Roedd Dr John Dee, ŵyr i Bedo Ddu o Sir Faesyfed, yn un o ddynion mwyaf dysgedig Ewrop: mathemategydd, seryddwr, daearyddwr a mordwywr, cynghorydd ac athro i’r Frenhines Elisabeth I. Cododd lyfrgell fwyaf Lloegr, dysgodd gapteiniaid y mordeithiau darganfod, ac ef oedd y cyntaf i sôn am “Ymerodraeth Brydeinig”.FfynonellauDee, John (1527 – 1608), mathematician and astronomer ↗John James Jones and Llewelyn Gwyn Chambers, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Gorffennaf 1527 yn Llundain, mab Rowland Dee, gweinydd bonheddig i Harri VIII; ŵyr i Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale, Sir Faesyfed, a chadwodd ei gysylltiad â’r ardal; o Sir Faesyfed yr hanai’r teulu; lluniodd Dee ach yn dangos ei dras o Rodri Mawr; roedd llawer o Gymry ymhlith ei gyfeillion arbennig, yn eu plith rai o’r Herbertiaid, Siôn Dafydd Rhys a Morris Kyffin; mae llythyr yn ei law ei hun at ei ‘Cosen Nicholas ap Meredith at Prestene’ yn clymu ei deulu wrth Sir Faesyfed, a galwai Thomas Jones, Twm Siôn Cati, yn ‘gefnder’; graddiodd o Goleg St John, Caergrawnt, 1544/5 ac roedd yn un o Gymrodyr cyntaf Coleg y Drindod yn 1546; yn fyfyriwr yn Louvain 1546–50, darlithiodd wedyn ar fathemateg ym Mharis gyda bri a llwyddiant; gwrthododd ddarlithyddiaethau yno ac yn Rhydychen yn 1554; derbyniwyd ef i ffafr y Frenhines Elisabeth ac ymsefydlodd ym Mortlake; warden y coleg ym Manceinion o 1595/6 hyd Dachwedd 1604; bu farw Rhagfyr 1608; roedd ganddo fedr a dysg diamheuol mewn mathemateg a seryddiaeth, fel y dengys ei ragymadrodd dysgedig i’r Euclid Saesneg cyntaf yn 1570; synnodd gynulleidfa yng Nghaergrawnt â dyfais lwyfan ryfeddol i Heddwch Aristophanes; lluniodd saith deg naw o weithiau, y rhan fwyaf mewn llawysgrif o hyd.John Dee ↗Wicipedia CymraegMathemategydd, athronydd, daearyddwr a seryddwr (13 Gorffennaf 1527 – Rhagfyr 1608), ‘hoff athronydd’ y Frenhines Elisabeth I; o dras Gymreig, a aned yn Llundain; mae ei ddyddiaduron yn sôn yn aml am ei gefndryd Cymreig, un ohonynt Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati; cyflwynodd gynlluniau i sefydlu llyfrgell genedlaethol, a phan na chawsant arian casglodd ei lyfrgell ei hun, a gynhwysai sawl cyfrol Gymraeg ac a oedd gystal â llyfrgelloedd prifysgolion y cyfnod, efallai’r llyfrgell fwyaf yn Ewrop gyfan; un o feddylwyr mwyaf ei oes, darlithiodd ar algebra ym Mharis yn ei ugeiniau ac roedd yn fordwywr heb ei ail; bathodd y term yr Ymerodraeth Brydeinig; cynghorydd ac athro i Elisabeth I, adwaenai ei phrif weinidogion Walsingham a Cecil; cyfaill i’r mathemategydd o Gymro Robert Recorde; yn ôl rhai, yn lle ei lofnod arferol ar lythyrau at y frenhines defnyddiai’r rhifolion ‘007’, efallai lle cafodd Ian Fleming y syniad am James Bond.John Dee ↗Wikipedia (Saesneg)Mathemategydd, seryddwr ac athro (13 Gorffennaf 1527 – 1608 neu 1609), seryddwr llys a chynghorydd i Elisabeth I, ac un o lyfrgelloedd mwyaf Lloegr ganddo; mae ei gyfenw’n ffurf Saesneg ar y gair Cymraeg du; ei daid oedd Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale; daeth ei deulu i Lundain tua adeg coroni Harri VII; yn Louvain yn 1548 astudiodd dan Gemma Frisius a daeth yn gyfaill i’r mapwyr Gerardus Mercator ac Abraham Ortelius; yn 1556 rhoddodd i’r Frenhines Mari gynllun i achub hen lyfrau, llawysgrifau a chofnodion a sefydlu llyfrgell genedlaethol; daeth ei lyfrgell ym Mortlake yn fwyaf Lloegr a denu llawer o ysgolheigion; dan Elisabeth dewisodd ddyddiad ei choroni; o’r 1550au hyd y 1570au cynghorai fordeithiau darganfod Lloegr, gan roi help gyda mordwyo a chefnogaeth i ‘Ymerodraeth Brydeinig’, term a ddefnyddiodd gyntaf; ei ‘Ragair Mathemategol’ yn 1570 i’r Euclid Saesneg oedd ei waith mwyaf dylanwadol; yn 1577 cyhoeddodd General and Rare Memorials pertayning to the Perfect Arte of Navigation.
Ganed John yn Llundain ar 13 Gorffennaf 1527, mab Rowland Dee, gweinydd bonheddig i Harri VIII. Roedd y teulu wedi dod i Lundain tua adeg coroni Harri Tudur, o Nant-y-groes ger Pilale yn Sir Faesyfed, lle roedd ei daid yn Bedo Ddu; daw’r enw Dee ei hun o’r gair Cymraeg du. Cadwodd John ei gysylltiad â’r ardal ar hyd ei oes, a lluniodd ach a olrheiniai ei linach yn ôl at Rodri Mawr.FfynonellauDee, John (1527 – 1608), mathematician and astronomer ↗John James Jones and Llewelyn Gwyn Chambers, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Gorffennaf 1527 yn Llundain, mab Rowland Dee, gweinydd bonheddig i Harri VIII; ŵyr i Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale, Sir Faesyfed, a chadwodd ei gysylltiad â’r ardal; o Sir Faesyfed yr hanai’r teulu; lluniodd Dee ach yn dangos ei dras o Rodri Mawr; roedd llawer o Gymry ymhlith ei gyfeillion arbennig, yn eu plith rai o’r Herbertiaid, Siôn Dafydd Rhys a Morris Kyffin; mae llythyr yn ei law ei hun at ei ‘Cosen Nicholas ap Meredith at Prestene’ yn clymu ei deulu wrth Sir Faesyfed, a galwai Thomas Jones, Twm Siôn Cati, yn ‘gefnder’; graddiodd o Goleg St John, Caergrawnt, 1544/5 ac roedd yn un o Gymrodyr cyntaf Coleg y Drindod yn 1546; yn fyfyriwr yn Louvain 1546–50, darlithiodd wedyn ar fathemateg ym Mharis gyda bri a llwyddiant; gwrthododd ddarlithyddiaethau yno ac yn Rhydychen yn 1554; derbyniwyd ef i ffafr y Frenhines Elisabeth ac ymsefydlodd ym Mortlake; warden y coleg ym Manceinion o 1595/6 hyd Dachwedd 1604; bu farw Rhagfyr 1608; roedd ganddo fedr a dysg diamheuol mewn mathemateg a seryddiaeth, fel y dengys ei ragymadrodd dysgedig i’r Euclid Saesneg cyntaf yn 1570; synnodd gynulleidfa yng Nghaergrawnt â dyfais lwyfan ryfeddol i Heddwch Aristophanes; lluniodd saith deg naw o weithiau, y rhan fwyaf mewn llawysgrif o hyd.John Dee ↗Wikipedia (Saesneg)Mathemategydd, seryddwr ac athro (13 Gorffennaf 1527 – 1608 neu 1609), seryddwr llys a chynghorydd i Elisabeth I, ac un o lyfrgelloedd mwyaf Lloegr ganddo; mae ei gyfenw’n ffurf Saesneg ar y gair Cymraeg du; ei daid oedd Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale; daeth ei deulu i Lundain tua adeg coroni Harri VII; yn Louvain yn 1548 astudiodd dan Gemma Frisius a daeth yn gyfaill i’r mapwyr Gerardus Mercator ac Abraham Ortelius; yn 1556 rhoddodd i’r Frenhines Mari gynllun i achub hen lyfrau, llawysgrifau a chofnodion a sefydlu llyfrgell genedlaethol; daeth ei lyfrgell ym Mortlake yn fwyaf Lloegr a denu llawer o ysgolheigion; dan Elisabeth dewisodd ddyddiad ei choroni; o’r 1550au hyd y 1570au cynghorai fordeithiau darganfod Lloegr, gan roi help gyda mordwyo a chefnogaeth i ‘Ymerodraeth Brydeinig’, term a ddefnyddiodd gyntaf; ei ‘Ragair Mathemategol’ yn 1570 i’r Euclid Saesneg oedd ei waith mwyaf dylanwadol; yn 1577 cyhoeddodd General and Rare Memorials pertayning to the Perfect Arte of Navigation.
Cymry oedd llawer o’i gyfeillion agosaf, yn eu plith yr Herbertiaid, y gramadegydd Siôn Dafydd Rhys a Morris Kyffin. Ysgrifennodd at ei “Cosen Nicholas ap Meredith” yn Sir Faesyfed, mae ei ddyddiaduron yn sôn yn aml am ei gefndryd Cymreig, a galwai Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati, yn gefnder iddo. Roedd Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn gyfaill iddo.FfynonellauDee, John (1527 – 1608), mathematician and astronomer ↗John James Jones and Llewelyn Gwyn Chambers, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Gorffennaf 1527 yn Llundain, mab Rowland Dee, gweinydd bonheddig i Harri VIII; ŵyr i Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale, Sir Faesyfed, a chadwodd ei gysylltiad â’r ardal; o Sir Faesyfed yr hanai’r teulu; lluniodd Dee ach yn dangos ei dras o Rodri Mawr; roedd llawer o Gymry ymhlith ei gyfeillion arbennig, yn eu plith rai o’r Herbertiaid, Siôn Dafydd Rhys a Morris Kyffin; mae llythyr yn ei law ei hun at ei ‘Cosen Nicholas ap Meredith at Prestene’ yn clymu ei deulu wrth Sir Faesyfed, a galwai Thomas Jones, Twm Siôn Cati, yn ‘gefnder’; graddiodd o Goleg St John, Caergrawnt, 1544/5 ac roedd yn un o Gymrodyr cyntaf Coleg y Drindod yn 1546; yn fyfyriwr yn Louvain 1546–50, darlithiodd wedyn ar fathemateg ym Mharis gyda bri a llwyddiant; gwrthododd ddarlithyddiaethau yno ac yn Rhydychen yn 1554; derbyniwyd ef i ffafr y Frenhines Elisabeth ac ymsefydlodd ym Mortlake; warden y coleg ym Manceinion o 1595/6 hyd Dachwedd 1604; bu farw Rhagfyr 1608; roedd ganddo fedr a dysg diamheuol mewn mathemateg a seryddiaeth, fel y dengys ei ragymadrodd dysgedig i’r Euclid Saesneg cyntaf yn 1570; synnodd gynulleidfa yng Nghaergrawnt â dyfais lwyfan ryfeddol i Heddwch Aristophanes; lluniodd saith deg naw o weithiau, y rhan fwyaf mewn llawysgrif o hyd.John Dee ↗Wicipedia CymraegMathemategydd, athronydd, daearyddwr a seryddwr (13 Gorffennaf 1527 – Rhagfyr 1608), ‘hoff athronydd’ y Frenhines Elisabeth I; o dras Gymreig, a aned yn Llundain; mae ei ddyddiaduron yn sôn yn aml am ei gefndryd Cymreig, un ohonynt Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati; cyflwynodd gynlluniau i sefydlu llyfrgell genedlaethol, a phan na chawsant arian casglodd ei lyfrgell ei hun, a gynhwysai sawl cyfrol Gymraeg ac a oedd gystal â llyfrgelloedd prifysgolion y cyfnod, efallai’r llyfrgell fwyaf yn Ewrop gyfan; un o feddylwyr mwyaf ei oes, darlithiodd ar algebra ym Mharis yn ei ugeiniau ac roedd yn fordwywr heb ei ail; bathodd y term yr Ymerodraeth Brydeinig; cynghorydd ac athro i Elisabeth I, adwaenai ei phrif weinidogion Walsingham a Cecil; cyfaill i’r mathemategydd o Gymro Robert Recorde; yn ôl rhai, yn lle ei lofnod arferol ar lythyrau at y frenhines defnyddiai’r rhifolion ‘007’, efallai lle cafodd Ian Fleming y syniad am James Bond.
Aeth i Goleg St John, Caergrawnt, yn bymtheg oed, ac yn 1546 roedd yn un o gymrodyr cyntaf Coleg newydd y Drindod, lle rhyfeddodd y gynulleidfa at ei chwilen hedegog mewn drama gan Aristophanes. Yn Louvain astudiodd dan Gemma Frisius a daeth yn gyfaill i’r mapwyr mawr Mercator ac Ortelius, ac yn ei ugeiniau darlithiodd ar fathemateg ym Mharis gyda llwyddiant mawr. Gwrthododd ddarlithyddiaethau ym Mharis ac yn Rhydychen.FfynonellauDee, John (1527 – 1608), mathematician and astronomer ↗John James Jones and Llewelyn Gwyn Chambers, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Gorffennaf 1527 yn Llundain, mab Rowland Dee, gweinydd bonheddig i Harri VIII; ŵyr i Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale, Sir Faesyfed, a chadwodd ei gysylltiad â’r ardal; o Sir Faesyfed yr hanai’r teulu; lluniodd Dee ach yn dangos ei dras o Rodri Mawr; roedd llawer o Gymry ymhlith ei gyfeillion arbennig, yn eu plith rai o’r Herbertiaid, Siôn Dafydd Rhys a Morris Kyffin; mae llythyr yn ei law ei hun at ei ‘Cosen Nicholas ap Meredith at Prestene’ yn clymu ei deulu wrth Sir Faesyfed, a galwai Thomas Jones, Twm Siôn Cati, yn ‘gefnder’; graddiodd o Goleg St John, Caergrawnt, 1544/5 ac roedd yn un o Gymrodyr cyntaf Coleg y Drindod yn 1546; yn fyfyriwr yn Louvain 1546–50, darlithiodd wedyn ar fathemateg ym Mharis gyda bri a llwyddiant; gwrthododd ddarlithyddiaethau yno ac yn Rhydychen yn 1554; derbyniwyd ef i ffafr y Frenhines Elisabeth ac ymsefydlodd ym Mortlake; warden y coleg ym Manceinion o 1595/6 hyd Dachwedd 1604; bu farw Rhagfyr 1608; roedd ganddo fedr a dysg diamheuol mewn mathemateg a seryddiaeth, fel y dengys ei ragymadrodd dysgedig i’r Euclid Saesneg cyntaf yn 1570; synnodd gynulleidfa yng Nghaergrawnt â dyfais lwyfan ryfeddol i Heddwch Aristophanes; lluniodd saith deg naw o weithiau, y rhan fwyaf mewn llawysgrif o hyd.John Dee ↗Wikipedia (Saesneg)Mathemategydd, seryddwr ac athro (13 Gorffennaf 1527 – 1608 neu 1609), seryddwr llys a chynghorydd i Elisabeth I, ac un o lyfrgelloedd mwyaf Lloegr ganddo; mae ei gyfenw’n ffurf Saesneg ar y gair Cymraeg du; ei daid oedd Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale; daeth ei deulu i Lundain tua adeg coroni Harri VII; yn Louvain yn 1548 astudiodd dan Gemma Frisius a daeth yn gyfaill i’r mapwyr Gerardus Mercator ac Abraham Ortelius; yn 1556 rhoddodd i’r Frenhines Mari gynllun i achub hen lyfrau, llawysgrifau a chofnodion a sefydlu llyfrgell genedlaethol; daeth ei lyfrgell ym Mortlake yn fwyaf Lloegr a denu llawer o ysgolheigion; dan Elisabeth dewisodd ddyddiad ei choroni; o’r 1550au hyd y 1570au cynghorai fordeithiau darganfod Lloegr, gan roi help gyda mordwyo a chefnogaeth i ‘Ymerodraeth Brydeinig’, term a ddefnyddiodd gyntaf; ei ‘Ragair Mathemategol’ yn 1570 i’r Euclid Saesneg oedd ei waith mwyaf dylanwadol; yn 1577 cyhoeddodd General and Rare Memorials pertayning to the Perfect Arte of Navigation.John Dee ↗Wicipedia CymraegMathemategydd, athronydd, daearyddwr a seryddwr (13 Gorffennaf 1527 – Rhagfyr 1608), ‘hoff athronydd’ y Frenhines Elisabeth I; o dras Gymreig, a aned yn Llundain; mae ei ddyddiaduron yn sôn yn aml am ei gefndryd Cymreig, un ohonynt Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati; cyflwynodd gynlluniau i sefydlu llyfrgell genedlaethol, a phan na chawsant arian casglodd ei lyfrgell ei hun, a gynhwysai sawl cyfrol Gymraeg ac a oedd gystal â llyfrgelloedd prifysgolion y cyfnod, efallai’r llyfrgell fwyaf yn Ewrop gyfan; un o feddylwyr mwyaf ei oes, darlithiodd ar algebra ym Mharis yn ei ugeiniau ac roedd yn fordwywr heb ei ail; bathodd y term yr Ymerodraeth Brydeinig; cynghorydd ac athro i Elisabeth I, adwaenai ei phrif weinidogion Walsingham a Cecil; cyfaill i’r mathemategydd o Gymro Robert Recorde; yn ôl rhai, yn lle ei lofnod arferol ar lythyrau at y frenhines defnyddiai’r rhifolion ‘007’, efallai lle cafodd Ian Fleming y syniad am James Bond.
Yn 1556 gosododd Dee gerbron y Frenhines Mari gynllun i achub hen lyfrau, llawysgrifau a chofnodion y deyrnas a sefydlu llyfrgell genedlaethol. Pan na dderbyniwyd y cynllun, cododd ei lyfrgell ei hun yn ei dŷ ym Mortlake. Roedd ynddi lawer o gyfrolau Cymraeg, roedd gystal â llyfrgelloedd y prifysgolion, a daeth yn fwyaf Lloegr, yn ganolfan dysg a ddenai ysgolheigion o bell ac agos.FfynonellauJohn Dee ↗Wikipedia (Saesneg)Mathemategydd, seryddwr ac athro (13 Gorffennaf 1527 – 1608 neu 1609), seryddwr llys a chynghorydd i Elisabeth I, ac un o lyfrgelloedd mwyaf Lloegr ganddo; mae ei gyfenw’n ffurf Saesneg ar y gair Cymraeg du; ei daid oedd Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale; daeth ei deulu i Lundain tua adeg coroni Harri VII; yn Louvain yn 1548 astudiodd dan Gemma Frisius a daeth yn gyfaill i’r mapwyr Gerardus Mercator ac Abraham Ortelius; yn 1556 rhoddodd i’r Frenhines Mari gynllun i achub hen lyfrau, llawysgrifau a chofnodion a sefydlu llyfrgell genedlaethol; daeth ei lyfrgell ym Mortlake yn fwyaf Lloegr a denu llawer o ysgolheigion; dan Elisabeth dewisodd ddyddiad ei choroni; o’r 1550au hyd y 1570au cynghorai fordeithiau darganfod Lloegr, gan roi help gyda mordwyo a chefnogaeth i ‘Ymerodraeth Brydeinig’, term a ddefnyddiodd gyntaf; ei ‘Ragair Mathemategol’ yn 1570 i’r Euclid Saesneg oedd ei waith mwyaf dylanwadol; yn 1577 cyhoeddodd General and Rare Memorials pertayning to the Perfect Arte of Navigation.John Dee ↗Wicipedia CymraegMathemategydd, athronydd, daearyddwr a seryddwr (13 Gorffennaf 1527 – Rhagfyr 1608), ‘hoff athronydd’ y Frenhines Elisabeth I; o dras Gymreig, a aned yn Llundain; mae ei ddyddiaduron yn sôn yn aml am ei gefndryd Cymreig, un ohonynt Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati; cyflwynodd gynlluniau i sefydlu llyfrgell genedlaethol, a phan na chawsant arian casglodd ei lyfrgell ei hun, a gynhwysai sawl cyfrol Gymraeg ac a oedd gystal â llyfrgelloedd prifysgolion y cyfnod, efallai’r llyfrgell fwyaf yn Ewrop gyfan; un o feddylwyr mwyaf ei oes, darlithiodd ar algebra ym Mharis yn ei ugeiniau ac roedd yn fordwywr heb ei ail; bathodd y term yr Ymerodraeth Brydeinig; cynghorydd ac athro i Elisabeth I, adwaenai ei phrif weinidogion Walsingham a Cecil; cyfaill i’r mathemategydd o Gymro Robert Recorde; yn ôl rhai, yn lle ei lofnod arferol ar lythyrau at y frenhines defnyddiai’r rhifolion ‘007’, efallai lle cafodd Ian Fleming y syniad am James Bond.
Pan ddaeth Elisabeth i’r orsedd, daeth Dee yn gynghorydd gwyddonol iddi a dewisodd ddydd ei choroni. Galwai hi ef yn athronydd iddi, ac adwaenai ei phrif weinidogion, Cecil a Walsingham. Dywed rhai iddo lofnodi ei lythyrau at y frenhines â’r rhifolion 007, ac mai ganddo ef y cafodd Ian Fleming y syniad am James Bond.FfynonellauJohn Dee ↗Wikipedia (Saesneg)Mathemategydd, seryddwr ac athro (13 Gorffennaf 1527 – 1608 neu 1609), seryddwr llys a chynghorydd i Elisabeth I, ac un o lyfrgelloedd mwyaf Lloegr ganddo; mae ei gyfenw’n ffurf Saesneg ar y gair Cymraeg du; ei daid oedd Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale; daeth ei deulu i Lundain tua adeg coroni Harri VII; yn Louvain yn 1548 astudiodd dan Gemma Frisius a daeth yn gyfaill i’r mapwyr Gerardus Mercator ac Abraham Ortelius; yn 1556 rhoddodd i’r Frenhines Mari gynllun i achub hen lyfrau, llawysgrifau a chofnodion a sefydlu llyfrgell genedlaethol; daeth ei lyfrgell ym Mortlake yn fwyaf Lloegr a denu llawer o ysgolheigion; dan Elisabeth dewisodd ddyddiad ei choroni; o’r 1550au hyd y 1570au cynghorai fordeithiau darganfod Lloegr, gan roi help gyda mordwyo a chefnogaeth i ‘Ymerodraeth Brydeinig’, term a ddefnyddiodd gyntaf; ei ‘Ragair Mathemategol’ yn 1570 i’r Euclid Saesneg oedd ei waith mwyaf dylanwadol; yn 1577 cyhoeddodd General and Rare Memorials pertayning to the Perfect Arte of Navigation.John Dee ↗Wicipedia CymraegMathemategydd, athronydd, daearyddwr a seryddwr (13 Gorffennaf 1527 – Rhagfyr 1608), ‘hoff athronydd’ y Frenhines Elisabeth I; o dras Gymreig, a aned yn Llundain; mae ei ddyddiaduron yn sôn yn aml am ei gefndryd Cymreig, un ohonynt Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati; cyflwynodd gynlluniau i sefydlu llyfrgell genedlaethol, a phan na chawsant arian casglodd ei lyfrgell ei hun, a gynhwysai sawl cyfrol Gymraeg ac a oedd gystal â llyfrgelloedd prifysgolion y cyfnod, efallai’r llyfrgell fwyaf yn Ewrop gyfan; un o feddylwyr mwyaf ei oes, darlithiodd ar algebra ym Mharis yn ei ugeiniau ac roedd yn fordwywr heb ei ail; bathodd y term yr Ymerodraeth Brydeinig; cynghorydd ac athro i Elisabeth I, adwaenai ei phrif weinidogion Walsingham a Cecil; cyfaill i’r mathemategydd o Gymro Robert Recorde; yn ôl rhai, yn lle ei lofnod arferol ar lythyrau at y frenhines defnyddiai’r rhifolion ‘007’, efallai lle cafodd Ian Fleming y syniad am James Bond.Dee, John (1527 – 1608), mathematician and astronomer ↗John James Jones and Llewelyn Gwyn Chambers, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Gorffennaf 1527 yn Llundain, mab Rowland Dee, gweinydd bonheddig i Harri VIII; ŵyr i Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale, Sir Faesyfed, a chadwodd ei gysylltiad â’r ardal; o Sir Faesyfed yr hanai’r teulu; lluniodd Dee ach yn dangos ei dras o Rodri Mawr; roedd llawer o Gymry ymhlith ei gyfeillion arbennig, yn eu plith rai o’r Herbertiaid, Siôn Dafydd Rhys a Morris Kyffin; mae llythyr yn ei law ei hun at ei ‘Cosen Nicholas ap Meredith at Prestene’ yn clymu ei deulu wrth Sir Faesyfed, a galwai Thomas Jones, Twm Siôn Cati, yn ‘gefnder’; graddiodd o Goleg St John, Caergrawnt, 1544/5 ac roedd yn un o Gymrodyr cyntaf Coleg y Drindod yn 1546; yn fyfyriwr yn Louvain 1546–50, darlithiodd wedyn ar fathemateg ym Mharis gyda bri a llwyddiant; gwrthododd ddarlithyddiaethau yno ac yn Rhydychen yn 1554; derbyniwyd ef i ffafr y Frenhines Elisabeth ac ymsefydlodd ym Mortlake; warden y coleg ym Manceinion o 1595/6 hyd Dachwedd 1604; bu farw Rhagfyr 1608; roedd ganddo fedr a dysg diamheuol mewn mathemateg a seryddiaeth, fel y dengys ei ragymadrodd dysgedig i’r Euclid Saesneg cyntaf yn 1570; synnodd gynulleidfa yng Nghaergrawnt â dyfais lwyfan ryfeddol i Heddwch Aristophanes; lluniodd saith deg naw o weithiau, y rhan fwyaf mewn llawysgrif o hyd.
O’r 1550au hyd y 1570au cynghorai Dee y mordeithiau darganfod, gan ddysgu mordwyo i’r capteiniaid a gosod yr achos dros “Ymerodraeth Brydeinig”, ymadrodd a ddefnyddiodd ef gyntaf. Yn 1577 cyhoeddodd General and Rare Memorials pertayning to the Perfect Arte of Navigation, ei weledigaeth o rym mawr ar y môr.FfynonellauJohn Dee ↗Wikipedia (Saesneg)Mathemategydd, seryddwr ac athro (13 Gorffennaf 1527 – 1608 neu 1609), seryddwr llys a chynghorydd i Elisabeth I, ac un o lyfrgelloedd mwyaf Lloegr ganddo; mae ei gyfenw’n ffurf Saesneg ar y gair Cymraeg du; ei daid oedd Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale; daeth ei deulu i Lundain tua adeg coroni Harri VII; yn Louvain yn 1548 astudiodd dan Gemma Frisius a daeth yn gyfaill i’r mapwyr Gerardus Mercator ac Abraham Ortelius; yn 1556 rhoddodd i’r Frenhines Mari gynllun i achub hen lyfrau, llawysgrifau a chofnodion a sefydlu llyfrgell genedlaethol; daeth ei lyfrgell ym Mortlake yn fwyaf Lloegr a denu llawer o ysgolheigion; dan Elisabeth dewisodd ddyddiad ei choroni; o’r 1550au hyd y 1570au cynghorai fordeithiau darganfod Lloegr, gan roi help gyda mordwyo a chefnogaeth i ‘Ymerodraeth Brydeinig’, term a ddefnyddiodd gyntaf; ei ‘Ragair Mathemategol’ yn 1570 i’r Euclid Saesneg oedd ei waith mwyaf dylanwadol; yn 1577 cyhoeddodd General and Rare Memorials pertayning to the Perfect Arte of Navigation.John Dee ↗Wicipedia CymraegMathemategydd, athronydd, daearyddwr a seryddwr (13 Gorffennaf 1527 – Rhagfyr 1608), ‘hoff athronydd’ y Frenhines Elisabeth I; o dras Gymreig, a aned yn Llundain; mae ei ddyddiaduron yn sôn yn aml am ei gefndryd Cymreig, un ohonynt Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati; cyflwynodd gynlluniau i sefydlu llyfrgell genedlaethol, a phan na chawsant arian casglodd ei lyfrgell ei hun, a gynhwysai sawl cyfrol Gymraeg ac a oedd gystal â llyfrgelloedd prifysgolion y cyfnod, efallai’r llyfrgell fwyaf yn Ewrop gyfan; un o feddylwyr mwyaf ei oes, darlithiodd ar algebra ym Mharis yn ei ugeiniau ac roedd yn fordwywr heb ei ail; bathodd y term yr Ymerodraeth Brydeinig; cynghorydd ac athro i Elisabeth I, adwaenai ei phrif weinidogion Walsingham a Cecil; cyfaill i’r mathemategydd o Gymro Robert Recorde; yn ôl rhai, yn lle ei lofnod arferol ar lythyrau at y frenhines defnyddiai’r rhifolion ‘007’, efallai lle cafodd Ian Fleming y syniad am James Bond.
Dadleuai ei Ragair Mathemategol dysgedig i’r cyfieithiad Saesneg cyntaf o Euclid, yn 1570, fod mathemateg wrth galon yr holl gelfyddydau a’r gwyddorau. Wedi’i ysgrifennu i ddarllenwyr y tu allan i’r prifysgolion, daeth yn waith a ddarllenwyd fwyaf o’i eiddo. Ysgrifennodd saith deg naw o weithiau i gyd.FfynonellauJohn Dee ↗Wikipedia (Saesneg)Mathemategydd, seryddwr ac athro (13 Gorffennaf 1527 – 1608 neu 1609), seryddwr llys a chynghorydd i Elisabeth I, ac un o lyfrgelloedd mwyaf Lloegr ganddo; mae ei gyfenw’n ffurf Saesneg ar y gair Cymraeg du; ei daid oedd Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale; daeth ei deulu i Lundain tua adeg coroni Harri VII; yn Louvain yn 1548 astudiodd dan Gemma Frisius a daeth yn gyfaill i’r mapwyr Gerardus Mercator ac Abraham Ortelius; yn 1556 rhoddodd i’r Frenhines Mari gynllun i achub hen lyfrau, llawysgrifau a chofnodion a sefydlu llyfrgell genedlaethol; daeth ei lyfrgell ym Mortlake yn fwyaf Lloegr a denu llawer o ysgolheigion; dan Elisabeth dewisodd ddyddiad ei choroni; o’r 1550au hyd y 1570au cynghorai fordeithiau darganfod Lloegr, gan roi help gyda mordwyo a chefnogaeth i ‘Ymerodraeth Brydeinig’, term a ddefnyddiodd gyntaf; ei ‘Ragair Mathemategol’ yn 1570 i’r Euclid Saesneg oedd ei waith mwyaf dylanwadol; yn 1577 cyhoeddodd General and Rare Memorials pertayning to the Perfect Arte of Navigation.Dee, John (1527 – 1608), mathematician and astronomer ↗John James Jones and Llewelyn Gwyn Chambers, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Gorffennaf 1527 yn Llundain, mab Rowland Dee, gweinydd bonheddig i Harri VIII; ŵyr i Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale, Sir Faesyfed, a chadwodd ei gysylltiad â’r ardal; o Sir Faesyfed yr hanai’r teulu; lluniodd Dee ach yn dangos ei dras o Rodri Mawr; roedd llawer o Gymry ymhlith ei gyfeillion arbennig, yn eu plith rai o’r Herbertiaid, Siôn Dafydd Rhys a Morris Kyffin; mae llythyr yn ei law ei hun at ei ‘Cosen Nicholas ap Meredith at Prestene’ yn clymu ei deulu wrth Sir Faesyfed, a galwai Thomas Jones, Twm Siôn Cati, yn ‘gefnder’; graddiodd o Goleg St John, Caergrawnt, 1544/5 ac roedd yn un o Gymrodyr cyntaf Coleg y Drindod yn 1546; yn fyfyriwr yn Louvain 1546–50, darlithiodd wedyn ar fathemateg ym Mharis gyda bri a llwyddiant; gwrthododd ddarlithyddiaethau yno ac yn Rhydychen yn 1554; derbyniwyd ef i ffafr y Frenhines Elisabeth ac ymsefydlodd ym Mortlake; warden y coleg ym Manceinion o 1595/6 hyd Dachwedd 1604; bu farw Rhagfyr 1608; roedd ganddo fedr a dysg diamheuol mewn mathemateg a seryddiaeth, fel y dengys ei ragymadrodd dysgedig i’r Euclid Saesneg cyntaf yn 1570; synnodd gynulleidfa yng Nghaergrawnt â dyfais lwyfan ryfeddol i Heddwch Aristophanes; lluniodd saith deg naw o weithiau, y rhan fwyaf mewn llawysgrif o hyd.
Yn 1595 gwnaeth y frenhines ef yn warden y coleg ym Manceinion, lle bu hyd 1604. Bu farw ym mis Rhagfyr 1608, un o feddylwyr mawr ei oes.FfynonellauDee, John (1527 – 1608), mathematician and astronomer ↗John James Jones and Llewelyn Gwyn Chambers, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 13 Gorffennaf 1527 yn Llundain, mab Rowland Dee, gweinydd bonheddig i Harri VIII; ŵyr i Bedo Ddu o Nant-y-groes, Pilale, Sir Faesyfed, a chadwodd ei gysylltiad â’r ardal; o Sir Faesyfed yr hanai’r teulu; lluniodd Dee ach yn dangos ei dras o Rodri Mawr; roedd llawer o Gymry ymhlith ei gyfeillion arbennig, yn eu plith rai o’r Herbertiaid, Siôn Dafydd Rhys a Morris Kyffin; mae llythyr yn ei law ei hun at ei ‘Cosen Nicholas ap Meredith at Prestene’ yn clymu ei deulu wrth Sir Faesyfed, a galwai Thomas Jones, Twm Siôn Cati, yn ‘gefnder’; graddiodd o Goleg St John, Caergrawnt, 1544/5 ac roedd yn un o Gymrodyr cyntaf Coleg y Drindod yn 1546; yn fyfyriwr yn Louvain 1546–50, darlithiodd wedyn ar fathemateg ym Mharis gyda bri a llwyddiant; gwrthododd ddarlithyddiaethau yno ac yn Rhydychen yn 1554; derbyniwyd ef i ffafr y Frenhines Elisabeth ac ymsefydlodd ym Mortlake; warden y coleg ym Manceinion o 1595/6 hyd Dachwedd 1604; bu farw Rhagfyr 1608; roedd ganddo fedr a dysg diamheuol mewn mathemateg a seryddiaeth, fel y dengys ei ragymadrodd dysgedig i’r Euclid Saesneg cyntaf yn 1570; synnodd gynulleidfa yng Nghaergrawnt â dyfais lwyfan ryfeddol i Heddwch Aristophanes; lluniodd saith deg naw o weithiau, y rhan fwyaf mewn llawysgrif o hyd.John Dee ↗Wicipedia CymraegMathemategydd, athronydd, daearyddwr a seryddwr (13 Gorffennaf 1527 – Rhagfyr 1608), ‘hoff athronydd’ y Frenhines Elisabeth I; o dras Gymreig, a aned yn Llundain; mae ei ddyddiaduron yn sôn yn aml am ei gefndryd Cymreig, un ohonynt Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati; cyflwynodd gynlluniau i sefydlu llyfrgell genedlaethol, a phan na chawsant arian casglodd ei lyfrgell ei hun, a gynhwysai sawl cyfrol Gymraeg ac a oedd gystal â llyfrgelloedd prifysgolion y cyfnod, efallai’r llyfrgell fwyaf yn Ewrop gyfan; un o feddylwyr mwyaf ei oes, darlithiodd ar algebra ym Mharis yn ei ugeiniau ac roedd yn fordwywr heb ei ail; bathodd y term yr Ymerodraeth Brydeinig; cynghorydd ac athro i Elisabeth I, adwaenai ei phrif weinidogion Walsingham a Cecil; cyfaill i’r mathemategydd o Gymro Robert Recorde; yn ôl rhai, yn lle ei lofnod arferol ar lythyrau at y frenhines defnyddiai’r rhifolion ‘007’, efallai lle cafodd Ian Fleming y syniad am James Bond.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.