Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

1401

Owain yn ysgrifennu at yr Alban ac Iwerddon

Mae Owain Glyndŵr yn ysgrifennu at Robert III o’r Alban fel cefnder, y ddau’n disgyn o Brutus, brenin coronog cyntaf Prydain, ac at arglwyddi Iwerddon, gan ofyn am eu cymorth.

Llun: Sêl gyfrin Owain Glyndŵr, gyda draig a llew, argraff a gedwir yn Amgueddfa Henffordd · Hogyncymru, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ym mis Tachwedd 1401 ysgrifennodd Owain fel tywysog at dywysogion eraill. Agorodd drafodaethau â Robert III, brenin yr Alban, ac ag arglwyddi Iwerddon, gan ddatgan ei hun yn dywysog annibynnol.

Dyddiad29 Tachwedd 1401
AtRobert III, brenin yr Alban, ac arglwyddi Iwerddon
Cadwyd ganAdda o Frynbuga, a’i copïodd i’w gronicl

Câr drwy Brutus#

At frenin yr Alban ysgrifennodd Owain am dras gyffredin eu pobloedd o Brutus, ac am feibion Brutus, Albanact, Locrinus a Chamber.

Cadw’r llythyrau#

Copïodd y croniclwr Cymreig Adda o Frynbuga lythyr Owain at frenin yr Alban i’w gronicl. Gellir ei ddarllen o hyd heddiw.

Cymru ymhlith y cenhedloedd#

Roedd Owain yn gofyn i bobloedd eraill yr ynysoedd hyn sefyll gyda’r Cymry. O fewn tair blynedd byddai ganddo lysgenhadon yn llys Ffrainc.

Hwyliau peryglus#

Ar 21 Chwefror 1401 adroddodd Senedd Lloegr fod y Cymry ‘mewn hwyliau peryglus’. Ym mis Awst mae’n debyg i Owain ymosod ar Abaty Cwm-hir, ac yna ar Faesyfed, Trefaldwyn a’r Trallwng. Ym mis Hydref, mewn ateb i’w fuddugoliaeth yn Hyddgen, daeth Harri IV a’i filwyr ar daith frenhinol i abaty Ystrad Fflur, ac ar 2 Tachwedd bu ymladd yn Twthill, ger Caernarfon.

Deddfau yn erbyn y Cymry#

Atebodd Senedd Lloegr y gwrthryfel â deddfau llym. Dan rai 1401 ni allai’r un Cymro brynu tir yn Lloegr nac ym mwrdeistrefi Seisnig Cymru, na chael ei wneud yn fwrdais. Yn 1402 daeth rhagor: nid oedd yr un Cymro i ddwyn arfau mewn trefi, marchnadoedd nac eglwysi, dal castell, na bod yn ustus, siryf, cwnstabl nac unrhyw swyddog arall yng Nghymru, ac nid oedd y Cymry i ymgynnull i gymryd cyngor. Nid oedd yr un Cymro i fyw mewn tref gaerog, a chollai bwrdais Seisnig a briododd Gymraes ei hawliau yn y dref. Roedd y cestyll i’w dal gan ‘Saeson dewr’, nid gan wŷr o ‘waed cymysg’, a dim ond yn y trefi marchnad y gallai’r Cymry brynu a gwerthu nwyddau.

Dim rhigymwyr na chlerwyr#

Trodd un ddeddf yn 1402 hyd yn oed ar y beirdd. ‘Nid oes ofera, rhigymwyr, clerwyr na chrwydriaid i’w goddef yng Nghymru’, meddai, am eu bod yn ‘achos y gwrthryfel presennol’.

Llysgennad Owain#

Yn 1401 anfonodd Owain Ddafydd ab Ifan Goch yn llysgennad at frenin yr Alban, i siarad dros Gymru yn llys yr Alban.

‘Arglwydd a chefnder’#

Ysgrifennodd Owain at frenin yr Alban fel ei ‘arglwydd a’i gefnder’ a gofyn iddo am wŷr arfog. At y Gwyddelod ysgrifennodd yn Lladin, at ei ‘gefndryd annwyl yn Iwerddon’. Daliodd y Saeson y negeswyr a’u crogi.

Y croniclwr a ymunodd ag Owain#

Ymunodd Adda o Frynbuga, a gopïodd lythyrau Owain i’w gronicl, â dilynwyr Owain ei hun yn ddiweddarach. Rhoddodd Harri IV bardwn iddo yn 1411.

Seren gynffon yn yr awyr#

Ar 21 Chwefror 1402 ymddangosodd seren gynffon, ac arhosodd yn yr awyr hyd 10 Ebrill. Fe’i cymerwyd yn arwydd pwysig i Owain. Ar y gororau codai ofn ar y Saeson.

Help o’r môr#

Wrth i’r newydd am y gwrthryfel ledu, dechreuodd help gyrraedd Owain, gan gynnwys llongau o’r Alban. Anfonodd Llydaw hefyd, a’r Alban, gymorth i’r Cymry yn y blynyddoedd wedyn.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

c. 1359–c. 1415

Owain Glyndŵr

Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)

Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.

Owain Glyndŵr

Cyn ac wedyn

  1. Gwrthryfel Glyndŵr

    Cyhoeddir Owain Glyndŵr yn Dywysog Cymru ar 16 Medi, ac mae’n arwain gwrthryfel sy’n para dros ddeng mlynedd.

    Gwrthryfel Glyndŵr
  2. Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith

    Mae cefndryd Glyndŵr, Rhys a Gwilym ap Tudur, yn cipio Castell Conwy tra bo’r gwarchodlu yn yr eglwys.

    Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith
  3. Buddugoliaeth Hyddgen

    Ar lethrau Pumlumon, mae byddin fechan Owain Glyndŵr yn chwalu llu llawer mwy, ac mae Cymru gyfan yn dechrau ymgynnull o’i gwmpas.

    Buddugoliaeth Hyddgen
  4. Brwydr Bryn Glas

    Mae byddin Glyndŵr yn chwalu llu Seisnig ym Mhilalé ym Maesyfed ac yn dal ei gadlywydd, Edmund Mortimer.

    Brwydr Bryn Glas

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf