Yn fuan wedi 1382 dechreuodd y copïydd Hywel Fychan ap Hywel Goch o Fuellt lyfr mawr o ddysg Gymraeg, i’w noddwr Hopcyn ap Tomas. Mae’n 362 o ddalennau.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wicipedia (Saesneg)362 o ddail, a ysgrifennwyd yn fuan wedi 1382 gan Hywel Fychan ac eraill i Hopcyn ap Tomas; yn Nhretŵr, Hergest, Margam; rhoddwyd i Goleg Iesu gan Thomas Wilkins yr ieuengaf ar 17 Chwefror 1701.
| Ysgrifennwyd | O fuan wedi 1382 |
|---|---|
| Copïydd | Hywel Fychan ap Hywel Goch o Fuellt |
| Fe’i cedwir | Coleg Iesu, Rhydychen (llsgr. 111) |
Llyfrgell mewn un llyfr#
Ynddo mae chwedlau’r Mabinogi, Brut y Tywysogion, cerddi beirdd llys y tywysogion, y farwnad i Lywelyn ap Gruffudd, canu Heledd a meddyginiaethau Meddygon Myddfai.FfynonellauRed Book of Hergest ↗Wicipedia (Saesneg)362 o ddail, a ysgrifennwyd yn fuan wedi 1382 gan Hywel Fychan ac eraill i Hopcyn ap Tomas; yn Nhretŵr, Hergest, Margam; rhoddwyd i Goleg Iesu gan Thomas Wilkins yr ieuengaf ar 17 Chwefror 1701.Four Branches of the Mabinogi ↗Wikipedia (Saesneg)Gelwir y pedair chwedl yn Pwyll, Branwen, Manawydan a Math; lluniwyd hwy mae’n debyg yn yr unfed neu’r ddeuddegfed ganrif; copïwyd yn Llyfr Gwyn Rhydderch tua 1350 a Llyfr Coch Hergest tua 1382–1410; cyhoeddodd yr Arglwyddes Charlotte Guest ei Saesneg yn 1845; ymhlith yr awduron a awgrymwyd mae Rhygyfarch a Gwenllian ferch Gruffudd; dim ond un cymeriad, Pryderi, sydd yn y pedair.The Chronicle of the Princes ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 20) (Saesneg)Y cyfieithiad Cymraeg o’r Cronica Principium Wallie Lladin coll, a gadwyd yn Ystrad Fflur yn ôl pob tebyg; Peniarth 20 yw’r llawnaf o’r ddau brif fersiwn, a’r llall yn Llyfr Coch Hergest.Gruffudd ab yr Ynad Coch (fl. 1280), poet ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959Bardd yn ei flodau tua 1280 a ganodd farwnad gain i Lywelyn ap Gruffudd, tywysog Cymru, a fu farw yn 1282; mae’r gerdd yn Llyfr Coch Hergest (colofn 1417); rhoddir rhai cerddi crefyddol iddo ar seiliau annigonol.Canu Heledd ↗Wikipedia (Saesneg)Cylch o englynion Cymraeg cynnar, prin ymhlith cerddi canoloesol am eu bod yng ngenau cymeriad benywaidd; dyddia Jenny Rowland hwy i tua 800–900; yn bennaf yn Llyfr Coch Hergest; lleddir Cynddylan, tywysog Powys, a’i frodyr, a’i chwaer Heledd yw un o’r ychydig a oroesodd; ymhlith yr adrannau mae Stafell Gynddylan, myfyrdod ar neuadd wag Cynddylan, ac Eglwysau Basa, marwnad i eglwysi Basa; galarant am ddinistr Pengwern.Physicians of Myddfai ↗Wicipedia (Saesneg)Rhiwallon a’i feibion Cadwgan, Gruffudd ac Einion, meddygon Rhys Gryg; y traethawd yn Llyfr Coch Hergest dan enw Rhiwallon; argraffiad John Pughe 1861; David Jones (m. 1719) a John Jones (m. 1739) yr olaf yn y llinach uniongyrchol.

Hopcyn ap Tomas#
Roedd Hopcyn ap Tomas ab Einion yn byw yn Ynysforgan, ger Abertawe. Ym mis Gorffennaf 1403 daeth Owain Glyndŵr ei hun ato am gyngor, fel ‘meistr ar y Brut’.FfynonellauRed Book of Hergest ↗Wicipedia (Saesneg)362 o ddail, a ysgrifennwyd yn fuan wedi 1382 gan Hywel Fychan ac eraill i Hopcyn ap Tomas; yn Nhretŵr, Hergest, Margam; rhoddwyd i Goleg Iesu gan Thomas Wilkins yr ieuengaf ar 17 Chwefror 1701.Owain Glyndŵr timeline: 1403 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)3 Gorffennaf 1403: wedi gwarchae ar gastell Llanymddyfri, symudodd byddin Owain i lawr dyffryn Tywi; yn Llandeilo Fawr ymunodd â Henry Dwn, a oedd wedi ymosod ar Ddinefwr; ar 5 Gorffennaf ymosododd ef ac 800 o wŷr ar Garreg Cennen; ym mis Gorffennaf cymerodd Ddryslwyn, Llansteffan a Chastellnewydd Emlyn, a Chaerfyrddin ar 6 Gorffennaf; ar 8 Gorffennaf ymwelodd â Hopcyn ap Tomas ab Einion, ‘meistr ar y Brut’; erbyn Rhagfyr 1403 daliai bron y cyfan o Gymru.
Ei daith hir#
Cadwyd y llyfr yn Nhretŵr, yn Hergest ac ym Margam. Ar 17 Chwefror 1701 rhoddodd Thomas Wilkins yr ieuengaf ef i Goleg Iesu, Rhydychen.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wicipedia (Saesneg)362 o ddail, a ysgrifennwyd yn fuan wedi 1382 gan Hywel Fychan ac eraill i Hopcyn ap Tomas; yn Nhretŵr, Hergest, Margam; rhoddwyd i Goleg Iesu gan Thomas Wilkins yr ieuengaf ar 17 Chwefror 1701.
Y llyfr Cymraeg trymaf#
Ysgrifennwyd y llyfr rhwng tua 1382 a 1410, gan sawl copïydd. Geilw Daniel Huws ef ‘o bell ffordd y trymaf o lyfrau canoloesol Cymraeg, y mwyaf ei faint … a’r trwchusaf’.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd rhwng tua 1382 a 1410 gan sawl copïydd; Daniel Huws: ‘y trymaf o bell ffordd o’r llyfrau Cymraeg canoloesol, y mwyaf ei faint … a’r trwchusaf’; cafodd ei enw o liw ei rwymiad lledr ac o Hergest, ger Ceintun, ei gartref o ddiwedd y 15g hyd ddechrau’r 17g; mae’n debyg i Fychaniaid Tretŵr ei gael o 1465, ac ysgrifennodd Lewys Glyn Cothi ddwy awdl ynddo yn Nhretŵr, i Syr Thomas Fychan a’i feibion; gwelodd Syr John Prys o Aberhonddu ef yn 1550; ddiwedd yr 1560au cafodd William Salesbury ef gyda Syr Henry Sidney yn Llwydlo, ar fenthyg i Siancyn Gwyn o Lanidloes; erbyn 1634 roedd yn eiddo i Syr Lewis Mansel o Fargam; efallai i Edward Lhuyd ei gopïo yn 1697 a’i gadw ar fenthyg, a chafodd y coleg ef yn ôl dim ond wedi ei farw; mae ynddo gyfieithiad Cymraeg o Hanes Sieffre o Fynwy, Trioedd, Canu Llywarch Hen, Canu Urien a Chanu Heledd a cherddi Myrddin, a meddyginiaethau Rhiwallon Feddyg, sylfaenydd llinach o feddygon a barhaodd dros 500 mlynedd.
Lledr coch a Hergest#
Daw ei enw o liw ei rwymiad lledr ac o Lys Hergest, ger Ceintun, a fu’n gartref iddo o ddiwedd y bymthegfed ganrif hyd ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd rhwng tua 1382 a 1410 gan sawl copïydd; Daniel Huws: ‘y trymaf o bell ffordd o’r llyfrau Cymraeg canoloesol, y mwyaf ei faint … a’r trwchusaf’; cafodd ei enw o liw ei rwymiad lledr ac o Hergest, ger Ceintun, ei gartref o ddiwedd y 15g hyd ddechrau’r 17g; mae’n debyg i Fychaniaid Tretŵr ei gael o 1465, ac ysgrifennodd Lewys Glyn Cothi ddwy awdl ynddo yn Nhretŵr, i Syr Thomas Fychan a’i feibion; gwelodd Syr John Prys o Aberhonddu ef yn 1550; ddiwedd yr 1560au cafodd William Salesbury ef gyda Syr Henry Sidney yn Llwydlo, ar fenthyg i Siancyn Gwyn o Lanidloes; erbyn 1634 roedd yn eiddo i Syr Lewis Mansel o Fargam; efallai i Edward Lhuyd ei gopïo yn 1697 a’i gadw ar fenthyg, a chafodd y coleg ef yn ôl dim ond wedi ei farw; mae ynddo gyfieithiad Cymraeg o Hanes Sieffre o Fynwy, Trioedd, Canu Llywarch Hen, Canu Urien a Chanu Heledd a cherddi Myrddin, a meddyginiaethau Rhiwallon Feddyg, sylfaenydd llinach o feddygon a barhaodd dros 500 mlynedd.
Y cyfoethocaf oll#
Fe’i galwyd ‘y casgliad unigol cyfoethocaf o lenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol’. Yn ogystal â’r straeon mae ynddo Brut y Brenhinedd, Ystorya Dared, hanesion Siarlymaen, Breuddwyd Rhonabwy, y Trioedd, gramadeg y beirdd a chasgliad o ddiarhebion Cymraeg.FfynhonnellLlyfr Coch Hergest ↗Wicipedia CymraegLlawysgrif hynafol yn yr iaith Gymraeg, a ysgrifennwyd tua 1382–1410, un o brif ffynonellau chwedlau’r Mabinogi, gyda llawer o destunau rhyddiaith Cymraeg Canol eraill ac adran bwysig o gerddi; wedi’i gosod yn drefnus iawn; fe’i galwyd yn ‘y crynhoad llawysgrif sengl cyfoethocaf o lenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol’ ac yn ‘llyfrgell mewn un gyfrol’; ym meddiant y brudiwr a noddwr Hopcyn ap Tomas o Ynysforgan, fel y dengys cofnodion amdano gan y copïydd proffesiynol Hywel Fychan ap Hywel Goch o Fuellt; ymddengys i Hywel wneud cryn dipyn o waith i Hopcyn; mae’n cynnwys Ystorya Dared, Brut y Brenhinedd, Brut y Tywysogion, chwedlau Siarlymaen, Breuddwyd Rhonabwy, y Trioedd, y Pedair Cainc, testunau Meddygon Myddfai, gramadeg y beirdd, casgliad o ddiharebion Cymraeg a gwaith Beirdd y Tywysogion; mae wedi’i ddigideiddio ar drwydded agored. Yno hefyd mae Canu Llywarch Hen, Canu Urien a cherddi Myrddin.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd rhwng tua 1382 a 1410 gan sawl copïydd; Daniel Huws: ‘y trymaf o bell ffordd o’r llyfrau Cymraeg canoloesol, y mwyaf ei faint … a’r trwchusaf’; cafodd ei enw o liw ei rwymiad lledr ac o Hergest, ger Ceintun, ei gartref o ddiwedd y 15g hyd ddechrau’r 17g; mae’n debyg i Fychaniaid Tretŵr ei gael o 1465, ac ysgrifennodd Lewys Glyn Cothi ddwy awdl ynddo yn Nhretŵr, i Syr Thomas Fychan a’i feibion; gwelodd Syr John Prys o Aberhonddu ef yn 1550; ddiwedd yr 1560au cafodd William Salesbury ef gyda Syr Henry Sidney yn Llwydlo, ar fenthyg i Siancyn Gwyn o Lanidloes; erbyn 1634 roedd yn eiddo i Syr Lewis Mansel o Fargam; efallai i Edward Lhuyd ei gopïo yn 1697 a’i gadw ar fenthyg, a chafodd y coleg ef yn ôl dim ond wedi ei farw; mae ynddo gyfieithiad Cymraeg o Hanes Sieffre o Fynwy, Trioedd, Canu Llywarch Hen, Canu Urien a Chanu Heledd a cherddi Myrddin, a meddyginiaethau Rhiwallon Feddyg, sylfaenydd llinach o feddygon a barhaodd dros 500 mlynedd.
Pum awdl i Hopcyn#
Ganed Hopcyn tua 1330, yn fab i Domas ab Einion, ac roedd hefyd yn byw yn Ynysdawy ym mhlwyf Llangyfelach.FfynhonnellHopcyn ap Tomas (c. 1330 – after 1403), gentleman ↗G. J. Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (1959) (Saesneg)Ganwyd tua 1330, mab Tomas ab Einion, o Ynysdawy ym mhlwyf Llangyfelach, Morgannwg; un o brif noddwyr beirdd y de a chasglwr llawysgrifau Cymraeg; mae pum awdl iddo yn Llyfr Coch Hergest; yn 1403, pan oedd Owain Glyndŵr yng Nghaerfyrddin, anfonodd am Hopcyn i ddweud wrtho beth a ddywedai’r hen ddaroganau am ei ffawd, gan mai Hopcyn oedd ‘Maister of Brut’. Mae dim llai na phum awdl iddo yn y llyfr, gan Lywelyn Goch ap Meurig Hen, Dafydd y Coed, Madog Dwygraig, Meurig ab Iorwerth ac Ieuan Llwyd ab y Gargam.FfynhonnellHopcyn ap Tomas ↗Wicipedia CymraegHopcyn ap Tomas ab Einion (fl. tua 1337 hyd tua 1408), uchelwr dysgedig a noddwr beirdd o Ynysforgan ac Ynysdawe, ger Abertawe; un o wŷr mwyaf dysgedig ei oes yn llenyddiaeth a hanes Cymru, casglwr a chopïwr llawysgrifau brwd, fel y bu rhai o drysorau’r genedl yn ei gartref ar un adeg; roedd yn berchen ar Lyfr Coch Hergest, sydd â chofnodion amdano gan ei gopïydd Hywel Fychan ap Hywel Goch o Fuallt, ac efallai mai ar ei gyfer ef y lluniwyd ef; copïydd lleyg oedd Hywel a wnaeth gryn dipyn o waith i Hopcyn; ceir dim llai na phum awdl i Hopcyn yn y Llyfr Coch, gan Lywelyn Goch ap Meurig Hen, Dafydd y Coed, Madog Dwygraig, Meurig ab Iorwerth ac Ieuan Llwyd ab y Gargam, ac un gan Y Proll i’w fab Tomas ap Hopcyn, yntau’n noddwr; mae Dafydd y Coed yn moli ei haelioni mawr ac yn dweud bod yr Elucidarium, y Greal, llyfrau Cyfraith Hywel Dda a’r Annales Cambriae yn ei lys; dywedir ei fod yn barddoni hefyd; roedd ei chwaeth yn geidwadol ac ymddengys nad oedd yn meddwl llawer o’r cywydd ffasiynol newydd; roedd ganddo enw fel arbenigwr ar y brudiau, y storfa o chwedlau, hanes traddodiadol a cherddi proffwydoliaeth am ddyfodol y Brythoniaid, ac ymgynghorodd Owain Glyn Dŵr ag ef yn 1403; roedd yn fyw yn 1403 ac efallai mor ddiweddar â 1408, er bod yr Athro Gruffydd Aled Williams, yn Dyddiau Olaf Owain Glyn Dŵr, yn dweud iddo gael ei ladd ym mrwydr Pwll Melyn ger Brynbuga yn 1405; mae cofeb iddo ym mharc Ynysforgan, Treforys, Abertawe.
Llys yn llawn llyfrau#
Canmolodd Dafydd y Coed haelioni mawr Hopcyn, a dweud bod yr Elucidarium, y Greal, llyfrau cyfraith Hywel Dda a’r Annales Cambriae i gyd yn ei lys. Heddiw saif cofeb i Hopcyn ym mharc Ynysforgan, Treforys.FfynhonnellHopcyn ap Tomas ↗Wicipedia CymraegHopcyn ap Tomas ab Einion (fl. tua 1337 hyd tua 1408), uchelwr dysgedig a noddwr beirdd o Ynysforgan ac Ynysdawe, ger Abertawe; un o wŷr mwyaf dysgedig ei oes yn llenyddiaeth a hanes Cymru, casglwr a chopïwr llawysgrifau brwd, fel y bu rhai o drysorau’r genedl yn ei gartref ar un adeg; roedd yn berchen ar Lyfr Coch Hergest, sydd â chofnodion amdano gan ei gopïydd Hywel Fychan ap Hywel Goch o Fuallt, ac efallai mai ar ei gyfer ef y lluniwyd ef; copïydd lleyg oedd Hywel a wnaeth gryn dipyn o waith i Hopcyn; ceir dim llai na phum awdl i Hopcyn yn y Llyfr Coch, gan Lywelyn Goch ap Meurig Hen, Dafydd y Coed, Madog Dwygraig, Meurig ab Iorwerth ac Ieuan Llwyd ab y Gargam, ac un gan Y Proll i’w fab Tomas ap Hopcyn, yntau’n noddwr; mae Dafydd y Coed yn moli ei haelioni mawr ac yn dweud bod yr Elucidarium, y Greal, llyfrau Cyfraith Hywel Dda a’r Annales Cambriae yn ei lys; dywedir ei fod yn barddoni hefyd; roedd ei chwaeth yn geidwadol ac ymddengys nad oedd yn meddwl llawer o’r cywydd ffasiynol newydd; roedd ganddo enw fel arbenigwr ar y brudiau, y storfa o chwedlau, hanes traddodiadol a cherddi proffwydoliaeth am ddyfodol y Brythoniaid, ac ymgynghorodd Owain Glyn Dŵr ag ef yn 1403; roedd yn fyw yn 1403 ac efallai mor ddiweddar â 1408, er bod yr Athro Gruffydd Aled Williams, yn Dyddiau Olaf Owain Glyn Dŵr, yn dweud iddo gael ei ladd ym mrwydr Pwll Melyn ger Brynbuga yn 1405; mae cofeb iddo ym mharc Ynysforgan, Treforys, Abertawe.
Lewys Glyn Cothi yn Nhretŵr#
Mae’n debyg fod y llyfr gan Fychaniaid Tretŵr o 1465, ac yno ysgrifennodd Lewys Glyn Cothi ddwy awdl ynddo, i Syr Tomas Fychan a’i feibion.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd rhwng tua 1382 a 1410 gan sawl copïydd; Daniel Huws: ‘y trymaf o bell ffordd o’r llyfrau Cymraeg canoloesol, y mwyaf ei faint … a’r trwchusaf’; cafodd ei enw o liw ei rwymiad lledr ac o Hergest, ger Ceintun, ei gartref o ddiwedd y 15g hyd ddechrau’r 17g; mae’n debyg i Fychaniaid Tretŵr ei gael o 1465, ac ysgrifennodd Lewys Glyn Cothi ddwy awdl ynddo yn Nhretŵr, i Syr Thomas Fychan a’i feibion; gwelodd Syr John Prys o Aberhonddu ef yn 1550; ddiwedd yr 1560au cafodd William Salesbury ef gyda Syr Henry Sidney yn Llwydlo, ar fenthyg i Siancyn Gwyn o Lanidloes; erbyn 1634 roedd yn eiddo i Syr Lewis Mansel o Fargam; efallai i Edward Lhuyd ei gopïo yn 1697 a’i gadw ar fenthyg, a chafodd y coleg ef yn ôl dim ond wedi ei farw; mae ynddo gyfieithiad Cymraeg o Hanes Sieffre o Fynwy, Trioedd, Canu Llywarch Hen, Canu Urien a Chanu Heledd a cherddi Myrddin, a meddyginiaethau Rhiwallon Feddyg, sylfaenydd llinach o feddygon a barhaodd dros 500 mlynedd.
Darllenwyr ar hyd y blynyddoedd#
Gwelodd Syr John Prys o Aberhonddu ef yn 1550. Ddiwedd y 1560au daeth William Salesbury o hyd iddo gyda Syr Henry Sidney yn Llwydlo, ar fenthyg i Siancyn Gwyn o Lanidloes, ac erbyn 1634 Syr Lewis Mansel o Fargam oedd ei berchennog. Efallai i Edward Lhuyd ei gopïo yn 1697 a’i gadw ar fenthyg, a dim ond wedi ei farw y cafodd y coleg ef yn ôl.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd rhwng tua 1382 a 1410 gan sawl copïydd; Daniel Huws: ‘y trymaf o bell ffordd o’r llyfrau Cymraeg canoloesol, y mwyaf ei faint … a’r trwchusaf’; cafodd ei enw o liw ei rwymiad lledr ac o Hergest, ger Ceintun, ei gartref o ddiwedd y 15g hyd ddechrau’r 17g; mae’n debyg i Fychaniaid Tretŵr ei gael o 1465, ac ysgrifennodd Lewys Glyn Cothi ddwy awdl ynddo yn Nhretŵr, i Syr Thomas Fychan a’i feibion; gwelodd Syr John Prys o Aberhonddu ef yn 1550; ddiwedd yr 1560au cafodd William Salesbury ef gyda Syr Henry Sidney yn Llwydlo, ar fenthyg i Siancyn Gwyn o Lanidloes; erbyn 1634 roedd yn eiddo i Syr Lewis Mansel o Fargam; efallai i Edward Lhuyd ei gopïo yn 1697 a’i gadw ar fenthyg, a chafodd y coleg ef yn ôl dim ond wedi ei farw; mae ynddo gyfieithiad Cymraeg o Hanes Sieffre o Fynwy, Trioedd, Canu Llywarch Hen, Canu Urien a Chanu Heledd a cherddi Myrddin, a meddyginiaethau Rhiwallon Feddyg, sylfaenydd llinach o feddygon a barhaodd dros 500 mlynedd.
Pum can mlynedd o wella#
Mae’r llyfr hefyd yn cadw meddyginiaethau Rhiwallon Feddyg, a sefydlodd linach o feddygon a barhaodd am dros 500 mlynedd.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd rhwng tua 1382 a 1410 gan sawl copïydd; Daniel Huws: ‘y trymaf o bell ffordd o’r llyfrau Cymraeg canoloesol, y mwyaf ei faint … a’r trwchusaf’; cafodd ei enw o liw ei rwymiad lledr ac o Hergest, ger Ceintun, ei gartref o ddiwedd y 15g hyd ddechrau’r 17g; mae’n debyg i Fychaniaid Tretŵr ei gael o 1465, ac ysgrifennodd Lewys Glyn Cothi ddwy awdl ynddo yn Nhretŵr, i Syr Thomas Fychan a’i feibion; gwelodd Syr John Prys o Aberhonddu ef yn 1550; ddiwedd yr 1560au cafodd William Salesbury ef gyda Syr Henry Sidney yn Llwydlo, ar fenthyg i Siancyn Gwyn o Lanidloes; erbyn 1634 roedd yn eiddo i Syr Lewis Mansel o Fargam; efallai i Edward Lhuyd ei gopïo yn 1697 a’i gadw ar fenthyg, a chafodd y coleg ef yn ôl dim ond wedi ei farw; mae ynddo gyfieithiad Cymraeg o Hanes Sieffre o Fynwy, Trioedd, Canu Llywarch Hen, Canu Urien a Chanu Heledd a cherddi Myrddin, a meddyginiaethau Rhiwallon Feddyg, sylfaenydd llinach o feddygon a barhaodd dros 500 mlynedd.
I bawb ei weld#
Mae Coleg Iesu yn cadw’r llyfr ar adnau yn Llyfrgell Bodley yn Rhydychen, a gellir gweld ei dudalennau mewn lliw llawn ar Digital Bodleian.FfynhonnellRed Book of Hergest ↗Wikipedia (Saesneg)34 wrth 21 cm, 362 o ddail, heb ei rwymiad gwreiddiol; geilw Daniel Huws ef y trymaf o bell ffordd o lyfrau canoloesol Cymraeg; cafodd ei enw o liw ei rwymiad lledr ac o Lys Hergest, ei gartref o ddiwedd y 15fed ganrif hyd ddechrau’r 17eg; ei farddoniaeth yn bennaf yn waith Beirdd y Tywysogion; cedwir gan Goleg Iesu ar adnau yn Llyfrgell Bodley, gyda delweddau lliw llawn ar Digital Bodleian; J. Gwenogvryn Evans, The Poetry in the Red Book of Hergest (1911).
Ffynonellau a darllen pellach





