Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru

y 13eg–15fed ganrif

Peniarth 16: y Trioedd hynaf

Y casgliad hynaf o Drioedd Ynys Prydain, wedi’i rwymo gyda Breuddwyd Macsen Wledig, Proffwydoliaeth Myrddin a Bonedd Saint Cymru.

Llun: Tudalen o Peniarth 16, gyda’i fersiwn o Freuddwyd Macsen Wledig · Medieval scribe; National Library of Wales (Peniarth MS 16), CC0 · Wikimedia Commons

Ysgrifennwydo ail hanner y drydedd ganrif ar ddeg hyd y bymthegfed
Maint67 dalen: pum hen lawysgrif wedi’u rhwymo ynghyd
Cedwir ynLlyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 16)
Enwog amy casgliad hynaf o Drioedd Ynys Prydain

Cof y beirdd

Trioedd Ynys Prydain yw cof yr hen feirdd wedi’i osod fesul tri: Tri Hael Ynys Prydain, Tair Gosgordd Ffyddlon, Tri Chudd Ffodus. Mae’r casgliad hynaf ohonynt yn Peniarth 16, a ysgrifennwyd yn y drydedd ganrif ar ddeg, sy’n cadw 46 o’r 96 triawd yn argraffiad mawr Rachel Bromwich.

Beth arall sydd ynddo

Fel llawer o hen lyfrau Cymraeg pum hen lawysgrif wedi’u rhwymo ynghyd ydyw. Wrth ochr y trioedd mae fersiwn o Freuddwyd Macsen Wledig, chwedl yr ymerawdwr a freuddwydiodd am forwyn yn Arfon; Proffwydoliaeth Myrddin, gydag esboniad; y Credo, gydag esboniad; a Bonedd y Saint, ach saint Cymru. Daw un o’i ddail o lyfr cerddoriaeth.

Ei ofal

Mae ganddo o hyd ei hen gloriau a’i garrau lledr. Fe’i trwsiwyd yn y Llyfrgell Genedlaethol yn 2004, ac yn 2014 ffotograffwyd rhai o’i dudalennau pŵl mewn golau isel o’r ochr, fel y gellid darllen eto lythrennau na all y llygad eu gweld mwyach. Gellir gweld pob tudalen ar-lein.

Ysgolhaig y Trioedd

Rachel Bromwich, a anwyd ar 30 Gorffennaf 1915, a ddaeth â’r Trioedd i sylw’r byd. Astudiodd dan Ifor Williams ym Mangor o 1938 a dysgodd yng Nghaergrawnt o 1945 hyd 1976. Ymddangosodd ei hargraffiad, Trioedd Ynys Prydein, gyntaf yn 1961, ac roedd yn dal i’w ddiwygio ar gyfer ei drydydd argraffiad yn 2006. Gwnaeth Prifysgol Cymru hi’n Ddoethur mewn Llên yn 1985, a bu farw yn Aberystwyth ar 15 Rhagfyr 2010.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf