersiaid. Mae ei feibion yn rhannu ei deyrnasoedd, ac mae ei ddisgynyddion yn rheoli yng Nghymru am bedwar can mlynedd.
Cwymp Rhodri MawrMae Anarawd fab Rhodri yn trechu’r Mersiaid yn aber afon Conwy. Mae’r croniclau’n ei alw’n ‘ddial Duw am Rodri’.
Dial RhodriMae llynges Lychlynnaidd dan arweiniad Ingimundr yn glanio ar Ynys Môn. Mae’r Cymry yn eu gyrru i ffwrdd, ac maent yn hwylio ymlaen i ymsefydlu ger Caer.
Gyrru’r Llychlynwyr o FônMae Hywel Dda yn mynd ar y bererindod hir i Rufain, arwydd o ba mor sefydlog a diogel yw ei deyrnas.
Hywel yn mynd i RufainYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf