Owain Glyndŵr
Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain Glyndŵr

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr
16 Medi 1400
Cyhoeddir Owain Glyndŵr yn Dywysog Cymru ar 16 Medi, ac mae’n arwain gwrthryfel sy’n para dros ddeng mlynedd.
Llun: Cerflun efydd Owain Glyndŵr ar gefn ei geffyl yn y sgwâr yng Nghorwen · Michael Garlick, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ar 16 Medi 1400, yn ei faenor yng Nglyndyfrdwy, cyhoeddwyd Owain Glyndŵr yn Dywysog Cymru. Dyna ddechrau’r gwrthryfel mawr, a pharhaodd am fwy na deng mlynedd.FfynonellauGlyndyfrdwy Castle (Owain Glyndŵr’s Mount) ↗Jeffrey L. Thomas, Castles of Wales (castlewales.com), gan ddyfynnu plac Cadw ar y safle a Helen Burnham (Saesneg)Y domen 6.5 m o uchder, 36 m ar draws wrth ei gwaelod a 12 m ar draws ei chopa, â ffos 1 m o ddyfnder ar ei hochrau gorllewinol a de-orllewinol, tua’r ffordd; tomen o’r ddeuddegfed ganrif a godwyd i reoli’r ffordd ar hyd dyffryn Dyfrdwy; plac Cadw: cyhoeddodd Owain ei hun yn Dywysog Cymru yn ei faenor yng Nglyndyfrdwy ar 16 Medi 1400, ac roedd y faenor yn ôl pob tebyg ar y safle sgwâr ffosog ar draws y cae, wedi’i amddiffyn gan ffos o ddŵr, palis a phorth.The Glyndŵr Rising ↗Wikipedia, ar sail R. R. Davies, The Revolt of Owain Glyn Dŵr (Rhydychen, 1995) (Saesneg)Ar 16 Medi 1400 cyhoeddwyd Owain yn Dywysog Cymru gan griw bach o ddilynwyr, yn eu plith ei fab hynaf, ei frodyr yng nghyfraith a Deon Llanelwy; ar 18 Medi ymosodwyd ar dref Rhuthun a chastell yr Arglwydd Grey yno; yn 1403 llosgodd Harri o Fynwy gartrefi Owain yng Nglyndyfrdwy a Sycharth.
| Cyhoeddwyd | Glyndyfrdwy, 16 Medi 1400 |
|---|---|
| Tras | Tywysogion Powys a’r Deheubarth |
| Teitl | Tywysog Cymru |
Owain oedd arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith. Ar ochr ei dad deuai o Fadog ap Maredudd, brenin olaf Powys gyfan, ac ar ochr ei fam o deulu brenhinol y Deheubarth. Roedd wedi astudio’r gyfraith yn Llundain a bu’n filwr.FfynhonnellOwain Glyndŵr (c. 1354–1416), ‘Prince of Wales’ ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Mab ac etifedd Gruffudd Fychan II, arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith, o linach Madog ap Maredudd, brenin olaf Powys gyfan; roedd ei fam Elen yn gyd-aeres llinach hynaf teulu brenhinol y Deheubarth; astudiodd yn Ysbytai’r Frawdlys a bu’n filwr, yn ymgyrch yr Alban yn 1385; ar 16 Medi 1400, gyda’i geraint, ymosododd ar Ruthun; yn 1402 daliodd Reginald Grey ac Edmund Mortimer; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a gwneud cytundeb â Ffrainc; ni chlywir amdano ar ôl 1412, a bu farw yn 1416 yn ôl pob tebyg, efallai ym Monnington yn swydd Henffordd, cartref ei ferch Alis Scudamore; cymerodd deitl Tywysog Cymru ac arfau brenhinol Gwynedd, a daliodd at y syniad o senedd i Gymru ac eglwys Gymreig annibynnol; erys yn brif ffigwr hanes Cymru cyn y Diwygiad Methodistaidd.
Cyfarfu pymtheg o wŷr blaenllaw yn ei gartref y diwrnod hwnnw a phenderfynu gyda’i gilydd ddechrau. Yn eu plith roedd ei fab hynaf, ei frodyr-yng-nghyfraith a Hywel Cyffin, Deon Llanelwy.FfynonellauLlys Glyndŵr: the men and women who made the rebellion possible ↗Nation.Cymru (Saesneg)Daeth pymtheg o wŷr blaenllaw ynghyd yng nghartref Owain yng Nglyndyfrdwy ar 16 Medi 1400 a phenderfynu gyda’i gilydd ddechrau’r gwrthryfel; yn eu plith Hywel Cyffin, Deon Llanelwy, a Gruffudd a Philip Hanmer, meibion hen farnwr uchel.The Glyndŵr Rising ↗Wikipedia, ar sail R. R. Davies, The Revolt of Owain Glyn Dŵr (Rhydychen, 1995) (Saesneg)Ar 16 Medi 1400 cyhoeddwyd Owain yn Dywysog Cymru gan griw bach o ddilynwyr, yn eu plith ei fab hynaf, ei frodyr yng nghyfraith a Deon Llanelwy; ar 18 Medi ymosodwyd ar dref Rhuthun a chastell yr Arglwydd Grey yno; yn 1403 llosgodd Harri o Fynwy gartrefi Owain yng Nglyndyfrdwy a Sycharth.

Ar 18 Medi ymosodasant ar dref a chastell yr arglwydd Grey yn Rhuthun. Yna ymosodwyd ar Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng yn eu tro.FfynonellauThe Glyndŵr Rising ↗Wikipedia, ar sail R. R. Davies, The Revolt of Owain Glyn Dŵr (Rhydychen, 1995) (Saesneg)Ar 16 Medi 1400 cyhoeddwyd Owain yn Dywysog Cymru gan griw bach o ddilynwyr, yn eu plith ei fab hynaf, ei frodyr yng nghyfraith a Deon Llanelwy; ar 18 Medi ymosodwyd ar dref Rhuthun a chastell yr Arglwydd Grey yno; yn 1403 llosgodd Harri o Fynwy gartrefi Owain yng Nglyndyfrdwy a Sycharth.Owain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1384 bu Owain a’i frawd Tudur dan Syr Grigor Sais yn Berwick, ac yn 1385 yn ymgyrch Richard II yn yr Alban; efallai iddo astudio yn Ysbytai’r Frawdlys; wedi ffrae ag arglwydd Grey o Ruthun, ar 16 Medi 1400 fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru a llosgodd Ruthun, yna Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur Gonwy; ym mis Mehefin enillodd ei fuddugoliaeth fawr gyntaf yn y maes ar Fynydd Hyddgen; yn 1402 daliodd Grey a’i gadw am bron i flwyddyn nes talu pridwerth, a daliodd Edmund Mortimer, a briododd ei ferch Catrin; yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy, ac ym mis Gorffennaf 1403 teithiodd Owain drwy’r de am ddeng niwrnod ac ymunodd y de â’r gwrthryfel; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a chynnal seneddau ym Machynlleth a Harlech, gyda chenhadon o Ffrainc, yr Alban a León; ar ei sêl fawr y mae Owynus Dei Gratia Princeps Walliae; y Cytundeb Tridarn ym mis Chwefror 1405; glaniodd y Ffrancod yn Aberdaugleddau yn 1405; ar 31 Mawrth 1406 ysgrifennodd o Bennal at Siarl VI; collwyd Aberystwyth yn 1408 a Harlech yn 1409, gyda’i wraig Marged a’i ferched; yn 1412 daliodd Ddafydd Gam ger Aberhonddu, y tro olaf i’w elynion ei weld yn fyw; nid atebodd erioed gynigion Harri V o bardwn; ysgrifennodd Adda o Frynbuga iddo farw wedi pedair blynedd ynghudd a’i gladdu gan ei ddilynwyr yn nhywyllwch nos; mae traddodiadau’n rhoi ei fedd yn Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton neu Gwm-hir; fe’i gelwid y Mab Darogan.
Cymerodd Owain deitl Tywysog Cymru ac arfau brenhinol Gwynedd, a daliodd at y syniad o senedd ac eglwys i Gymru ei hun.FfynhonnellOwain Glyndŵr (c. 1354–1416), ‘Prince of Wales’ ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Mab ac etifedd Gruffudd Fychan II, arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith, o linach Madog ap Maredudd, brenin olaf Powys gyfan; roedd ei fam Elen yn gyd-aeres llinach hynaf teulu brenhinol y Deheubarth; astudiodd yn Ysbytai’r Frawdlys a bu’n filwr, yn ymgyrch yr Alban yn 1385; ar 16 Medi 1400, gyda’i geraint, ymosododd ar Ruthun; yn 1402 daliodd Reginald Grey ac Edmund Mortimer; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a gwneud cytundeb â Ffrainc; ni chlywir amdano ar ôl 1412, a bu farw yn 1416 yn ôl pob tebyg, efallai ym Monnington yn swydd Henffordd, cartref ei ferch Alis Scudamore; cymerodd deitl Tywysog Cymru ac arfau brenhinol Gwynedd, a daliodd at y syniad o senedd i Gymru ac eglwys Gymreig annibynnol; erys yn brif ffigwr hanes Cymru cyn y Diwygiad Methodistaidd.

Yn 1384 gwasanaethodd Owain a’i frawd Tudur dan Syr Gregory Sais yn Berwick, ac yn 1385 marchogodd Owain yn ymgyrch Rhisiart II yn yr Alban. Tyfodd gwrthryfel 1400 o gweryl â’i gymydog, yr Arglwydd Grey o Ruthun.FfynhonnellOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1384 bu Owain a’i frawd Tudur dan Syr Grigor Sais yn Berwick, ac yn 1385 yn ymgyrch Richard II yn yr Alban; efallai iddo astudio yn Ysbytai’r Frawdlys; wedi ffrae ag arglwydd Grey o Ruthun, ar 16 Medi 1400 fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru a llosgodd Ruthun, yna Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur Gonwy; ym mis Mehefin enillodd ei fuddugoliaeth fawr gyntaf yn y maes ar Fynydd Hyddgen; yn 1402 daliodd Grey a’i gadw am bron i flwyddyn nes talu pridwerth, a daliodd Edmund Mortimer, a briododd ei ferch Catrin; yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy, ac ym mis Gorffennaf 1403 teithiodd Owain drwy’r de am ddeng niwrnod ac ymunodd y de â’r gwrthryfel; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a chynnal seneddau ym Machynlleth a Harlech, gyda chenhadon o Ffrainc, yr Alban a León; ar ei sêl fawr y mae Owynus Dei Gratia Princeps Walliae; y Cytundeb Tridarn ym mis Chwefror 1405; glaniodd y Ffrancod yn Aberdaugleddau yn 1405; ar 31 Mawrth 1406 ysgrifennodd o Bennal at Siarl VI; collwyd Aberystwyth yn 1408 a Harlech yn 1409, gyda’i wraig Marged a’i ferched; yn 1412 daliodd Ddafydd Gam ger Aberhonddu, y tro olaf i’w elynion ei weld yn fyw; nid atebodd erioed gynigion Harri V o bardwn; ysgrifennodd Adda o Frynbuga iddo farw wedi pedair blynedd ynghudd a’i gladdu gan ei ddilynwyr yn nhywyllwch nos; mae traddodiadau’n rhoi ei fedd yn Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton neu Gwm-hir; fe’i gelwid y Mab Darogan.
Ymhlith y brodyr-yng-nghyfraith a gyfarfu yng Nglyndyfrdwy roedd Gruffudd a Philip Hanmer, meibion cyn-farnwr uchel.FfynhonnellLlys Glyndŵr: the men and women who made the rebellion possible ↗Nation.Cymru (Saesneg)Daeth pymtheg o wŷr blaenllaw ynghyd yng nghartref Owain yng Nglyndyfrdwy ar 16 Medi 1400 a phenderfynu gyda’i gilydd ddechrau’r gwrthryfel; yn eu plith Hywel Cyffin, Deon Llanelwy, a Gruffudd a Philip Hanmer, meibion hen farnwr uchel.
Cyn y gwrthryfel canodd Iolo Goch am lys Owain yn Sycharth: y ffos, y bont a’r porth, y llys ar ei fryn glas, y simnai a’r gwydr, y neuadd fel eglwys, y berllan, y felin, y colomendy, y pysgodlyn a’r parc ceirw, gyda Marged a’r plant, mewn tŷ lle nad oedd angen clo.FfynhonnellLlys Owain Glyndŵr yn Sycharth ↗Iolo Goch, golygwyd gan Dafydd Johnston yn Gwaith Iolo Goch (Gwasg Prifysgol Cymru, 1988), cerdd X, a chyda chyfieithiad yn Iolo Goch: Poems (Gomer, 1993) (Saesneg)Y gerdd ei hun, a ganwyd yn Sycharth cyn y gwrthryfel: y ffos, y bont a’r porth, y llys ar y bryn gwyrdd, y llofftydd, y simnai a’r gwydr, y neuadd fel eglwys, y berllan, y winllan, y felin, y colomendy, y pysgodlyn, y gwningar a’r parc ceirw, Marged a’r plant, a thŷ lle nad oedd angen clo. Yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy ill dau.FfynhonnellOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1384 bu Owain a’i frawd Tudur dan Syr Grigor Sais yn Berwick, ac yn 1385 yn ymgyrch Richard II yn yr Alban; efallai iddo astudio yn Ysbytai’r Frawdlys; wedi ffrae ag arglwydd Grey o Ruthun, ar 16 Medi 1400 fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru a llosgodd Ruthun, yna Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur Gonwy; ym mis Mehefin enillodd ei fuddugoliaeth fawr gyntaf yn y maes ar Fynydd Hyddgen; yn 1402 daliodd Grey a’i gadw am bron i flwyddyn nes talu pridwerth, a daliodd Edmund Mortimer, a briododd ei ferch Catrin; yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy, ac ym mis Gorffennaf 1403 teithiodd Owain drwy’r de am ddeng niwrnod ac ymunodd y de â’r gwrthryfel; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a chynnal seneddau ym Machynlleth a Harlech, gyda chenhadon o Ffrainc, yr Alban a León; ar ei sêl fawr y mae Owynus Dei Gratia Princeps Walliae; y Cytundeb Tridarn ym mis Chwefror 1405; glaniodd y Ffrancod yn Aberdaugleddau yn 1405; ar 31 Mawrth 1406 ysgrifennodd o Bennal at Siarl VI; collwyd Aberystwyth yn 1408 a Harlech yn 1409, gyda’i wraig Marged a’i ferched; yn 1412 daliodd Ddafydd Gam ger Aberhonddu, y tro olaf i’w elynion ei weld yn fyw; nid atebodd erioed gynigion Harri V o bardwn; ysgrifennodd Adda o Frynbuga iddo farw wedi pedair blynedd ynghudd a’i gladdu gan ei ddilynwyr yn nhywyllwch nos; mae traddodiadau’n rhoi ei fedd yn Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton neu Gwm-hir; fe’i gelwid y Mab Darogan.
Yng Nglyndyfrdwy mae tomen yn dal i sefyll wrth y ffordd, 6.5 metr o uchder a 36 metr ar draws ei gwaelod. Fe’i codwyd yn y ddeuddegfed ganrif i reoli’r ffordd ar hyd dyffryn Dyfrdwy. Mae’n debyg mai’r safle â ffos ar draws y cae oedd maenor Owain, wedi’i hamddiffyn gan ffos yn llawn dŵr, palis a phorth.FfynhonnellGlyndyfrdwy Castle (Owain Glyndŵr’s Mount) ↗Jeffrey L. Thomas, Castles of Wales (castlewales.com), gan ddyfynnu plac Cadw ar y safle a Helen Burnham (Saesneg)Y domen 6.5 m o uchder, 36 m ar draws wrth ei gwaelod a 12 m ar draws ei chopa, â ffos 1 m o ddyfnder ar ei hochrau gorllewinol a de-orllewinol, tua’r ffordd; tomen o’r ddeuddegfed ganrif a godwyd i reoli’r ffordd ar hyd dyffryn Dyfrdwy; plac Cadw: cyhoeddodd Owain ei hun yn Dywysog Cymru yn ei faenor yng Nglyndyfrdwy ar 16 Medi 1400, ac roedd y faenor yn ôl pob tebyg ar y safle sgwâr ffosog ar draws y cae, wedi’i amddiffyn gan ffos o ddŵr, palis a phorth. Mewn mannau mae’r ffos hyd at 22.5 metr o led, ac ar ei hochr ogledd-ddwyreiniol mae’n dal i ddal dŵr.FfynhonnellOwain Glyndŵr’s House, Glyndyfrdwy (NPRN 306829) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, Coflein (disgrifiad gan John Wiles, 2007)Ffos o gwmpas llwyfan tua thrionglog, tua 40 m o’r gogledd i’r de a 14–40 m o’r dwyrain i’r gorllewin, safle un o dai Owain Glyndŵr yn ôl traddodiad, a ddinistriwyd yn 1403; mewn pant ar deras i’r de o afon Dyfrdwy; y ffos fel arfer 10–15 m o led, hyd at 22.5 m ar y gogledd-ddwyrain, lle mae’n dal dŵr o hyd; ar y de llethr teras sy’n rhedeg o’r dwyrain i’r gorllewin.
Daw enw Rhuthun o rhudd a din, ‘caer’, ar ôl lliw ei thywodfaen. Dechreuwyd ei chastell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd. Wedi i wŷr Owain ddod ym mis Medi 1400, dim ond y castell ac ychydig adeiladau a adawyd yn sefyll, a chodwyd yr Hen Lys hanner-pren ar y sgwâr y flwyddyn wedyn. Sefydlwyd Eglwys San Pedr yn y dref yn 1310.FfynhonnellRuthin ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuthun, o rhudd a din, ar ôl lliw’r tywodfaen; dechreuwyd y castell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, a’i godi o dywodfaen yn 1277–84; ym Medi 1400 llosgodd Owain Glyndŵr y dref, gan adael dim ond y castell ac ychydig adeiladau’n sefyll; codwyd yr Hen Lys, adeilad ffrâm bren ar y sgwâr, yn 1401; codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai ‘Rhuthun yw’r unig enghraifft sydd gennym ar ôl’ o’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt; mae Maen Huail ar Sgwâr San Pedr yn heneb gofrestredig a gysylltir â’r Brenin Arthur; sefydlwyd Eglwys San Pedr yn 1310; bu Carchar Rhuthun yn garchar o 1878 hyd 1916 ac ailagorodd yn amgueddfa yn 2004; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1868 ac 1973; gallai 38% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021.
Enwai sêl fawr Owain ef yn ‘Owynus Dei Gratia Princeps Walliae’, Owain, trwy ras Duw, Tywysog Cymru.FfynhonnellOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1384 bu Owain a’i frawd Tudur dan Syr Grigor Sais yn Berwick, ac yn 1385 yn ymgyrch Richard II yn yr Alban; efallai iddo astudio yn Ysbytai’r Frawdlys; wedi ffrae ag arglwydd Grey o Ruthun, ar 16 Medi 1400 fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru a llosgodd Ruthun, yna Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur Gonwy; ym mis Mehefin enillodd ei fuddugoliaeth fawr gyntaf yn y maes ar Fynydd Hyddgen; yn 1402 daliodd Grey a’i gadw am bron i flwyddyn nes talu pridwerth, a daliodd Edmund Mortimer, a briododd ei ferch Catrin; yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy, ac ym mis Gorffennaf 1403 teithiodd Owain drwy’r de am ddeng niwrnod ac ymunodd y de â’r gwrthryfel; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a chynnal seneddau ym Machynlleth a Harlech, gyda chenhadon o Ffrainc, yr Alban a León; ar ei sêl fawr y mae Owynus Dei Gratia Princeps Walliae; y Cytundeb Tridarn ym mis Chwefror 1405; glaniodd y Ffrancod yn Aberdaugleddau yn 1405; ar 31 Mawrth 1406 ysgrifennodd o Bennal at Siarl VI; collwyd Aberystwyth yn 1408 a Harlech yn 1409, gyda’i wraig Marged a’i ferched; yn 1412 daliodd Ddafydd Gam ger Aberhonddu, y tro olaf i’w elynion ei weld yn fyw; nid atebodd erioed gynigion Harri V o bardwn; ysgrifennodd Adda o Frynbuga iddo farw wedi pedair blynedd ynghudd a’i gladdu gan ei ddilynwyr yn nhywyllwch nos; mae traddodiadau’n rhoi ei fedd yn Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton neu Gwm-hir; fe’i gelwid y Mab Darogan.
Y Mab Darogan oedd enw’r Cymry arno.FfynhonnellOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1384 bu Owain a’i frawd Tudur dan Syr Grigor Sais yn Berwick, ac yn 1385 yn ymgyrch Richard II yn yr Alban; efallai iddo astudio yn Ysbytai’r Frawdlys; wedi ffrae ag arglwydd Grey o Ruthun, ar 16 Medi 1400 fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru a llosgodd Ruthun, yna Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur Gonwy; ym mis Mehefin enillodd ei fuddugoliaeth fawr gyntaf yn y maes ar Fynydd Hyddgen; yn 1402 daliodd Grey a’i gadw am bron i flwyddyn nes talu pridwerth, a daliodd Edmund Mortimer, a briododd ei ferch Catrin; yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy, ac ym mis Gorffennaf 1403 teithiodd Owain drwy’r de am ddeng niwrnod ac ymunodd y de â’r gwrthryfel; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a chynnal seneddau ym Machynlleth a Harlech, gyda chenhadon o Ffrainc, yr Alban a León; ar ei sêl fawr y mae Owynus Dei Gratia Princeps Walliae; y Cytundeb Tridarn ym mis Chwefror 1405; glaniodd y Ffrancod yn Aberdaugleddau yn 1405; ar 31 Mawrth 1406 ysgrifennodd o Bennal at Siarl VI; collwyd Aberystwyth yn 1408 a Harlech yn 1409, gyda’i wraig Marged a’i ferched; yn 1412 daliodd Ddafydd Gam ger Aberhonddu, y tro olaf i’w elynion ei weld yn fyw; nid atebodd erioed gynigion Harri V o bardwn; ysgrifennodd Adda o Frynbuga iddo farw wedi pedair blynedd ynghudd a’i gladdu gan ei ddilynwyr yn nhywyllwch nos; mae traddodiadau’n rhoi ei fedd yn Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton neu Gwm-hir; fe’i gelwid y Mab Darogan. I’r Bywgraffiadur Cymreig ef o hyd yw ffigwr amlycaf hanes Cymru cyn y Diwygiad Methodistaidd.FfynhonnellOwain Glyndŵr (c. 1354–1416), ‘Prince of Wales’ ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Mab ac etifedd Gruffudd Fychan II, arglwydd Glyndyfrdwy a Chynllaith, o linach Madog ap Maredudd, brenin olaf Powys gyfan; roedd ei fam Elen yn gyd-aeres llinach hynaf teulu brenhinol y Deheubarth; astudiodd yn Ysbytai’r Frawdlys a bu’n filwr, yn ymgyrch yr Alban yn 1385; ar 16 Medi 1400, gyda’i geraint, ymosododd ar Ruthun; yn 1402 daliodd Reginald Grey ac Edmund Mortimer; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a gwneud cytundeb â Ffrainc; ni chlywir amdano ar ôl 1412, a bu farw yn 1416 yn ôl pob tebyg, efallai ym Monnington yn swydd Henffordd, cartref ei ferch Alis Scudamore; cymerodd deitl Tywysog Cymru ac arfau brenhinol Gwynedd, a daliodd at y syniad o senedd i Gymru ac eglwys Gymreig annibynnol; erys yn brif ffigwr hanes Cymru cyn y Diwygiad Methodistaidd.
Ffynonellau a darllen pellach
Coflein: cofnod cenedlaethol y safle hwn ↗Cadw: cofnod yr adeilad rhestredig ↗Wicipedia ↗
Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain GlyndŵrMae Owain Lawgoch, gor-nai Llywelyn ap Gruffudd, yn hwylio o Ffrainc gyda llynges i hawlio Cymru, ac yn cipio Ynys y Garn ar y ffordd.
Owain Lawgoch yn hwylioMae Hywel Fychan yn copïo’r Mabinogi, barddoniaeth y tywysogion a llawer mwy i un llyfr mawr, Llyfr Coch Hergest.
Llyfr Coch HergestMae cefndryd Glyndŵr, Rhys a Gwilym ap Tudur, yn cipio Castell Conwy tra bo’r gwarchodlu yn yr eglwys.
Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y GroglithMae Owain Glyndŵr yn ysgrifennu at Robert III o’r Alban fel cefnder, y ddau’n disgyn o Brutus, brenin coronog cyntaf Prydain, ac at arglwyddi Iwerddon, gan ofyn am eu cymorth.
Owain yn ysgrifennu at yr Alban ac IwerddonYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf