Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

1372

Owain Lawgoch yn hwylio

Mae Owain Lawgoch, gor-nai Llywelyn ap Gruffudd, yn hwylio o Ffrainc gyda llynges i hawlio Cymru, ac yn cipio Ynys y Garn ar y ffordd.

Llun: Argraff o’r sêl a ddefnyddiodd Owain Lawgoch (Yvain de Galles) ar dderbynneb o 1376 · Tipcake, CC0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Roedd Owain Lawgoch yn or-nai i Lywelyn ap Gruffudd ac yn etifedd tywysogion Gwynedd. Bu’n filwr yng ngwasanaeth brenhinoedd Ffrainc, ac yn 1372 cychwynnodd i ennill Cymru’n ôl.

Yn FfraincYvain de Galles
HawlEtifedd Llywelyn ap Gruffudd
Hwyliodd1372

Yr hawl a wnaed ym Mharis#

Ar 10 Mai 1372, ym Mharis, datganodd mai ei eiddo ef oedd Cymru drwy olyniaeth, drwy waed a thrwy dreftadaeth, drwy hen frenhinoedd Cymru. Rhoddodd Siarl V, brenin Ffrainc, fenthyg yr arian iddo am lynges.

Y llynges yn hwylio#

Hwyliodd ei lynges o Harfleur ac ymosod yn gyntaf ar Guernsey. Yno trodd neges gan y brenin ef ymaith i Gastîl, i nôl llongau i’r rhyfel yn La Rochelle. Yn ddiweddarach y flwyddyn honno trechodd fyddin Seisnig yn Soubise a dal ei harweinwyr.

Y gwarchae ar Mortagne-sur-Gironde, lle syrthiodd Owain Lawgoch yn 1378, mewn darlun o’r bymthegfed ganrif
Y gwarchae ar Mortagne-sur-Gironde, lle syrthiodd Owain Lawgoch yn 1378, mewn darlun o’r bymthegfed ganrif · Llun: Unknown 15th-century artist, Public domain, Wikimedia Commons

Ei ladd gan ŵr wedi’i gyflogi#

Yn 1378, yn y gwarchae ar Mortagne, fe’i trywanwyd i farwolaeth gan John Lamb, gŵr a anfonwyd gan lywodraeth Lloegr i’w ladd, ac a enillodd ei ymddiriedaeth. Talodd Trysorlys Lloegr i Lamb am ladd ‘Owynn de Gales’. Yn ôl traddodiad Cymreig mae Owain yn cysgu mewn ogof nes i Gymru ei alw.

Y gofeb i Owain Lawgoch, Yvain de Galles, yn Mortagne-sur-Gironde
Y gofeb i Owain Lawgoch, Yvain de Galles, yn Mortagne-sur-Gironde · Llun: Cobber17, CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

c. 1223–1282

Llywelyn ap Gruffudd

Ein Llyw Olaf (wedi’i gofnodi)

Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.

Llywelyn ap Gruffudd
c. 1330–1378

Owain Lawgoch

Owain Lawgoch (wedi’i gofnodi)

Yr olaf o linach frenhinol Gwynedd, capten enwog yn Ffrainc a hawliodd Gymru’n etifeddiaeth ac a hwyliodd i’w hennill.

Owain Lawgoch

Cyn ac wedyn

  1. Y Pla Du

    Mae’r pla yn lladd efallai draean o bobl Cymru ac yn ysgwyd yr hen drefn gymdeithasol.

    Y Pla Du
  2. Llyfr Gwyn Rhydderch

    Gwneir llawysgrif sy’n diogelu’r chwedlau a elwir heddiw’n Fabinogion, gan gynnwys y Pedair Cainc.

    Llyfr Gwyn Rhydderch
  3. Llyfr Coch Hergest

    Mae Hywel Fychan yn copïo’r Mabinogi, barddoniaeth y tywysogion a llawer mwy i un llyfr mawr, Llyfr Coch Hergest.

    Llyfr Coch Hergest
  4. Gwrthryfel Glyndŵr

    Cyhoeddir Owain Glyndŵr yn Dywysog Cymru ar 16 Medi, ac mae’n arwain gwrthryfel sy’n para dros ddeng mlynedd.

    Gwrthryfel Glyndŵr

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf