Richard Davies ar Gofeb y Cyfieithwyr, Llanelwy · Llun: Wikimedia Commons · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0
3 munud o ddarllen
Yr Esgob Richard Davies o’r Gyffin a roddodd i’r Cymry eu Testament Newydd. Gyda William Salesbury enillodd ddeddf 1563 a orchmynnodd droi’r ysgrythurau i’r Gymraeg, ac yn ei blas yn Abergwili lluniodd y ddau Destament Newydd a Llyfr Gweddi 1567, ac i hwnnw ysgrifennodd Davies yr enwog Lythyr at y Cymry.FfynonellauDavies, Richard (1501? – 1581), bishop and biblical translator ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dafydd ap Gronw, curad y Gyffin, a’i wraig Jonet, y ddau o dras fonheddig; M.A. o New Inn Hall, Rhydychen, 28 Mehefin 1530 a B.D. 1536; rheithor Maidsmorton yn 1549 a ficer Burnham yn 1550; priododd Dorothy Woodforde; dan Mari aeth ef a’i deulu i Frankfurt yn 1555 a buont yn alltud hyd 1558; yn 1559 arweiniodd gomisiwn brenhinol i ymweld ag esgobaethau Cymru; cysegrwyd ef yn esgob Llanelwy yn Lambeth ar 21 Ionawr 1560 a’i ethol yn esgob Tyddewi ar 21 Mawrth 1561; aelod o Gyngor y Gororau, yn aml yn gomisiynydd arbennig iddo ac i’r Cyfrin Gyngor; bu’n rhaid iddo ymgodymu â thlodi’r clerigwyr a phrinder pregethwyr; enillodd fri fel ysgolhaig, a rhoddodd yr archesgob Parker iddo’r gwaith o gyfieithu Josua hyd 2 Samuel i Feibl yr Esgobion 1568; cadwai ddysg a lletygarwch yn ei blas ac roedd yn noddwr hael i feirdd; wedi Deddf 1563 gwahoddodd William Salesbury i Abergwili, a ffrwyth eu gwaith oedd Llyfr Gweddi a Thestament Newydd 1567; ysgrifennodd Davies yr Epistol at y Cembru ar y dechrau a chyfieithu 1 Timotheus a Hebreaid hyd 2 Pedr; bu farw 7 Tachwedd 1581.Richard Davies ↗Wicipedia CymraegEsgob a chyfieithydd (?1501 – 7 Tachwedd 1581), a aned yn y Gyffin ger Conwy, lle roedd ei dad Dafydd ap Gronw yn gurad yn eglwys St Bened; Esgob Llanelwy ac yna, yn 1561, Tyddewi; fe’i cofir yn bennaf am ei waith gyda William Salesbury yn cyfieithu’r Testament Newydd i’r Gymraeg; ewythr i’r ysgolhaig Siôn Dafydd Rhys; gweithiodd yn ddyfal gyda Salesbury i berswadio’r senedd i basio Deddf 1563 i gyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi i’r Gymraeg, yna gwahoddodd Salesbury i’w blas yn Abergwili; awdur yr Epistol at y Cembru, ‘Llythyr at y Cymry’, ar ddechrau Testament Newydd 1567, a gafodd ddylanwad mawr ar hanesyddiaeth Cymru; noddwr hael i feirdd a llenorion ei oes; bu farw yn Abergwili a’i gladdu yno.William Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.
Ganed Richard tua 1501 yn y Gyffin, ychydig y tu allan i furiau Conwy, lle roedd ei dad Dafydd ap Gronw yn gurad yr eglwys. Roedd ei dad a’i fam Jonet ill dau o dras fonheddig. Aeth i New Inn Hall yn Rhydychen, cymerodd ei MA yn 1530 a’i BD yn 1536, ac yno mae’n debyg y’i denwyd at y ddysgeidiaeth Brotestannaidd newydd.FfynonellauDavies, Richard (1501? – 1581), bishop and biblical translator ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dafydd ap Gronw, curad y Gyffin, a’i wraig Jonet, y ddau o dras fonheddig; M.A. o New Inn Hall, Rhydychen, 28 Mehefin 1530 a B.D. 1536; rheithor Maidsmorton yn 1549 a ficer Burnham yn 1550; priododd Dorothy Woodforde; dan Mari aeth ef a’i deulu i Frankfurt yn 1555 a buont yn alltud hyd 1558; yn 1559 arweiniodd gomisiwn brenhinol i ymweld ag esgobaethau Cymru; cysegrwyd ef yn esgob Llanelwy yn Lambeth ar 21 Ionawr 1560 a’i ethol yn esgob Tyddewi ar 21 Mawrth 1561; aelod o Gyngor y Gororau, yn aml yn gomisiynydd arbennig iddo ac i’r Cyfrin Gyngor; bu’n rhaid iddo ymgodymu â thlodi’r clerigwyr a phrinder pregethwyr; enillodd fri fel ysgolhaig, a rhoddodd yr archesgob Parker iddo’r gwaith o gyfieithu Josua hyd 2 Samuel i Feibl yr Esgobion 1568; cadwai ddysg a lletygarwch yn ei blas ac roedd yn noddwr hael i feirdd; wedi Deddf 1563 gwahoddodd William Salesbury i Abergwili, a ffrwyth eu gwaith oedd Llyfr Gweddi a Thestament Newydd 1567; ysgrifennodd Davies yr Epistol at y Cembru ar y dechrau a chyfieithu 1 Timotheus a Hebreaid hyd 2 Pedr; bu farw 7 Tachwedd 1581.Richard Davies ↗Wicipedia CymraegEsgob a chyfieithydd (?1501 – 7 Tachwedd 1581), a aned yn y Gyffin ger Conwy, lle roedd ei dad Dafydd ap Gronw yn gurad yn eglwys St Bened; Esgob Llanelwy ac yna, yn 1561, Tyddewi; fe’i cofir yn bennaf am ei waith gyda William Salesbury yn cyfieithu’r Testament Newydd i’r Gymraeg; ewythr i’r ysgolhaig Siôn Dafydd Rhys; gweithiodd yn ddyfal gyda Salesbury i berswadio’r senedd i basio Deddf 1563 i gyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi i’r Gymraeg, yna gwahoddodd Salesbury i’w blas yn Abergwili; awdur yr Epistol at y Cembru, ‘Llythyr at y Cymry’, ar ddechrau Testament Newydd 1567, a gafodd ddylanwad mawr ar hanesyddiaeth Cymru; noddwr hael i feirdd a llenorion ei oes; bu farw yn Abergwili a’i gladdu yno.
Bu’n offeiriad plwyf yn swydd Buckingham a phriododd Dorothy Woodforde o Burnham. Pan ddaeth y Frenhines Mari i’r orsedd fe’i galwyd gerbron y Cyfrin Gyngor a chollodd ei fywiolaethau, ac yn 1555 aeth â’i deulu i alltudiaeth yn Frankfurt, lle buont hyd 1558.FfynhonnellDavies, Richard (1501? – 1581), bishop and biblical translator ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dafydd ap Gronw, curad y Gyffin, a’i wraig Jonet, y ddau o dras fonheddig; M.A. o New Inn Hall, Rhydychen, 28 Mehefin 1530 a B.D. 1536; rheithor Maidsmorton yn 1549 a ficer Burnham yn 1550; priododd Dorothy Woodforde; dan Mari aeth ef a’i deulu i Frankfurt yn 1555 a buont yn alltud hyd 1558; yn 1559 arweiniodd gomisiwn brenhinol i ymweld ag esgobaethau Cymru; cysegrwyd ef yn esgob Llanelwy yn Lambeth ar 21 Ionawr 1560 a’i ethol yn esgob Tyddewi ar 21 Mawrth 1561; aelod o Gyngor y Gororau, yn aml yn gomisiynydd arbennig iddo ac i’r Cyfrin Gyngor; bu’n rhaid iddo ymgodymu â thlodi’r clerigwyr a phrinder pregethwyr; enillodd fri fel ysgolhaig, a rhoddodd yr archesgob Parker iddo’r gwaith o gyfieithu Josua hyd 2 Samuel i Feibl yr Esgobion 1568; cadwai ddysg a lletygarwch yn ei blas ac roedd yn noddwr hael i feirdd; wedi Deddf 1563 gwahoddodd William Salesbury i Abergwili, a ffrwyth eu gwaith oedd Llyfr Gweddi a Thestament Newydd 1567; ysgrifennodd Davies yr Epistol at y Cembru ar y dechrau a chyfieithu 1 Timotheus a Hebreaid hyd 2 Pedr; bu farw 7 Tachwedd 1581.
Dan Elisabeth daeth adref. Yn 1559 arweiniodd gomisiwn brenhinol i ymweld ag esgobaethau Cymru, ac yn Ionawr 1560 fe’i gwnaed yn esgob Llanelwy. Yn gynnar yn 1561 symudodd i Dyddewi, hen esgobaeth Dewi Sant, ac yno y bu am ugain mlynedd. Eisteddai ar Gyngor y Gororau, ac roedd yr Archesgob Parker a William Cecil ill dau yn ei ystyried yn gynghorydd dibynadwy ar faterion Cymru. Gweithiodd yn galed yn erbyn tlodi’r clerigwyr a phrinder pregethwyr yn ei esgobaeth.FfynonellauDavies, Richard (1501? – 1581), bishop and biblical translator ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dafydd ap Gronw, curad y Gyffin, a’i wraig Jonet, y ddau o dras fonheddig; M.A. o New Inn Hall, Rhydychen, 28 Mehefin 1530 a B.D. 1536; rheithor Maidsmorton yn 1549 a ficer Burnham yn 1550; priododd Dorothy Woodforde; dan Mari aeth ef a’i deulu i Frankfurt yn 1555 a buont yn alltud hyd 1558; yn 1559 arweiniodd gomisiwn brenhinol i ymweld ag esgobaethau Cymru; cysegrwyd ef yn esgob Llanelwy yn Lambeth ar 21 Ionawr 1560 a’i ethol yn esgob Tyddewi ar 21 Mawrth 1561; aelod o Gyngor y Gororau, yn aml yn gomisiynydd arbennig iddo ac i’r Cyfrin Gyngor; bu’n rhaid iddo ymgodymu â thlodi’r clerigwyr a phrinder pregethwyr; enillodd fri fel ysgolhaig, a rhoddodd yr archesgob Parker iddo’r gwaith o gyfieithu Josua hyd 2 Samuel i Feibl yr Esgobion 1568; cadwai ddysg a lletygarwch yn ei blas ac roedd yn noddwr hael i feirdd; wedi Deddf 1563 gwahoddodd William Salesbury i Abergwili, a ffrwyth eu gwaith oedd Llyfr Gweddi a Thestament Newydd 1567; ysgrifennodd Davies yr Epistol at y Cembru ar y dechrau a chyfieithu 1 Timotheus a Hebreaid hyd 2 Pedr; bu farw 7 Tachwedd 1581.Richard Davies ↗Wicipedia CymraegEsgob a chyfieithydd (?1501 – 7 Tachwedd 1581), a aned yn y Gyffin ger Conwy, lle roedd ei dad Dafydd ap Gronw yn gurad yn eglwys St Bened; Esgob Llanelwy ac yna, yn 1561, Tyddewi; fe’i cofir yn bennaf am ei waith gyda William Salesbury yn cyfieithu’r Testament Newydd i’r Gymraeg; ewythr i’r ysgolhaig Siôn Dafydd Rhys; gweithiodd yn ddyfal gyda Salesbury i berswadio’r senedd i basio Deddf 1563 i gyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi i’r Gymraeg, yna gwahoddodd Salesbury i’w blas yn Abergwili; awdur yr Epistol at y Cembru, ‘Llythyr at y Cymry’, ar ddechrau Testament Newydd 1567, a gafodd ddylanwad mawr ar hanesyddiaeth Cymru; noddwr hael i feirdd a llenorion ei oes; bu farw yn Abergwili a’i gladdu yno.
Enillodd Davies fri fel ysgolhaig. Rhoddodd yr Archesgob Parker iddo’r llyfrau o Josua hyd 2 Samuel i’w cyfieithu i Feibl Saesneg yr Esgobion yn 1568. Yn ei blas cadwai ddysg a bwrdd agored, roedd yn noddwr hael i’r beirdd, ac ysgrifennodd ambell bennill ei hun. Roedd y gramadegydd Siôn Dafydd Rhys yn nai iddo.FfynonellauDavies, Richard (1501? – 1581), bishop and biblical translator ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dafydd ap Gronw, curad y Gyffin, a’i wraig Jonet, y ddau o dras fonheddig; M.A. o New Inn Hall, Rhydychen, 28 Mehefin 1530 a B.D. 1536; rheithor Maidsmorton yn 1549 a ficer Burnham yn 1550; priododd Dorothy Woodforde; dan Mari aeth ef a’i deulu i Frankfurt yn 1555 a buont yn alltud hyd 1558; yn 1559 arweiniodd gomisiwn brenhinol i ymweld ag esgobaethau Cymru; cysegrwyd ef yn esgob Llanelwy yn Lambeth ar 21 Ionawr 1560 a’i ethol yn esgob Tyddewi ar 21 Mawrth 1561; aelod o Gyngor y Gororau, yn aml yn gomisiynydd arbennig iddo ac i’r Cyfrin Gyngor; bu’n rhaid iddo ymgodymu â thlodi’r clerigwyr a phrinder pregethwyr; enillodd fri fel ysgolhaig, a rhoddodd yr archesgob Parker iddo’r gwaith o gyfieithu Josua hyd 2 Samuel i Feibl yr Esgobion 1568; cadwai ddysg a lletygarwch yn ei blas ac roedd yn noddwr hael i feirdd; wedi Deddf 1563 gwahoddodd William Salesbury i Abergwili, a ffrwyth eu gwaith oedd Llyfr Gweddi a Thestament Newydd 1567; ysgrifennodd Davies yr Epistol at y Cembru ar y dechrau a chyfieithu 1 Timotheus a Hebreaid hyd 2 Pedr; bu farw 7 Tachwedd 1581.Richard Davies ↗Wicipedia CymraegEsgob a chyfieithydd (?1501 – 7 Tachwedd 1581), a aned yn y Gyffin ger Conwy, lle roedd ei dad Dafydd ap Gronw yn gurad yn eglwys St Bened; Esgob Llanelwy ac yna, yn 1561, Tyddewi; fe’i cofir yn bennaf am ei waith gyda William Salesbury yn cyfieithu’r Testament Newydd i’r Gymraeg; ewythr i’r ysgolhaig Siôn Dafydd Rhys; gweithiodd yn ddyfal gyda Salesbury i berswadio’r senedd i basio Deddf 1563 i gyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi i’r Gymraeg, yna gwahoddodd Salesbury i’w blas yn Abergwili; awdur yr Epistol at y Cembru, ‘Llythyr at y Cymry’, ar ddechrau Testament Newydd 1567, a gafodd ddylanwad mawr ar hanesyddiaeth Cymru; noddwr hael i feirdd a llenorion ei oes; bu farw yn Abergwili a’i gladdu yno.
Gweithiodd Davies ochr yn ochr â William Salesbury i berswadio’r senedd i basio Deddf 1563, a orchmynnodd i esgobion Cymru drefnu troi’r Beibl a’r Llyfr Gweddi i’r Gymraeg. Yna gwahoddodd Salesbury i’w blas yn Abergwili, ger Caerfyrddin, i wneud y gwaith. Daeth y Llyfr Gweddi Cymraeg allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567. Cyfieithodd Davies ei hun 1 Timotheus a’r llythyrau o Hebreaid hyd 2 Pedr.FfynonellauRichard Davies ↗Wicipedia CymraegEsgob a chyfieithydd (?1501 – 7 Tachwedd 1581), a aned yn y Gyffin ger Conwy, lle roedd ei dad Dafydd ap Gronw yn gurad yn eglwys St Bened; Esgob Llanelwy ac yna, yn 1561, Tyddewi; fe’i cofir yn bennaf am ei waith gyda William Salesbury yn cyfieithu’r Testament Newydd i’r Gymraeg; ewythr i’r ysgolhaig Siôn Dafydd Rhys; gweithiodd yn ddyfal gyda Salesbury i berswadio’r senedd i basio Deddf 1563 i gyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi i’r Gymraeg, yna gwahoddodd Salesbury i’w blas yn Abergwili; awdur yr Epistol at y Cembru, ‘Llythyr at y Cymry’, ar ddechrau Testament Newydd 1567, a gafodd ddylanwad mawr ar hanesyddiaeth Cymru; noddwr hael i feirdd a llenorion ei oes; bu farw yn Abergwili a’i gladdu yno.Davies, Richard (1501? – 1581), bishop and biblical translator ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dafydd ap Gronw, curad y Gyffin, a’i wraig Jonet, y ddau o dras fonheddig; M.A. o New Inn Hall, Rhydychen, 28 Mehefin 1530 a B.D. 1536; rheithor Maidsmorton yn 1549 a ficer Burnham yn 1550; priododd Dorothy Woodforde; dan Mari aeth ef a’i deulu i Frankfurt yn 1555 a buont yn alltud hyd 1558; yn 1559 arweiniodd gomisiwn brenhinol i ymweld ag esgobaethau Cymru; cysegrwyd ef yn esgob Llanelwy yn Lambeth ar 21 Ionawr 1560 a’i ethol yn esgob Tyddewi ar 21 Mawrth 1561; aelod o Gyngor y Gororau, yn aml yn gomisiynydd arbennig iddo ac i’r Cyfrin Gyngor; bu’n rhaid iddo ymgodymu â thlodi’r clerigwyr a phrinder pregethwyr; enillodd fri fel ysgolhaig, a rhoddodd yr archesgob Parker iddo’r gwaith o gyfieithu Josua hyd 2 Samuel i Feibl yr Esgobion 1568; cadwai ddysg a lletygarwch yn ei blas ac roedd yn noddwr hael i feirdd; wedi Deddf 1563 gwahoddodd William Salesbury i Abergwili, a ffrwyth eu gwaith oedd Llyfr Gweddi a Thestament Newydd 1567; ysgrifennodd Davies yr Epistol at y Cembru ar y dechrau a chyfieithu 1 Timotheus a Hebreaid hyd 2 Pedr; bu farw 7 Tachwedd 1581.William Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.
Ar ddechrau’r Testament Newydd gosododd Davies ei Epistol at y Cembru, y Llythyr at y Cymry. Siaradai â’r genedl gyfan am ei ffydd a’i gorffennol, a chafodd ddylanwad mawr ar y modd y mae’r Cymry wedi ysgrifennu eu hanes eu hunain byth oddi ar hynny.FfynonellauDavies, Richard (1501? – 1581), bishop and biblical translator ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dafydd ap Gronw, curad y Gyffin, a’i wraig Jonet, y ddau o dras fonheddig; M.A. o New Inn Hall, Rhydychen, 28 Mehefin 1530 a B.D. 1536; rheithor Maidsmorton yn 1549 a ficer Burnham yn 1550; priododd Dorothy Woodforde; dan Mari aeth ef a’i deulu i Frankfurt yn 1555 a buont yn alltud hyd 1558; yn 1559 arweiniodd gomisiwn brenhinol i ymweld ag esgobaethau Cymru; cysegrwyd ef yn esgob Llanelwy yn Lambeth ar 21 Ionawr 1560 a’i ethol yn esgob Tyddewi ar 21 Mawrth 1561; aelod o Gyngor y Gororau, yn aml yn gomisiynydd arbennig iddo ac i’r Cyfrin Gyngor; bu’n rhaid iddo ymgodymu â thlodi’r clerigwyr a phrinder pregethwyr; enillodd fri fel ysgolhaig, a rhoddodd yr archesgob Parker iddo’r gwaith o gyfieithu Josua hyd 2 Samuel i Feibl yr Esgobion 1568; cadwai ddysg a lletygarwch yn ei blas ac roedd yn noddwr hael i feirdd; wedi Deddf 1563 gwahoddodd William Salesbury i Abergwili, a ffrwyth eu gwaith oedd Llyfr Gweddi a Thestament Newydd 1567; ysgrifennodd Davies yr Epistol at y Cembru ar y dechrau a chyfieithu 1 Timotheus a Hebreaid hyd 2 Pedr; bu farw 7 Tachwedd 1581.Richard Davies ↗Wicipedia CymraegEsgob a chyfieithydd (?1501 – 7 Tachwedd 1581), a aned yn y Gyffin ger Conwy, lle roedd ei dad Dafydd ap Gronw yn gurad yn eglwys St Bened; Esgob Llanelwy ac yna, yn 1561, Tyddewi; fe’i cofir yn bennaf am ei waith gyda William Salesbury yn cyfieithu’r Testament Newydd i’r Gymraeg; ewythr i’r ysgolhaig Siôn Dafydd Rhys; gweithiodd yn ddyfal gyda Salesbury i berswadio’r senedd i basio Deddf 1563 i gyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi i’r Gymraeg, yna gwahoddodd Salesbury i’w blas yn Abergwili; awdur yr Epistol at y Cembru, ‘Llythyr at y Cymry’, ar ddechrau Testament Newydd 1567, a gafodd ddylanwad mawr ar hanesyddiaeth Cymru; noddwr hael i feirdd a llenorion ei oes; bu farw yn Abergwili a’i gladdu yno.
Gadawodd Davies waith llawysgrif sy’n dangos iddo ddal ati i gyfieithu rhannau o’r ysgrythurau. Bu farw yn Abergwili ar 7 Tachwedd 1581 a’i gladdu yno. Saith mlynedd wedyn adeiladodd Beibl Cymraeg cyfan William Morgan ar y Testament Newydd a luniodd Davies a Salesbury.FfynonellauDavies, Richard (1501? – 1581), bishop and biblical translator ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Dafydd ap Gronw, curad y Gyffin, a’i wraig Jonet, y ddau o dras fonheddig; M.A. o New Inn Hall, Rhydychen, 28 Mehefin 1530 a B.D. 1536; rheithor Maidsmorton yn 1549 a ficer Burnham yn 1550; priododd Dorothy Woodforde; dan Mari aeth ef a’i deulu i Frankfurt yn 1555 a buont yn alltud hyd 1558; yn 1559 arweiniodd gomisiwn brenhinol i ymweld ag esgobaethau Cymru; cysegrwyd ef yn esgob Llanelwy yn Lambeth ar 21 Ionawr 1560 a’i ethol yn esgob Tyddewi ar 21 Mawrth 1561; aelod o Gyngor y Gororau, yn aml yn gomisiynydd arbennig iddo ac i’r Cyfrin Gyngor; bu’n rhaid iddo ymgodymu â thlodi’r clerigwyr a phrinder pregethwyr; enillodd fri fel ysgolhaig, a rhoddodd yr archesgob Parker iddo’r gwaith o gyfieithu Josua hyd 2 Samuel i Feibl yr Esgobion 1568; cadwai ddysg a lletygarwch yn ei blas ac roedd yn noddwr hael i feirdd; wedi Deddf 1563 gwahoddodd William Salesbury i Abergwili, a ffrwyth eu gwaith oedd Llyfr Gweddi a Thestament Newydd 1567; ysgrifennodd Davies yr Epistol at y Cembru ar y dechrau a chyfieithu 1 Timotheus a Hebreaid hyd 2 Pedr; bu farw 7 Tachwedd 1581.Richard Davies ↗Wicipedia CymraegEsgob a chyfieithydd (?1501 – 7 Tachwedd 1581), a aned yn y Gyffin ger Conwy, lle roedd ei dad Dafydd ap Gronw yn gurad yn eglwys St Bened; Esgob Llanelwy ac yna, yn 1561, Tyddewi; fe’i cofir yn bennaf am ei waith gyda William Salesbury yn cyfieithu’r Testament Newydd i’r Gymraeg; ewythr i’r ysgolhaig Siôn Dafydd Rhys; gweithiodd yn ddyfal gyda Salesbury i berswadio’r senedd i basio Deddf 1563 i gyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi i’r Gymraeg, yna gwahoddodd Salesbury i’w blas yn Abergwili; awdur yr Epistol at y Cembru, ‘Llythyr at y Cymry’, ar ddechrau Testament Newydd 1567, a gafodd ddylanwad mawr ar hanesyddiaeth Cymru; noddwr hael i feirdd a llenorion ei oes; bu farw yn Abergwili a’i gladdu yno.The 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.