Medd ei Fuchedd Lydewig iddo gael ei eni yng Ngheredigion. Sefydlodd y fynachlog a ddaeth yn ddinas Sant-Brieg, ac yng Nghymru fe’i cofir yn Llandyfriog ger Teifi.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sant Briog (Brieuc), hen baentiad yn Llydaw · Llun: Wikimedia Commons · Bartrez, CC BY-SA 4.0
2 munud o ddarllen
Roedd Briog, Brieg i’r Llydawiaid a Brieuc i’r Ffrancwyr, yn sant o Geredigion a groesodd y môr a dod yn un o saith sant sefydlu Llydaw. Tyfodd tref ac eglwys gadeiriol Sant-Brieg yng ngogledd Llydaw o’i fynachlog, ac ers 1974 mae Sant-Brieg wedi’i gefeillio ag Aberystwyth, yn y wlad lle ganed ef.FfynonellauBrioc (Briog), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBuchedd o’r unfed ganrif ar ddeg yn ôl pob tebyg, ‘o werth llenyddol nid bychan’; Briomaglus oedd ei enw gyntaf; brodor o Corotica, Ceredigion; daeth ei rieni Cerp ac Eldruda yn Gristnogion wedi gweledigaeth angel cyn ei eni; fe’i magwyd a’i addysgu ym Mharis gan yr esgob Germanus, a’i ordeinio yno; daeth adref i Geredigion yn ei bumed flwyddyn ar hugain; croesodd i Lydaw a sefydlu mynachlog yn Tréguier; daeth yn ôl unwaith i ryddhau ei wlad rhag haint; yna sefydlodd y fynachlog a ddaeth yn sedd esgobion Sant-Brieg; nawddsant Llandyfrïog; fe’i cofir yn Swydd Gaerloyw, Cernyw a Llydaw; gŵyl 1 Mai.Brioc ↗Wikipedia (Saesneg)Un o saith sant sefydlu Llydaw; yr eglwys yn Llandyfrïog yng Ngheredigion wedi’i chysegru iddo gyntaf; eglwys yn Rothesay ar Bute a Ffair St Bruix; y fynachlog yn Sant-Brieg a’i gladdu yn ei eglwys gadeiriol; symudwyd ei greiriau i Angers yn 865 a dychwelwyd rhan i Sant-Brieg yn 1210, lle cedwir ei fodrwy; Sant-Brieg wedi’i gefeillio ag Aberystwyth ers 1974, gyda Boulevard St Brieuc yn y dref; St Breock yng Nghernyw; gŵyl 1 Mai.
Yr hanes hynaf amdano yw Buchedd Ladin a ysgrifennwyd yn yr unfed ganrif ar ddeg yn ôl pob tebyg, gwaith o grefft lenyddol go iawn. Dywed mai Briomaglus oedd ei enw gyntaf a’i eni yn Corotica, Ceredigion. Cyn ei eni ymddangosodd angel i’w rieni, Cerp ac Eldruda, a throesant oddi wrth yr hen dduwiau a dod yn Gristnogion.FfynhonnellBrioc (Briog), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBuchedd o’r unfed ganrif ar ddeg yn ôl pob tebyg, ‘o werth llenyddol nid bychan’; Briomaglus oedd ei enw gyntaf; brodor o Corotica, Ceredigion; daeth ei rieni Cerp ac Eldruda yn Gristnogion wedi gweledigaeth angel cyn ei eni; fe’i magwyd a’i addysgu ym Mharis gan yr esgob Germanus, a’i ordeinio yno; daeth adref i Geredigion yn ei bumed flwyddyn ar hugain; croesodd i Lydaw a sefydlu mynachlog yn Tréguier; daeth yn ôl unwaith i ryddhau ei wlad rhag haint; yna sefydlodd y fynachlog a ddaeth yn sedd esgobion Sant-Brieg; nawddsant Llandyfrïog; fe’i cofir yn Swydd Gaerloyw, Cernyw a Llydaw; gŵyl 1 Mai.
Pan oedd yn ifanc anfonodd ei rieni ef i Baris, lle magwyd ac addysgwyd ef gan yr esgob Germanus, ac yno fe’i hordeiniwyd yn offeiriad. Yn ei bumed flwyddyn ar hugain daeth adref i Geredigion a helpu i ddwyn y ffydd yn ôl i’w wlad ei hun.FfynhonnellBrioc (Briog), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBuchedd o’r unfed ganrif ar ddeg yn ôl pob tebyg, ‘o werth llenyddol nid bychan’; Briomaglus oedd ei enw gyntaf; brodor o Corotica, Ceredigion; daeth ei rieni Cerp ac Eldruda yn Gristnogion wedi gweledigaeth angel cyn ei eni; fe’i magwyd a’i addysgu ym Mharis gan yr esgob Germanus, a’i ordeinio yno; daeth adref i Geredigion yn ei bumed flwyddyn ar hugain; croesodd i Lydaw a sefydlu mynachlog yn Tréguier; daeth yn ôl unwaith i ryddhau ei wlad rhag haint; yna sefydlodd y fynachlog a ddaeth yn sedd esgobion Sant-Brieg; nawddsant Llandyfrïog; fe’i cofir yn Swydd Gaerloyw, Cernyw a Llydaw; gŵyl 1 Mai.
Rai blynyddoedd wedyn croesodd Briog i Lydaw a sefydlu mynachlog yn Tréguier. Unwaith eto daeth adref i Geredigion, pan erfyniodd ei bobl arno i’w hachub rhag haint. Yna aeth yn ôl dros y môr a sefydlu ei fynachlog fwyaf, a ddaeth yn sedd esgobion Sant-Brieg, ac yno y bu farw ac y’i claddwyd.FfynonellauBrioc (Briog), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBuchedd o’r unfed ganrif ar ddeg yn ôl pob tebyg, ‘o werth llenyddol nid bychan’; Briomaglus oedd ei enw gyntaf; brodor o Corotica, Ceredigion; daeth ei rieni Cerp ac Eldruda yn Gristnogion wedi gweledigaeth angel cyn ei eni; fe’i magwyd a’i addysgu ym Mharis gan yr esgob Germanus, a’i ordeinio yno; daeth adref i Geredigion yn ei bumed flwyddyn ar hugain; croesodd i Lydaw a sefydlu mynachlog yn Tréguier; daeth yn ôl unwaith i ryddhau ei wlad rhag haint; yna sefydlodd y fynachlog a ddaeth yn sedd esgobion Sant-Brieg; nawddsant Llandyfrïog; fe’i cofir yn Swydd Gaerloyw, Cernyw a Llydaw; gŵyl 1 Mai.Brioc ↗Wikipedia (Saesneg)Un o saith sant sefydlu Llydaw; yr eglwys yn Llandyfrïog yng Ngheredigion wedi’i chysegru iddo gyntaf; eglwys yn Rothesay ar Bute a Ffair St Bruix; y fynachlog yn Sant-Brieg a’i gladdu yn ei eglwys gadeiriol; symudwyd ei greiriau i Angers yn 865 a dychwelwyd rhan i Sant-Brieg yn 1210, lle cedwir ei fodrwy; Sant-Brieg wedi’i gefeillio ag Aberystwyth ers 1974, gyda Boulevard St Brieuc yn y dref; St Breock yng Nghernyw; gŵyl 1 Mai.
Ceir enw Briog lle bynnag y teithiodd saint Cymru: yng Nghernyw, lle mae plwyf St Breock yn eiddo iddo; yn Swydd Gaerloyw; yn yr Alban, lle cysegrwyd eglwys iddo yn Rothesay ar Ynys Bute a chynhelid Ffair St Bruix bob blwyddyn; ac yn anad dim yn Llydaw. Cariwyd ei greiriau i Angers yn 865, ac yn 1210 daeth rhan ohonynt yn ôl i Sant-Brieg, lle cedwir ei fodrwy yn yr eglwys gadeiriol o hyd.FfynonellauBrioc (Briog), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBuchedd o’r unfed ganrif ar ddeg yn ôl pob tebyg, ‘o werth llenyddol nid bychan’; Briomaglus oedd ei enw gyntaf; brodor o Corotica, Ceredigion; daeth ei rieni Cerp ac Eldruda yn Gristnogion wedi gweledigaeth angel cyn ei eni; fe’i magwyd a’i addysgu ym Mharis gan yr esgob Germanus, a’i ordeinio yno; daeth adref i Geredigion yn ei bumed flwyddyn ar hugain; croesodd i Lydaw a sefydlu mynachlog yn Tréguier; daeth yn ôl unwaith i ryddhau ei wlad rhag haint; yna sefydlodd y fynachlog a ddaeth yn sedd esgobion Sant-Brieg; nawddsant Llandyfrïog; fe’i cofir yn Swydd Gaerloyw, Cernyw a Llydaw; gŵyl 1 Mai.Brioc ↗Wikipedia (Saesneg)Un o saith sant sefydlu Llydaw; yr eglwys yn Llandyfrïog yng Ngheredigion wedi’i chysegru iddo gyntaf; eglwys yn Rothesay ar Bute a Ffair St Bruix; y fynachlog yn Sant-Brieg a’i gladdu yn ei eglwys gadeiriol; symudwyd ei greiriau i Angers yn 865 a dychwelwyd rhan i Sant-Brieg yn 1210, lle cedwir ei fodrwy; Sant-Brieg wedi’i gefeillio ag Aberystwyth ers 1974, gyda Boulevard St Brieuc yn y dref; St Breock yng Nghernyw; gŵyl 1 Mai.
Yng Nghymru ei eglwys yw Llandyfrïog yn ne Ceredigion. Ac er anrhydedd i’r sant a unodd Geredigion a Llydaw, daeth Aberystwyth a Sant-Brieg yn efeilldrefi yn 1974; mae gan Aberystwyth ei Boulevard St Brieuc hyd heddiw.FfynonellauBrioc (Briog), saint (fl. 6th century) ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruBuchedd o’r unfed ganrif ar ddeg yn ôl pob tebyg, ‘o werth llenyddol nid bychan’; Briomaglus oedd ei enw gyntaf; brodor o Corotica, Ceredigion; daeth ei rieni Cerp ac Eldruda yn Gristnogion wedi gweledigaeth angel cyn ei eni; fe’i magwyd a’i addysgu ym Mharis gan yr esgob Germanus, a’i ordeinio yno; daeth adref i Geredigion yn ei bumed flwyddyn ar hugain; croesodd i Lydaw a sefydlu mynachlog yn Tréguier; daeth yn ôl unwaith i ryddhau ei wlad rhag haint; yna sefydlodd y fynachlog a ddaeth yn sedd esgobion Sant-Brieg; nawddsant Llandyfrïog; fe’i cofir yn Swydd Gaerloyw, Cernyw a Llydaw; gŵyl 1 Mai.Brioc ↗Wikipedia (Saesneg)Un o saith sant sefydlu Llydaw; yr eglwys yn Llandyfrïog yng Ngheredigion wedi’i chysegru iddo gyntaf; eglwys yn Rothesay ar Bute a Ffair St Bruix; y fynachlog yn Sant-Brieg a’i gladdu yn ei eglwys gadeiriol; symudwyd ei greiriau i Angers yn 865 a dychwelwyd rhan i Sant-Brieg yn 1210, lle cedwir ei fodrwy; Sant-Brieg wedi’i gefeillio ag Aberystwyth ers 1974, gyda Boulevard St Brieuc yn y dref; St Breock yng Nghernyw; gŵyl 1 Mai.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.