Madog ap Llywelyn
Tywysog Cymru yng ngwrthryfel 1294 (wedi’i gofnodi)Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap Llywelyn
c. 1431–1495
Ewythr a gwarchodwr Harri Tudur, a gadwodd y bachgen yn ddiogel drwy bedair blynedd ar ddeg o alltudiaeth a’i ddwyn adref i ennill y goron.
Llun: Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Cmao20, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Siasbar Tudur, iarll Penfro, mab Owain Tudur o Fôn, oedd y gŵr a wnaeth Gymro yn frenin. Daliodd dde-orllewin Cymru dros dŷ Lancaster, magodd ei nai Harri Tudur, aeth ag ef i ddiogelwch yn Llydaw a’i warchod yno am bedair blynedd ar ddeg, ac yn 1485 glaniodd gydag ef yn sir Benfro a marchogaeth wrth ei ochr i Fosworth.FfynonellauTudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.Jasper Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Siasbar Tudur, dug Bedford (tua Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), ewythr Harri VII ac un o brif benseiri ei esgyniad yn 1485; o Duduriaid Penmynydd; ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois, ac felly’n hanner brawd i Harri VI, a thrwy ei dad yn ddisgynnydd i Ednyfed Fychan; ganed yn Hatfield; fe’i magwyd o 1437 hyd 1442 gan Katherine de la Pole, abades Barking, ac wedyn yn y llys, lle trefnodd y brenin iddynt gael eu dysgu a’u hyfforddi; fe’i gwnaed yn iarll Penfro ar 23 Tachwedd 1452, gyda chastell Penfro; daliodd gastell Dinbych dros Lancaster yn 1460; ei unig frwydr fawr cyn Bosworth oedd Mortimer’s Cross yn 1461; magodd ei nai Harri; dihangodd gydag ef o Ddinbych-y-pysgod yn 1471, a gorfododd stormydd hwy i lanio yn Le Conquet yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel, yn y diwedd yn Château de Suscinio; yn 1484 dihangasant oriau o flaen milwyr Pierre Landais i Ffrainc; wedi esgyniad Harri fe’i gwnaed yn ddug Bedford, ac yn 1488 cymerodd gastell Caerdydd; yn 1485 talodd am ailadeiladu tŵr gogledd-orllewinol Eglwys Gadeiriol Llandaf, Tŵr Siasbar heddiw, sy’n dal y clychau; priododd Katherine Woodville ar 7 Tachwedd 1485.Siasbar Tudur ↗Wicipedia CymraegUchelwr Cymreig (Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), iarll Penfro a dug Bedford, hanner brawd i Harri VI ac ewythr i Harri Tudur; gyda’i frawd hŷn Edmwnd, tad Harri Tudur, yr oedd yn un o bum plentyn Owain Tudur ac yn ddisgynnydd uniongyrchol i Ednyfed Fychan, distain grymus Llywelyn Fawr; i bob pwrpas ef oedd yn rheoli de-orllewin Cymru o’i gadarnle yng nghastell Penfro, a bu ganddo ran allweddol yn Rhyfeloedd y Rhosynnau fel prif gynrychiolydd y Lancastriaid yng Nghymru ac yn ymgyrchoedd ei nai a’i ward i ennill y goron; erbyn 1460 roedd ei swyddi niferus yn ei wneud bron yn rheolwr y wlad; wedi Mortimer’s Cross bu’n alltud yn yr Alban a Ffrainc, ac wedi Tewkesbury ym Mai 1471 dihangodd gyda Harri, a chwythodd y gwynt eu llong i Le Conquet yn Llydaw, lle croesawyd hwy gan y Dug François II; buont yn Llydaw rhwng 1471 a 1484 cyn dychwelyd i Benfro gyda milwyr arfog a gorymdeithio drwy Gymru i Fosworth; fel y rhan fwyaf o uchelwyr Cymru noddai’r beirdd; dywed Lewys Glyn Cothi, Lancastriad brwd a gwladgarwr pybyr, iddo fynd ‘ar herw er mwyn arglwydd Penfro’, a chanodd awdl frud iddo ef a’i nai; canodd Dafydd Nanmor iddo hefyd.
| Ganed | Tua Thachwedd 1431, yn Hatfield |
|---|---|
| Ei dad | Owain Tudur o Benmynydd |
| Ei fam | Y Frenhines Catrin o Valois |
| Ei deitlau | Iarll Penfro, 1452; Dug Bedford, 1485 |
| Ei nai | Harri Tudur, y Brenin Harri VII |
| Bu farw | 21 Rhagfyr 1495 |
Siasbar oedd ail fab Owain Tudur a’r Frenhines Catrin o Valois, felly roedd yn hanner brawd i’r Brenin Harri VI ac, drwy ei dad, yn ddisgynnydd i Ednyfed Fychan, distain mawr Llywelyn Fawr. Wedi marw ei fam yn 1437 gofalwyd amdano ef a’i frawd Edmwnd gan abades Barking, ac o 1442 daeth y brenin â hwy i’r llys, a threfnu iddynt gael eu dysgu gan yr offeiriaid gorau a’u hyfforddi mewn arfau. Yn 1452 gwnaed Siasbar yn iarll Penfro.FfynonellauJasper Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Siasbar Tudur, dug Bedford (tua Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), ewythr Harri VII ac un o brif benseiri ei esgyniad yn 1485; o Duduriaid Penmynydd; ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois, ac felly’n hanner brawd i Harri VI, a thrwy ei dad yn ddisgynnydd i Ednyfed Fychan; ganed yn Hatfield; fe’i magwyd o 1437 hyd 1442 gan Katherine de la Pole, abades Barking, ac wedyn yn y llys, lle trefnodd y brenin iddynt gael eu dysgu a’u hyfforddi; fe’i gwnaed yn iarll Penfro ar 23 Tachwedd 1452, gyda chastell Penfro; daliodd gastell Dinbych dros Lancaster yn 1460; ei unig frwydr fawr cyn Bosworth oedd Mortimer’s Cross yn 1461; magodd ei nai Harri; dihangodd gydag ef o Ddinbych-y-pysgod yn 1471, a gorfododd stormydd hwy i lanio yn Le Conquet yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel, yn y diwedd yn Château de Suscinio; yn 1484 dihangasant oriau o flaen milwyr Pierre Landais i Ffrainc; wedi esgyniad Harri fe’i gwnaed yn ddug Bedford, ac yn 1488 cymerodd gastell Caerdydd; yn 1485 talodd am ailadeiladu tŵr gogledd-orllewinol Eglwys Gadeiriol Llandaf, Tŵr Siasbar heddiw, sy’n dal y clychau; priododd Katherine Woodville ar 7 Tachwedd 1485.Tudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.Siasbar Tudur ↗Wicipedia CymraegUchelwr Cymreig (Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), iarll Penfro a dug Bedford, hanner brawd i Harri VI ac ewythr i Harri Tudur; gyda’i frawd hŷn Edmwnd, tad Harri Tudur, yr oedd yn un o bum plentyn Owain Tudur ac yn ddisgynnydd uniongyrchol i Ednyfed Fychan, distain grymus Llywelyn Fawr; i bob pwrpas ef oedd yn rheoli de-orllewin Cymru o’i gadarnle yng nghastell Penfro, a bu ganddo ran allweddol yn Rhyfeloedd y Rhosynnau fel prif gynrychiolydd y Lancastriaid yng Nghymru ac yn ymgyrchoedd ei nai a’i ward i ennill y goron; erbyn 1460 roedd ei swyddi niferus yn ei wneud bron yn rheolwr y wlad; wedi Mortimer’s Cross bu’n alltud yn yr Alban a Ffrainc, ac wedi Tewkesbury ym Mai 1471 dihangodd gyda Harri, a chwythodd y gwynt eu llong i Le Conquet yn Llydaw, lle croesawyd hwy gan y Dug François II; buont yn Llydaw rhwng 1471 a 1484 cyn dychwelyd i Benfro gyda milwyr arfog a gorymdeithio drwy Gymru i Fosworth; fel y rhan fwyaf o uchelwyr Cymru noddai’r beirdd; dywed Lewys Glyn Cothi, Lancastriad brwd a gwladgarwr pybyr, iddo fynd ‘ar herw er mwyn arglwydd Penfro’, a chanodd awdl frud iddo ef a’i nai; canodd Dafydd Nanmor iddo hefyd.
Pan fu farw Edmwnd yn 1456, ymgymerodd Siasbar â’r gwaith a fwriadwyd i’w frawd. Gwnaeth ei gartref yng nghastell Penfro a chodi sylfaen gref i Lancaster yn ne-orllewin Cymru. Yno, ym mis Ionawr 1457, dan nawdd Siasbar, ganwyd Harri Tudur i weddw ifanc Edmwnd, Margaret Beaufort. Erbyn 1460 daliai gymaint o swyddi nes ei fod bron yn rheolwr Cymru.FfynonellauTudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.Birthplace of Henry VII ↗Ymddiriedolaeth Castell Penfro (Saesneg)Ganed Harri VII yn y castell ar 28 Ionawr 1457; Margaret Beaufort yn weddw ifanc ar ôl i Edmwnd farw yn 1456; rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur yn 1454; Tŵr Harri VII, neu efallai blasty Tuduraidd wrth ei droed.Siasbar Tudur ↗Wicipedia CymraegUchelwr Cymreig (Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), iarll Penfro a dug Bedford, hanner brawd i Harri VI ac ewythr i Harri Tudur; gyda’i frawd hŷn Edmwnd, tad Harri Tudur, yr oedd yn un o bum plentyn Owain Tudur ac yn ddisgynnydd uniongyrchol i Ednyfed Fychan, distain grymus Llywelyn Fawr; i bob pwrpas ef oedd yn rheoli de-orllewin Cymru o’i gadarnle yng nghastell Penfro, a bu ganddo ran allweddol yn Rhyfeloedd y Rhosynnau fel prif gynrychiolydd y Lancastriaid yng Nghymru ac yn ymgyrchoedd ei nai a’i ward i ennill y goron; erbyn 1460 roedd ei swyddi niferus yn ei wneud bron yn rheolwr y wlad; wedi Mortimer’s Cross bu’n alltud yn yr Alban a Ffrainc, ac wedi Tewkesbury ym Mai 1471 dihangodd gyda Harri, a chwythodd y gwynt eu llong i Le Conquet yn Llydaw, lle croesawyd hwy gan y Dug François II; buont yn Llydaw rhwng 1471 a 1484 cyn dychwelyd i Benfro gyda milwyr arfog a gorymdeithio drwy Gymru i Fosworth; fel y rhan fwyaf o uchelwyr Cymru noddai’r beirdd; dywed Lewys Glyn Cothi, Lancastriad brwd a gwladgarwr pybyr, iddo fynd ‘ar herw er mwyn arglwydd Penfro’, a chanodd awdl frud iddo ef a’i nai; canodd Dafydd Nanmor iddo hefyd.
Drwy Ryfeloedd y Rhosynnau ni roddodd Siasbar y gorau i’r achos erioed. Cipiodd Ddinbych yn 1460 ac ymladdodd ym Mortimer’s Cross yn 1461, gan ddianc o’r maes mewn cuddwisg. Bu’n ffoadur yn Eryri, croesodd i Iwerddon a’r Alban, a dychwelodd i Gymru dro ar ôl tro i godi gwŷr, gan ddianc ar hyd yr arfordir ger Harlech, lle’r oedd ganddo gyfeillion ymhlith yr uchelwyr.FfynonellauTudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.Jasper Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Siasbar Tudur, dug Bedford (tua Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), ewythr Harri VII ac un o brif benseiri ei esgyniad yn 1485; o Duduriaid Penmynydd; ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois, ac felly’n hanner brawd i Harri VI, a thrwy ei dad yn ddisgynnydd i Ednyfed Fychan; ganed yn Hatfield; fe’i magwyd o 1437 hyd 1442 gan Katherine de la Pole, abades Barking, ac wedyn yn y llys, lle trefnodd y brenin iddynt gael eu dysgu a’u hyfforddi; fe’i gwnaed yn iarll Penfro ar 23 Tachwedd 1452, gyda chastell Penfro; daliodd gastell Dinbych dros Lancaster yn 1460; ei unig frwydr fawr cyn Bosworth oedd Mortimer’s Cross yn 1461; magodd ei nai Harri; dihangodd gydag ef o Ddinbych-y-pysgod yn 1471, a gorfododd stormydd hwy i lanio yn Le Conquet yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel, yn y diwedd yn Château de Suscinio; yn 1484 dihangasant oriau o flaen milwyr Pierre Landais i Ffrainc; wedi esgyniad Harri fe’i gwnaed yn ddug Bedford, ac yn 1488 cymerodd gastell Caerdydd; yn 1485 talodd am ailadeiladu tŵr gogledd-orllewinol Eglwys Gadeiriol Llandaf, Tŵr Siasbar heddiw, sy’n dal y clychau; priododd Katherine Woodville ar 7 Tachwedd 1485.
Yn 1471, wedi’r golled yn Tewkesbury, cyrhaeddodd Siasbar ei nai a mam Harri yng Nghas-gwent a’u dwyn allan o Gymru. Bu ef a Harri, a oedd yn bedair ar ddeg, ynghudd yn Ninbych-y-pysgod nes cael llong i’w cludo i Ffrainc, ond gyrrodd stormydd hwy i Le Conquet yn Llydaw, lle croesawodd y Dug François II hwy a’u cadw’n ddiogel.FfynonellauTudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.Jasper Tudor: the end of Lancaster ↗Tudor Times, tudortimes.co.uk (Saesneg)Erbyn dechrau Mai 1471 roedd Siasbar a Harri, a oedd yn bedair ar ddeg, yng nghastell Penfro, yn cynllunio dianc dros y môr; amgylchynwyd y castell gan wŷr Edward IV dan Forgan ap Thomas; ymosododd Dafydd ap Thomas, brawd Morgan, ar y gwarchaewyr o’r tu ôl, codi’r gwarchae a mynd â Siasbar a Harri i Ddinbych-y-pysgod; buont ynghudd yno am rai dyddiau nes cael llong i’w cludo i Ffrainc; chwythwyd hi oddi ar ei chwrs, a glaniasant yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel a gwrthod eu rhoi i fyny.Tenby ↗Wikipedia (Saesneg)Cysgododd Harri Tudur, Harri VII i ddod, yn Ninbych-y-pysgod cyn hwylio i alltudiaeth yn 1471; mae muriau’r dref o’r drydedd ganrif ar ddeg, gyda phorth y Pum Bwa, yn amgáu’r hen dref o hyd.Siasbar Tudur ↗Wicipedia CymraegUchelwr Cymreig (Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), iarll Penfro a dug Bedford, hanner brawd i Harri VI ac ewythr i Harri Tudur; gyda’i frawd hŷn Edmwnd, tad Harri Tudur, yr oedd yn un o bum plentyn Owain Tudur ac yn ddisgynnydd uniongyrchol i Ednyfed Fychan, distain grymus Llywelyn Fawr; i bob pwrpas ef oedd yn rheoli de-orllewin Cymru o’i gadarnle yng nghastell Penfro, a bu ganddo ran allweddol yn Rhyfeloedd y Rhosynnau fel prif gynrychiolydd y Lancastriaid yng Nghymru ac yn ymgyrchoedd ei nai a’i ward i ennill y goron; erbyn 1460 roedd ei swyddi niferus yn ei wneud bron yn rheolwr y wlad; wedi Mortimer’s Cross bu’n alltud yn yr Alban a Ffrainc, ac wedi Tewkesbury ym Mai 1471 dihangodd gyda Harri, a chwythodd y gwynt eu llong i Le Conquet yn Llydaw, lle croesawyd hwy gan y Dug François II; buont yn Llydaw rhwng 1471 a 1484 cyn dychwelyd i Benfro gyda milwyr arfog a gorymdeithio drwy Gymru i Fosworth; fel y rhan fwyaf o uchelwyr Cymru noddai’r beirdd; dywed Lewys Glyn Cothi, Lancastriad brwd a gwladgarwr pybyr, iddo fynd ‘ar herw er mwyn arglwydd Penfro’, a chanodd awdl frud iddo ef a’i nai; canodd Dafydd Nanmor iddo hefyd.
Drwy flynyddoedd yr alltudiaeth Siasbar oedd prif arweinydd ac athro Harri. Daeth eu cartref, Château de Suscinio, yn wersyll arfog, yn wyliadwrus rhag pob ymgais i’w cipio. Yn 1484, pan gynllwyniodd un o weinidogion Llydaw i’w trosglwyddo i Risiart III, cawsant rybudd mewn pryd a dianc i Ffrainc ychydig oriau o flaen ei filwyr.FfynonellauTudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.Jasper Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Siasbar Tudur, dug Bedford (tua Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), ewythr Harri VII ac un o brif benseiri ei esgyniad yn 1485; o Duduriaid Penmynydd; ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois, ac felly’n hanner brawd i Harri VI, a thrwy ei dad yn ddisgynnydd i Ednyfed Fychan; ganed yn Hatfield; fe’i magwyd o 1437 hyd 1442 gan Katherine de la Pole, abades Barking, ac wedyn yn y llys, lle trefnodd y brenin iddynt gael eu dysgu a’u hyfforddi; fe’i gwnaed yn iarll Penfro ar 23 Tachwedd 1452, gyda chastell Penfro; daliodd gastell Dinbych dros Lancaster yn 1460; ei unig frwydr fawr cyn Bosworth oedd Mortimer’s Cross yn 1461; magodd ei nai Harri; dihangodd gydag ef o Ddinbych-y-pysgod yn 1471, a gorfododd stormydd hwy i lanio yn Le Conquet yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel, yn y diwedd yn Château de Suscinio; yn 1484 dihangasant oriau o flaen milwyr Pierre Landais i Ffrainc; wedi esgyniad Harri fe’i gwnaed yn ddug Bedford, ac yn 1488 cymerodd gastell Caerdydd; yn 1485 talodd am ailadeiladu tŵr gogledd-orllewinol Eglwys Gadeiriol Llandaf, Tŵr Siasbar heddiw, sy’n dal y clychau; priododd Katherine Woodville ar 7 Tachwedd 1485.
Ym mis Awst 1485 glaniodd Siasbar gyda Harri ym Mill Bay, ger Dale, ac ymladdodd wrth ei ochr ym Mosworth. Gwnaeth y brenin newydd ef yn ddug Bedford ac yn ustus De Cymru, a rhoi iddo arglwyddiaeth Morgannwg. Yn 1485 talodd am ailadeiladu tŵr gogledd-orllewinol Eglwys Gadeiriol Llandaf, sy’n dal ei chlychau ac a elwir o hyd yn Dŵr Siasbar.FfynonellauTudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.Battle of Bosworth Field ↗Wikipedia (Saesneg)Glaniodd Harri yn ei Gymru enedigol, ym Mill Bay ger Dale, ar 7 Awst 1485 a chymryd castell Dale; yn Hwlffordd methodd Syr Walter Herbert â symud yn ei erbyn ac aeth dau o’i swyddogion drosodd at Harri; gorymdeithiodd Harri drwy Aberystwyth tra cymerodd Rhys ap Thomas, prif ŵr gorllewin Cymru, ffordd ddeheuol, gan godi gwŷr ar ei daith, gyda llu o 500 neu 2,000 yn ôl gwahanol amcangyfrifon; roedd Harri wedi cynnig iddo raglawiaeth Cymru gyfan; cyfarfuant ar Gefn Digoll, y Trallwng, ac erbyn 15 neu 16 Awst roeddent ar eu ffordd i’r Amwythig; ymladdwyd y frwydr ar 22 Awst 1485; ysgrifennodd y croniclwr Molinet mai Cymro a darodd yr ergyd angheuol â halbard, ac awgryma cerdd Guto’r Glyn mai gwŷr dan Rhys ap Thomas a wnaeth; cyhoeddwyd Harri’n frenin ar Crown Hill ger Stoke Golding.Jasper Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Siasbar Tudur, dug Bedford (tua Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), ewythr Harri VII ac un o brif benseiri ei esgyniad yn 1485; o Duduriaid Penmynydd; ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois, ac felly’n hanner brawd i Harri VI, a thrwy ei dad yn ddisgynnydd i Ednyfed Fychan; ganed yn Hatfield; fe’i magwyd o 1437 hyd 1442 gan Katherine de la Pole, abades Barking, ac wedyn yn y llys, lle trefnodd y brenin iddynt gael eu dysgu a’u hyfforddi; fe’i gwnaed yn iarll Penfro ar 23 Tachwedd 1452, gyda chastell Penfro; daliodd gastell Dinbych dros Lancaster yn 1460; ei unig frwydr fawr cyn Bosworth oedd Mortimer’s Cross yn 1461; magodd ei nai Harri; dihangodd gydag ef o Ddinbych-y-pysgod yn 1471, a gorfododd stormydd hwy i lanio yn Le Conquet yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel, yn y diwedd yn Château de Suscinio; yn 1484 dihangasant oriau o flaen milwyr Pierre Landais i Ffrainc; wedi esgyniad Harri fe’i gwnaed yn ddug Bedford, ac yn 1488 cymerodd gastell Caerdydd; yn 1485 talodd am ailadeiladu tŵr gogledd-orllewinol Eglwys Gadeiriol Llandaf, Tŵr Siasbar heddiw, sy’n dal y clychau; priododd Katherine Woodville ar 7 Tachwedd 1485.
Siasbar oedd arwr beirdd Cymru a gefnogai Lancaster. Aeth Lewys Glyn Cothi ar herw er mwyn arglwydd Penfro a chanu awdl frud i Siasbar a’i nai, a chanodd Dafydd Nanmor iddo hefyd. Bu farw ym mis Rhagfyr 1495, yn wladweinydd hŷn uchel ei barch, a gofynnodd am gael ei gladdu yn abaty Keynsham ger Bryste.FfynonellauSiasbar Tudur ↗Wicipedia CymraegUchelwr Cymreig (Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), iarll Penfro a dug Bedford, hanner brawd i Harri VI ac ewythr i Harri Tudur; gyda’i frawd hŷn Edmwnd, tad Harri Tudur, yr oedd yn un o bum plentyn Owain Tudur ac yn ddisgynnydd uniongyrchol i Ednyfed Fychan, distain grymus Llywelyn Fawr; i bob pwrpas ef oedd yn rheoli de-orllewin Cymru o’i gadarnle yng nghastell Penfro, a bu ganddo ran allweddol yn Rhyfeloedd y Rhosynnau fel prif gynrychiolydd y Lancastriaid yng Nghymru ac yn ymgyrchoedd ei nai a’i ward i ennill y goron; erbyn 1460 roedd ei swyddi niferus yn ei wneud bron yn rheolwr y wlad; wedi Mortimer’s Cross bu’n alltud yn yr Alban a Ffrainc, ac wedi Tewkesbury ym Mai 1471 dihangodd gyda Harri, a chwythodd y gwynt eu llong i Le Conquet yn Llydaw, lle croesawyd hwy gan y Dug François II; buont yn Llydaw rhwng 1471 a 1484 cyn dychwelyd i Benfro gyda milwyr arfog a gorymdeithio drwy Gymru i Fosworth; fel y rhan fwyaf o uchelwyr Cymru noddai’r beirdd; dywed Lewys Glyn Cothi, Lancastriad brwd a gwladgarwr pybyr, iddo fynd ‘ar herw er mwyn arglwydd Penfro’, a chanodd awdl frud iddo ef a’i nai; canodd Dafydd Nanmor iddo hefyd.Lewis Glyn Cothi or Llywelyn y Glyn (fl. 1447–1486), one of the greatest of the fifteenth-century Welsh bards ↗Evan David Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCymerodd ei enw barddol o fforest Glyn Cothi, ac o fewn ei therfynau y ganed ef yn ôl pob tebyg, efallai ym Mhwllcynbyd ym mhlwyf Llanybydder; yn gynnar yn ei oes bu ar herw yng ngogledd Cymru gydag Owain ap Gruffudd ap Nicolas; ei gerdd gynharaf y gellir ei dyddio yw ei farwnad i Syr Gruffudd Fychan o Gegidfa yn 1447; safodd gyda Lancaster yn Rhyfeloedd y Rhosynnau, a Siasbar Tudur oedd ei arwr; aeth ar herw o’i ffyddlondeb i Siasbar wedi Mortimer’s Cross yn 1461; ychydig o feirdd a wasgarodd eu mawl mor eang dros Gymru; roedd ganddo fab, Siôn, a fu farw yn bump oed; ceir ei waith gorau yn ei gerddi i uchelwyr sir Gaerfyrddin, de Ceredigion a sir Faesyfed; adfywiodd ei sêl dros Siasbar tua diwedd ei oes a chynyddodd y darogan yn ei ganu; mae traddodiad iddo gael ei gladdu yn Abergwili; cadwyd llawer o’i farddoniaeth yn ei law ei hun, a dengys ei lawysgrifau ei fod yn gyfarwydd â herodraeth; ysgrifennodd ychydig golofnau o Lyfr Coch Hergest, a dywedir mai ef a ysgrifennodd y rhan fwyaf o Lyfr Gwyn Hergest, a gollwyd mewn tân ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg; cadwyd tua 230 o’i gerddi.Tudor, Jasper (c. 1431–1495), earl of Pembroke ↗Y Bywgraffiadur Cymreig (Saesneg)Ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois; fe’i gwnaed yn iarll Penfro tua 1452–3; wedi marw ei frawd Edmwnd yn 1456 bu’n byw ym Mhenfro ac yn arwain achos Lancaster yn ne-orllewin Cymru; ymladdodd ym Mrwydr Mortimer’s Cross yn 1461; yn 1471 ffodd i Gas-gwent ac yna aeth â’i nai Harri a mam Harri allan o Gymru i Lydaw; tywysodd Harri drwy’r blynyddoedd yn Llydaw, glaniodd gydag ef ym Milffwrd yn 1485 ac ymladdodd ym Mosworth; fe’i gwnaed yn ddug Bedford.
Mae Siasbar Tudur a Harri ifanc yn dianc ar long o Ddinbych-y-pysgod i Lydaw, lle mae Harri’n tyfu i fyny yn alltud.
Dianc o Ddinbych-y-pysgodMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
O Benmynydd ym Môn i orsedd Lloegr.
Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.
Madog ap LlywelynArglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.
Llywelyn BrenBardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.
Dafydd ap GwilymPrifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.
Iolo GochYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf