Meilyr Brydydd
Cyntaf Beirdd y Tywysogion (wedi’i gofnodi)Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr Brydydd
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
d. 1246
Prif weinidog Llywelyn Fawr a’i fab Dafydd am dros ddeng mlynedd ar hugain, a chyndad y Tuduriaid.
Llun: Tŵr crwn Castell Dolbadarn dan fynyddoedd Bwlch Llanberis · Tilman2007, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Ednyfed Fychan: Ednyfed ‘Fychan’
Ednyfed Fychan
Ednyfed Fychan oedd distain, neu stiward, Gwynedd am ryw ddeng mlynedd ar hugain, prif weinidog Llywelyn Fawr ac yna ei fab Dafydd. Dano ef daeth hen swydd y stiward yn y llys yn rhywbeth tebyg i brif weinidog: arweiniai negeseuon y tywysog, eisteddai fel ei farnwr a safai ar ben ei gyngor. O’i linach ef y daeth Tuduriaid Penmynydd, Owain Tudur a Harri VII.FfynonellauEdnyfed Fychan ↗Wikipedia (Saesneg)Ednyfed Fychan ap Cynfrig (bu farw 1 Hydref 1246), distain Gwynedd, rhywbeth fel prif weinidog, am bron i ddeng mlynedd ar hugain; fe’i cofnodir gyntaf yn y swydd yn haf 1217, ar ben tystion rhodd Llywelyn o Landimôr yng Ngŵyr; un o drafodwyr Cytundeb Caerwrangon (1218), ar ben rhestr swyddogion y tywysog; un o brif drafodwyr trafodaethau 1222 a arweiniodd at briodas Elen ferch Llywelyn â John o’r Alban; yn 1229 rhoddodd Harri III lythyrau nawdd iddo ar gyfer Llansadwrn, Cellan a Llanrhystud; yn 1223 pennodd ffiniau tiroedd Maelgwn ap Rhys, Rhys Gryg ac Owain ap Gruffudd; fe’i gelwid yn ‘ustus y tywysog’; yn 1234 setlodd ddadl am gored bysgod ar afon Dyfrdwy rhwng mynachod Glyn y Groes a gwŷr rhydd Llangollen; wedi 1240 gwasanaethodd Ddafydd ap Llywelyn, gan arwain negeseuon at Harri III; priododd Wenllian, merch yr Arglwydd Rhys; roedd gan ei ddisgynyddion, Wyrion Eden, freintiau arbennig; sefydlodd ei ŵyr Tudur Hen gangen Penmynydd, a ddaeth ag Owain Tudur, taid Harri VII; cofnododd comisiwn Harri VII tua 1490 i Ednyfed ladd tri arglwydd o Saeson mewn brwydr un bore ac i Lywelyn ganiatáu iddo ddwyn tri phen yn arfau.Ednyfed Fychan (Ednyfed ap Cynwrig) and his descendants, noble family of Gwynedd ↗Glyn Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruEdnyfed ap Cynwrig (bu farw 1246), a hawliai dras o Farchudd, o un o’r cenhedloedd a fu’n hir yn byw yn Rhos a Rhufoniog; distain Gwynedd tua 1215–1246; gwobrwywyd ei wasanaeth gwleidyddol a milwrol i Lywelyn Fawr drwy roi iddo drefi caeth ym Môn, Nantconwy, Arllechwedd Uchaf a Chreuddyn, a thrwy ganiatáu i holl ddisgynyddion ei daid ddal eu tiroedd drwy Gymru gyfan yn rhydd rhag pob dyled a gwasanaeth heblaw gwasanaeth milwrol adeg rhyfel, sef daliadaeth ‘Wyrion Eden’; ceir ei ddisgynyddion hefyd yn Llansadwrn yn sir Gaerfyrddin ac yng Nghellan yn sir Aberteifi; hyd yn oed cyn 1282 roeddent yn ‘bendefigaeth weinyddol’ gyfoethog, rhagflaenwyr yr uchelwyr Cymreig; bu ei feibion Goronwy a Thudur yn ddisteiniaid i Lywelyn ap Gruffudd, a Hywel yn esgob Llanelwy 1240–7; o Oronwy ab Ednyfed y disgynnodd Tuduriaid Penmynydd, ac felly Owain Tudur a Harri VII.
| Bu farw | 1 Hydref 1246 |
|---|---|
| Swydd | Distain Gwynedd, tua 1215 hyd 1246 |
| Gwasanaethodd | Llywelyn Fawr a Dafydd ap Llywelyn |
| Cartref | Llys Euryn a Rhos Fyneich, yn Rhos |
| Ei wragedd | Tangwystl, yna Gwenllian, merch yr Arglwydd Rhys |
| Ei ddisgynyddion | Tuduriaid Penmynydd a Harri VII |
Roedd Ednyfed yn fab i Gynwrig ab Iorwerth, o hen deulu o Ros o gwmpas Abergele a olrheiniai ei linach i Farchudd. Drwy ei fam Angharad roedd yn or-ŵyr i Owain Gwynedd. Yn ôl traddodiad Cymreig enillodd ei fri gyntaf yn ymladd yn erbyn gwŷr Iarll Caer, gan dorri i lawr dri arglwydd o Saeson mewn un bore a gosod eu pennau o flaen Llywelyn, a ganiataodd iddo ddwyn tri phen ar ei arfbais. Ysgrifennodd herodron Harri VII y stori tua 1490, a daeth y tri phen yn arfau Tuduriaid Môn.FfynonellauEdnyfed Fychan ↗Wikipedia (Saesneg)Ednyfed Fychan ap Cynfrig (bu farw 1 Hydref 1246), distain Gwynedd, rhywbeth fel prif weinidog, am bron i ddeng mlynedd ar hugain; fe’i cofnodir gyntaf yn y swydd yn haf 1217, ar ben tystion rhodd Llywelyn o Landimôr yng Ngŵyr; un o drafodwyr Cytundeb Caerwrangon (1218), ar ben rhestr swyddogion y tywysog; un o brif drafodwyr trafodaethau 1222 a arweiniodd at briodas Elen ferch Llywelyn â John o’r Alban; yn 1229 rhoddodd Harri III lythyrau nawdd iddo ar gyfer Llansadwrn, Cellan a Llanrhystud; yn 1223 pennodd ffiniau tiroedd Maelgwn ap Rhys, Rhys Gryg ac Owain ap Gruffudd; fe’i gelwid yn ‘ustus y tywysog’; yn 1234 setlodd ddadl am gored bysgod ar afon Dyfrdwy rhwng mynachod Glyn y Groes a gwŷr rhydd Llangollen; wedi 1240 gwasanaethodd Ddafydd ap Llywelyn, gan arwain negeseuon at Harri III; priododd Wenllian, merch yr Arglwydd Rhys; roedd gan ei ddisgynyddion, Wyrion Eden, freintiau arbennig; sefydlodd ei ŵyr Tudur Hen gangen Penmynydd, a ddaeth ag Owain Tudur, taid Harri VII; cofnododd comisiwn Harri VII tua 1490 i Ednyfed ladd tri arglwydd o Saeson mewn brwydr un bore ac i Lywelyn ganiatáu iddo ddwyn tri phen yn arfau.Ednyfed Fychan ↗Wicipedia CymraegEdnyfed Fychan (bu farw 1246), distain llys Teyrnas Gwynedd, canghellor i Lywelyn Fawr a’i fab Dafydd; cymerodd drosodd yn lle Gwyn ab Ednywain fel distain tua 1215, yn brif gynghorydd a chennad Llywelyn; cymerodd ran yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Caerwrangon yn 1218 a bu’n gynrychiolydd i Lywelyn mewn cyfarfod â Harri III yn 1232; roedd ganddo ystadau yn Rhos Fyneich ger Bae Colwyn heddiw a phlasdy yn Llys Euryn yn Llandrillo-yn-Rhos, a thir yn y De; priododd â Thangwystl Goch ferch Llywarch ap Brân, ac yna â Gwenllian ferch Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth; yn ôl traddodiad aeth ar bererindod i’r Tir Sanctaidd yn 1235; bu ei feibion Goronwy a Thudur yn ddisteiniaid dan Lywelyn ap Gruffudd; ar ei farwolaeth canodd Elidir Sais o Fôn farwnad iddo, yr unig bortread sydd gennym ohono; mae’n ymddangos yn y ddrama Llywelyn Fawr gan Thomas Parry.
Tua 1215 dilynodd Ednyfed Wyn ab Ednywain yn ddistain Gwynedd, ac yn haf 1217 mae ar ben rhestr y tystion i un o roddion Llywelyn. Yn 1218 helpodd i lunio Cytundeb Caerwrangon â’r Harri III ifanc, a gadarnhaodd afael Llywelyn ar Bowys, Aberteifi a Chaerfyrddin, ac mae ei enw ar ben rhestr gwŷr y tywysog. Yn 1222 helpodd i drefnu priodas Elen ferch Llywelyn â John o’r Alban, etifedd iarllaeth Caer, i selio heddwch parhaol. Yn 1232 cyfarfu â Harri III ar ran Llywelyn.FfynonellauEdnyfed Fychan ↗Wikipedia (Saesneg)Ednyfed Fychan ap Cynfrig (bu farw 1 Hydref 1246), distain Gwynedd, rhywbeth fel prif weinidog, am bron i ddeng mlynedd ar hugain; fe’i cofnodir gyntaf yn y swydd yn haf 1217, ar ben tystion rhodd Llywelyn o Landimôr yng Ngŵyr; un o drafodwyr Cytundeb Caerwrangon (1218), ar ben rhestr swyddogion y tywysog; un o brif drafodwyr trafodaethau 1222 a arweiniodd at briodas Elen ferch Llywelyn â John o’r Alban; yn 1229 rhoddodd Harri III lythyrau nawdd iddo ar gyfer Llansadwrn, Cellan a Llanrhystud; yn 1223 pennodd ffiniau tiroedd Maelgwn ap Rhys, Rhys Gryg ac Owain ap Gruffudd; fe’i gelwid yn ‘ustus y tywysog’; yn 1234 setlodd ddadl am gored bysgod ar afon Dyfrdwy rhwng mynachod Glyn y Groes a gwŷr rhydd Llangollen; wedi 1240 gwasanaethodd Ddafydd ap Llywelyn, gan arwain negeseuon at Harri III; priododd Wenllian, merch yr Arglwydd Rhys; roedd gan ei ddisgynyddion, Wyrion Eden, freintiau arbennig; sefydlodd ei ŵyr Tudur Hen gangen Penmynydd, a ddaeth ag Owain Tudur, taid Harri VII; cofnododd comisiwn Harri VII tua 1490 i Ednyfed ladd tri arglwydd o Saeson mewn brwydr un bore ac i Lywelyn ganiatáu iddo ddwyn tri phen yn arfau.Ednyfed Fychan ↗Wicipedia CymraegEdnyfed Fychan (bu farw 1246), distain llys Teyrnas Gwynedd, canghellor i Lywelyn Fawr a’i fab Dafydd; cymerodd drosodd yn lle Gwyn ab Ednywain fel distain tua 1215, yn brif gynghorydd a chennad Llywelyn; cymerodd ran yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Caerwrangon yn 1218 a bu’n gynrychiolydd i Lywelyn mewn cyfarfod â Harri III yn 1232; roedd ganddo ystadau yn Rhos Fyneich ger Bae Colwyn heddiw a phlasdy yn Llys Euryn yn Llandrillo-yn-Rhos, a thir yn y De; priododd â Thangwystl Goch ferch Llywarch ap Brân, ac yna â Gwenllian ferch Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth; yn ôl traddodiad aeth ar bererindod i’r Tir Sanctaidd yn 1235; bu ei feibion Goronwy a Thudur yn ddisteiniaid dan Lywelyn ap Gruffudd; ar ei farwolaeth canodd Elidir Sais o Fôn farwnad iddo, yr unig bortread sydd gennym ohono; mae’n ymddangos yn y ddrama Llywelyn Fawr gan Thomas Parry.
Roedd Ednyfed yn farnwr yn ogystal â gwladweinydd. Yn 1223 pennodd ffiniau’r tiroedd a enillwyd yn y De gan Faelgwn ap Rhys, Rhys Gryg ac Owain ap Gruffudd. Mae’r cofnodion yn ei alw’n ‘ustus y tywysog’, ac yn 1234 setlodd ffrae rhwng mynachod Glyn y Groes a gwŷr rhydd Llangollen am gored bysgod ar afon Dyfrdwy. Yn 1229 rhoddodd y Brenin Harri lythyrau nawdd iddo ar gyfer ei diroedd yn Llansadwrn, Cellan a Llanrhystud yn y De.FfynhonnellEdnyfed Fychan ↗Wikipedia (Saesneg)Ednyfed Fychan ap Cynfrig (bu farw 1 Hydref 1246), distain Gwynedd, rhywbeth fel prif weinidog, am bron i ddeng mlynedd ar hugain; fe’i cofnodir gyntaf yn y swydd yn haf 1217, ar ben tystion rhodd Llywelyn o Landimôr yng Ngŵyr; un o drafodwyr Cytundeb Caerwrangon (1218), ar ben rhestr swyddogion y tywysog; un o brif drafodwyr trafodaethau 1222 a arweiniodd at briodas Elen ferch Llywelyn â John o’r Alban; yn 1229 rhoddodd Harri III lythyrau nawdd iddo ar gyfer Llansadwrn, Cellan a Llanrhystud; yn 1223 pennodd ffiniau tiroedd Maelgwn ap Rhys, Rhys Gryg ac Owain ap Gruffudd; fe’i gelwid yn ‘ustus y tywysog’; yn 1234 setlodd ddadl am gored bysgod ar afon Dyfrdwy rhwng mynachod Glyn y Groes a gwŷr rhydd Llangollen; wedi 1240 gwasanaethodd Ddafydd ap Llywelyn, gan arwain negeseuon at Harri III; priododd Wenllian, merch yr Arglwydd Rhys; roedd gan ei ddisgynyddion, Wyrion Eden, freintiau arbennig; sefydlodd ei ŵyr Tudur Hen gangen Penmynydd, a ddaeth ag Owain Tudur, taid Harri VII; cofnododd comisiwn Harri VII tua 1490 i Ednyfed ladd tri arglwydd o Saeson mewn brwydr un bore ac i Lywelyn ganiatáu iddo ddwyn tri phen yn arfau.
Roedd cartref Ednyfed yn Llys Euryn yn Llandrillo-yn-Rhos, ger Bae Colwyn heddiw, gyda thiroedd yn Rhos Fyneich a thrwy Gymru. Priododd yn gyntaf â Thangwystl, merch Llywarch ap Brân, ac yna â Gwenllian, merch yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth. Yn ôl traddodiad Cymreig aeth ar bererindod i’r Tir Sanctaidd yn 1235. Wedi marw Llywelyn yn 1240 gwasanaethodd Ddafydd ap Llywelyn yr un mor ffyddlon, gan arwain ei negeseuon at Harri III, a bu farw ar 1 Hydref 1246.FfynonellauEdnyfed Fychan ↗Wicipedia CymraegEdnyfed Fychan (bu farw 1246), distain llys Teyrnas Gwynedd, canghellor i Lywelyn Fawr a’i fab Dafydd; cymerodd drosodd yn lle Gwyn ab Ednywain fel distain tua 1215, yn brif gynghorydd a chennad Llywelyn; cymerodd ran yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Caerwrangon yn 1218 a bu’n gynrychiolydd i Lywelyn mewn cyfarfod â Harri III yn 1232; roedd ganddo ystadau yn Rhos Fyneich ger Bae Colwyn heddiw a phlasdy yn Llys Euryn yn Llandrillo-yn-Rhos, a thir yn y De; priododd â Thangwystl Goch ferch Llywarch ap Brân, ac yna â Gwenllian ferch Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth; yn ôl traddodiad aeth ar bererindod i’r Tir Sanctaidd yn 1235; bu ei feibion Goronwy a Thudur yn ddisteiniaid dan Lywelyn ap Gruffudd; ar ei farwolaeth canodd Elidir Sais o Fôn farwnad iddo, yr unig bortread sydd gennym ohono; mae’n ymddangos yn y ddrama Llywelyn Fawr gan Thomas Parry.Ednyfed Fychan ↗Wikipedia (Saesneg)Ednyfed Fychan ap Cynfrig (bu farw 1 Hydref 1246), distain Gwynedd, rhywbeth fel prif weinidog, am bron i ddeng mlynedd ar hugain; fe’i cofnodir gyntaf yn y swydd yn haf 1217, ar ben tystion rhodd Llywelyn o Landimôr yng Ngŵyr; un o drafodwyr Cytundeb Caerwrangon (1218), ar ben rhestr swyddogion y tywysog; un o brif drafodwyr trafodaethau 1222 a arweiniodd at briodas Elen ferch Llywelyn â John o’r Alban; yn 1229 rhoddodd Harri III lythyrau nawdd iddo ar gyfer Llansadwrn, Cellan a Llanrhystud; yn 1223 pennodd ffiniau tiroedd Maelgwn ap Rhys, Rhys Gryg ac Owain ap Gruffudd; fe’i gelwid yn ‘ustus y tywysog’; yn 1234 setlodd ddadl am gored bysgod ar afon Dyfrdwy rhwng mynachod Glyn y Groes a gwŷr rhydd Llangollen; wedi 1240 gwasanaethodd Ddafydd ap Llywelyn, gan arwain negeseuon at Harri III; priododd Wenllian, merch yr Arglwydd Rhys; roedd gan ei ddisgynyddion, Wyrion Eden, freintiau arbennig; sefydlodd ei ŵyr Tudur Hen gangen Penmynydd, a ddaeth ag Owain Tudur, taid Harri VII; cofnododd comisiwn Harri VII tua 1490 i Ednyfed ladd tri arglwydd o Saeson mewn brwydr un bore ac i Lywelyn ganiatáu iddo ddwyn tri phen yn arfau.
Pan fu farw, canodd y bardd o Fôn Elidir Sais farwnad iddo, sy’n awgrymu bod Ednyfed, fel gwŷr mawr eraill y llys, yn noddwr i’r beirdd. Y farwnad honno yw’r unig bortread ohono sydd wedi dod i lawr atom. Yn y cyfnod modern mae’n sefyll ar y llwyfan yn nrama Thomas Parry, Llywelyn Fawr.FfynhonnellEdnyfed Fychan ↗Wicipedia CymraegEdnyfed Fychan (bu farw 1246), distain llys Teyrnas Gwynedd, canghellor i Lywelyn Fawr a’i fab Dafydd; cymerodd drosodd yn lle Gwyn ab Ednywain fel distain tua 1215, yn brif gynghorydd a chennad Llywelyn; cymerodd ran yn y trafodaethau a arweiniodd at Gytundeb Caerwrangon yn 1218 a bu’n gynrychiolydd i Lywelyn mewn cyfarfod â Harri III yn 1232; roedd ganddo ystadau yn Rhos Fyneich ger Bae Colwyn heddiw a phlasdy yn Llys Euryn yn Llandrillo-yn-Rhos, a thir yn y De; priododd â Thangwystl Goch ferch Llywarch ap Brân, ac yna â Gwenllian ferch Rhys ap Gruffudd o Ddeheubarth; yn ôl traddodiad aeth ar bererindod i’r Tir Sanctaidd yn 1235; bu ei feibion Goronwy a Thudur yn ddisteiniaid dan Lywelyn ap Gruffudd; ar ei farwolaeth canodd Elidir Sais o Fôn farwnad iddo, yr unig bortread sydd gennym ohono; mae’n ymddangos yn y ddrama Llywelyn Fawr gan Thomas Parry.
Gwobrwyodd Llywelyn dylwyth Ednyfed â braint brin: daliai disgynyddion ei daid, Wyrion Eden, eu tiroedd unrhyw le yng Nghymru yn rhydd o bob dyled heblaw gwasanaeth adeg rhyfel. Bu ei feibion Goronwy a Thudur yn ddisteiniaid i Lywelyn ap Gruffudd, a Hywel yn esgob Llanelwy. O Oronwy y daeth Tuduriaid Penmynydd ym Môn, arweinwyr bywyd Cymru yn y bedwaredd ganrif ar ddeg a chefnogwyr cryf i Owain Glyndŵr. Roedd Owain Tudur o’r tŷ hwnnw, a chymerodd ei ŵyr Harri VII orsedd Lloegr yn 1485, felly daeth llinach stiward Llywelyn i wisgo’r goron.FfynonellauEdnyfed Fychan (Ednyfed ap Cynwrig) and his descendants, noble family of Gwynedd ↗Glyn Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruEdnyfed ap Cynwrig (bu farw 1246), a hawliai dras o Farchudd, o un o’r cenhedloedd a fu’n hir yn byw yn Rhos a Rhufoniog; distain Gwynedd tua 1215–1246; gwobrwywyd ei wasanaeth gwleidyddol a milwrol i Lywelyn Fawr drwy roi iddo drefi caeth ym Môn, Nantconwy, Arllechwedd Uchaf a Chreuddyn, a thrwy ganiatáu i holl ddisgynyddion ei daid ddal eu tiroedd drwy Gymru gyfan yn rhydd rhag pob dyled a gwasanaeth heblaw gwasanaeth milwrol adeg rhyfel, sef daliadaeth ‘Wyrion Eden’; ceir ei ddisgynyddion hefyd yn Llansadwrn yn sir Gaerfyrddin ac yng Nghellan yn sir Aberteifi; hyd yn oed cyn 1282 roeddent yn ‘bendefigaeth weinyddol’ gyfoethog, rhagflaenwyr yr uchelwyr Cymreig; bu ei feibion Goronwy a Thudur yn ddisteiniaid i Lywelyn ap Gruffudd, a Hywel yn esgob Llanelwy 1240–7; o Oronwy ab Ednyfed y disgynnodd Tuduriaid Penmynydd, ac felly Owain Tudur a Harri VII.Ednyfed Fychan ↗Wikipedia (Saesneg)Ednyfed Fychan ap Cynfrig (bu farw 1 Hydref 1246), distain Gwynedd, rhywbeth fel prif weinidog, am bron i ddeng mlynedd ar hugain; fe’i cofnodir gyntaf yn y swydd yn haf 1217, ar ben tystion rhodd Llywelyn o Landimôr yng Ngŵyr; un o drafodwyr Cytundeb Caerwrangon (1218), ar ben rhestr swyddogion y tywysog; un o brif drafodwyr trafodaethau 1222 a arweiniodd at briodas Elen ferch Llywelyn â John o’r Alban; yn 1229 rhoddodd Harri III lythyrau nawdd iddo ar gyfer Llansadwrn, Cellan a Llanrhystud; yn 1223 pennodd ffiniau tiroedd Maelgwn ap Rhys, Rhys Gryg ac Owain ap Gruffudd; fe’i gelwid yn ‘ustus y tywysog’; yn 1234 setlodd ddadl am gored bysgod ar afon Dyfrdwy rhwng mynachod Glyn y Groes a gwŷr rhydd Llangollen; wedi 1240 gwasanaethodd Ddafydd ap Llywelyn, gan arwain negeseuon at Harri III; priododd Wenllian, merch yr Arglwydd Rhys; roedd gan ei ddisgynyddion, Wyrion Eden, freintiau arbennig; sefydlodd ei ŵyr Tudur Hen gangen Penmynydd, a ddaeth ag Owain Tudur, taid Harri VII; cofnododd comisiwn Harri VII tua 1490 i Ednyfed ladd tri arglwydd o Saeson mewn brwydr un bore ac i Lywelyn ganiatáu iddo ddwyn tri phen yn arfau.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
O Benmynydd ym Môn i orsedd Lloegr.
Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr BrydyddMerch Rhys ap Tewdwr. Pan gipiwyd hi o Genarth Bychan yn 1109, cododd de Cymru yn wenfflam.
Nest ferch RhysMab y Brenin Rhys ap Tewdwr, a fagwyd yn alltud yn Iwerddon ac a ddaeth adref i adennill Deheubarth oddi ar y Normaniaid. Ef oedd gŵr Gwenllian a thad yr Arglwydd Rhys.
Gruffudd ap RhysGŵr o Went y cariodd ei Hanes Brenhinoedd Prydain Arthur, Myrddin a’r Brenin Llŷr i bob llys yn Ewrop.
Sieffre o FynwyYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf