Portread wedi’i ysgythru o’r Esgob William Morgan ar ôl Thomas Prytherch (1907), yn y Llyfrgell Genedlaethol · Llun: Thomas Prytherch, Public domain, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel
3 munud o ddarllen
Rhoddodd yr Esgob William Morgan o Dŷ Mawr Wybrnant y Beibl cyfan i’r Cymry yn eu hiaith eu hunain yn 1588. Daeth ei Gymraeg, yn gyfoethog, yn eglur ac yn urddasol, yn safon yr iaith ysgrifenedig am ganrifoedd, a chredir mai ei Feibl ef, yn fwy na dim arall, a gadwodd y Gymraeg yn fyw.FfynonellauWilliam Morgan (esgob) ↗Wicipedia CymraegYr Esgob William Morgan (1545 – 10 Medi 1604), y gŵr a gyfieithodd y Beibl yn gyflawn i’r Gymraeg am y tro cyntaf, a gyhoeddwyd yn 1588; credir mai hynny yn fwy na dim arall fu’n gyfrifol i’r Gymraeg oroesi; ganwyd yn Nhŷ Mawr y Wybrnant ger Penmachno, yn fab i denant ar ystad Gwydir, y mae’n debyg i’w thirfeddiannwr, Morys Wyn, ddarparu addysg i rai o feibion ei denantiaid drwy ei gaplan; yng Nghaergrawnt treuliodd dair blynedd ar ddeg i gyd, gan feistroli Lladin, Hebraeg, Aramaeg, Ffrangeg ac Almaeneg yn ogystal â gweithiau Tadau’r Eglwys a diwinyddion Protestannaidd y cyfnod; yn 1578 fe’i penodwyd hefyd yn Bregethwr y Brifysgol yng Nghaergrawnt; yn Llanrhaeadr-ym-Mochnant priododd Catherine ferch George, ac yno y gwnaeth lawer o’i waith cyfieithu; rhoddodd Testament Newydd Salesbury sail hynod werthfawr i’w gyfieithiad; erbyn 1587 roedd wedi gorffen yr Hen Destament, y Testament Newydd a’r Apocryffa, ac aeth y cyfan drwy’r wasg yn 1588.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.The 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.
Ganed William tua 1545 yn Nhŷ Mawr, ffermdy yng nghwm bach y Wybrnant ger Penmachno, mab John ap Morgan ap Llywelyn, tenant ar ystad Gwydir, a’i wraig Lowri. Mae’n debyg iddo gael ei addysg gyntaf yng Ngwydir, drwy gaplan Morys Wyn, gyda meibion y plas.FfynonellauMorgan, William (c. 1545 – 1604), bishop, and translator of the Bible into Welsh ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Mawr, Wybrnant, ym mhlwyf Penmachno, mab John ap Morgan ap Llywelyn, deiliad ar ystad Gwydir, a’i wraig Lowri, merch William ap John ap Madog; dywedir iddo gael ei addysg gyntaf gan gyn-fynach, ac aeth i Goleg St John, Caergrawnt, yn is-sisar yn 1565; B.A. 1568, M.A. 1571, B.D. 1578 a D.D. 1583; gallai fod wedi defnyddio Hen Destament Lladin Tremellius (1575); ordeiniwyd yn ddiacon yn Ely ar 15 Ebrill 1568, yn 23 oed, ac yn offeiriad ar 21 Rhagfyr; ficer y Trallwng (1575–9), ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanarmon (1578–95), rheithor Llanfyllin (1579–1601) a pherson Pennant Melangell (1588–95); yn 1579 cyfarfu gyntaf â’r archesgob Whitgift, a’i calonogodd yn fawr yn ei waith cyfieithu; dengys y cofnodion ef yn berson cydwybodol.William Morgan (esgob) ↗Wicipedia CymraegYr Esgob William Morgan (1545 – 10 Medi 1604), y gŵr a gyfieithodd y Beibl yn gyflawn i’r Gymraeg am y tro cyntaf, a gyhoeddwyd yn 1588; credir mai hynny yn fwy na dim arall fu’n gyfrifol i’r Gymraeg oroesi; ganwyd yn Nhŷ Mawr y Wybrnant ger Penmachno, yn fab i denant ar ystad Gwydir, y mae’n debyg i’w thirfeddiannwr, Morys Wyn, ddarparu addysg i rai o feibion ei denantiaid drwy ei gaplan; yng Nghaergrawnt treuliodd dair blynedd ar ddeg i gyd, gan feistroli Lladin, Hebraeg, Aramaeg, Ffrangeg ac Almaeneg yn ogystal â gweithiau Tadau’r Eglwys a diwinyddion Protestannaidd y cyfnod; yn 1578 fe’i penodwyd hefyd yn Bregethwr y Brifysgol yng Nghaergrawnt; yn Llanrhaeadr-ym-Mochnant priododd Catherine ferch George, ac yno y gwnaeth lawer o’i waith cyfieithu; rhoddodd Testament Newydd Salesbury sail hynod werthfawr i’w gyfieithiad; erbyn 1587 roedd wedi gorffen yr Hen Destament, y Testament Newydd a’r Apocryffa, ac aeth y cyfan drwy’r wasg yn 1588.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.
Yn 1565 aeth i Goleg St John, Caergrawnt, yn ysgolor tlawd, gydag Edmwnd Prys yn gyd-fyfyriwr iddo. Arhosodd dair blynedd ar ddeg i gyd, yn astudio athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna’r Beibl mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg, a meistrolodd Ladin, Ffrangeg ac Almaeneg hefyd. Daeth yn ddoethur mewn diwinyddiaeth yn 1583.FfynonellauMorgan, William (c. 1545 – 1604), bishop, and translator of the Bible into Welsh ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Mawr, Wybrnant, ym mhlwyf Penmachno, mab John ap Morgan ap Llywelyn, deiliad ar ystad Gwydir, a’i wraig Lowri, merch William ap John ap Madog; dywedir iddo gael ei addysg gyntaf gan gyn-fynach, ac aeth i Goleg St John, Caergrawnt, yn is-sisar yn 1565; B.A. 1568, M.A. 1571, B.D. 1578 a D.D. 1583; gallai fod wedi defnyddio Hen Destament Lladin Tremellius (1575); ordeiniwyd yn ddiacon yn Ely ar 15 Ebrill 1568, yn 23 oed, ac yn offeiriad ar 21 Rhagfyr; ficer y Trallwng (1575–9), ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanarmon (1578–95), rheithor Llanfyllin (1579–1601) a pherson Pennant Melangell (1588–95); yn 1579 cyfarfu gyntaf â’r archesgob Whitgift, a’i calonogodd yn fawr yn ei waith cyfieithu; dengys y cofnodion ef yn berson cydwybodol.William Morgan (esgob) ↗Wicipedia CymraegYr Esgob William Morgan (1545 – 10 Medi 1604), y gŵr a gyfieithodd y Beibl yn gyflawn i’r Gymraeg am y tro cyntaf, a gyhoeddwyd yn 1588; credir mai hynny yn fwy na dim arall fu’n gyfrifol i’r Gymraeg oroesi; ganwyd yn Nhŷ Mawr y Wybrnant ger Penmachno, yn fab i denant ar ystad Gwydir, y mae’n debyg i’w thirfeddiannwr, Morys Wyn, ddarparu addysg i rai o feibion ei denantiaid drwy ei gaplan; yng Nghaergrawnt treuliodd dair blynedd ar ddeg i gyd, gan feistroli Lladin, Hebraeg, Aramaeg, Ffrangeg ac Almaeneg yn ogystal â gweithiau Tadau’r Eglwys a diwinyddion Protestannaidd y cyfnod; yn 1578 fe’i penodwyd hefyd yn Bregethwr y Brifysgol yng Nghaergrawnt; yn Llanrhaeadr-ym-Mochnant priododd Catherine ferch George, ac yno y gwnaeth lawer o’i waith cyfieithu; rhoddodd Testament Newydd Salesbury sail hynod werthfawr i’w gyfieithiad; erbyn 1587 roedd wedi gorffen yr Hen Destament, y Testament Newydd a’r Apocryffa, ac aeth y cyfan drwy’r wasg yn 1588.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.
Wedi’i ordeinio yn 1568, gwasanaethodd yn Llanbadarn Fawr a’r Trallwng, ac yn 1578 daeth yn ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant, dan fynyddoedd y Berwyn. Yno priododd Catherine ferch George, ac yno y gwnaeth y rhan fwyaf o’i waith mawr. Calonogodd yr Archesgob Whitgift, a gyfarfu yn 1579, ef yn fawr yn y gwaith.FfynonellauMorgan, William (c. 1545 – 1604), bishop, and translator of the Bible into Welsh ↗Glanmor Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhŷ Mawr, Wybrnant, ym mhlwyf Penmachno, mab John ap Morgan ap Llywelyn, deiliad ar ystad Gwydir, a’i wraig Lowri, merch William ap John ap Madog; dywedir iddo gael ei addysg gyntaf gan gyn-fynach, ac aeth i Goleg St John, Caergrawnt, yn is-sisar yn 1565; B.A. 1568, M.A. 1571, B.D. 1578 a D.D. 1583; gallai fod wedi defnyddio Hen Destament Lladin Tremellius (1575); ordeiniwyd yn ddiacon yn Ely ar 15 Ebrill 1568, yn 23 oed, ac yn offeiriad ar 21 Rhagfyr; ficer y Trallwng (1575–9), ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant a Llanarmon (1578–95), rheithor Llanfyllin (1579–1601) a pherson Pennant Melangell (1588–95); yn 1579 cyfarfu gyntaf â’r archesgob Whitgift, a’i calonogodd yn fawr yn ei waith cyfieithu; dengys y cofnodion ef yn berson cydwybodol.William Morgan (esgob) ↗Wicipedia CymraegYr Esgob William Morgan (1545 – 10 Medi 1604), y gŵr a gyfieithodd y Beibl yn gyflawn i’r Gymraeg am y tro cyntaf, a gyhoeddwyd yn 1588; credir mai hynny yn fwy na dim arall fu’n gyfrifol i’r Gymraeg oroesi; ganwyd yn Nhŷ Mawr y Wybrnant ger Penmachno, yn fab i denant ar ystad Gwydir, y mae’n debyg i’w thirfeddiannwr, Morys Wyn, ddarparu addysg i rai o feibion ei denantiaid drwy ei gaplan; yng Nghaergrawnt treuliodd dair blynedd ar ddeg i gyd, gan feistroli Lladin, Hebraeg, Aramaeg, Ffrangeg ac Almaeneg yn ogystal â gweithiau Tadau’r Eglwys a diwinyddion Protestannaidd y cyfnod; yn 1578 fe’i penodwyd hefyd yn Bregethwr y Brifysgol yng Nghaergrawnt; yn Llanrhaeadr-ym-Mochnant priododd Catherine ferch George, ac yno y gwnaeth lawer o’i waith cyfieithu; rhoddodd Testament Newydd Salesbury sail hynod werthfawr i’w gyfieithiad; erbyn 1587 roedd wedi gorffen yr Hen Destament, y Testament Newydd a’r Apocryffa, ac aeth y cyfan drwy’r wasg yn 1588.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.
Roedd Salesbury wedi rhoi’r Testament Newydd i Gymru, ond nid oedd yr Hen Destament yn Gymraeg eto. Ymgymerodd Morgan â’r gwaith cyfan. Cyfieithodd yr Hen Destament a’r Apocryffa o’r Hebraeg a’r Groeg a diwygio Testament Newydd Salesbury, ac yn 1588 argraffwyd y Beibl cyfan, Y Beibl cyssegr-lan, yn Llundain i eglwysi Cymru. Roedd Edmwnd Prys ymhlith y rhai a’i helpodd.FfynonellauWilliam Morgan (esgob) ↗Wicipedia CymraegYr Esgob William Morgan (1545 – 10 Medi 1604), y gŵr a gyfieithodd y Beibl yn gyflawn i’r Gymraeg am y tro cyntaf, a gyhoeddwyd yn 1588; credir mai hynny yn fwy na dim arall fu’n gyfrifol i’r Gymraeg oroesi; ganwyd yn Nhŷ Mawr y Wybrnant ger Penmachno, yn fab i denant ar ystad Gwydir, y mae’n debyg i’w thirfeddiannwr, Morys Wyn, ddarparu addysg i rai o feibion ei denantiaid drwy ei gaplan; yng Nghaergrawnt treuliodd dair blynedd ar ddeg i gyd, gan feistroli Lladin, Hebraeg, Aramaeg, Ffrangeg ac Almaeneg yn ogystal â gweithiau Tadau’r Eglwys a diwinyddion Protestannaidd y cyfnod; yn 1578 fe’i penodwyd hefyd yn Bregethwr y Brifysgol yng Nghaergrawnt; yn Llanrhaeadr-ym-Mochnant priododd Catherine ferch George, ac yno y gwnaeth lawer o’i waith cyfieithu; rhoddodd Testament Newydd Salesbury sail hynod werthfawr i’w gyfieithiad; erbyn 1587 roedd wedi gorffen yr Hen Destament, y Testament Newydd a’r Apocryffa, ac aeth y cyfan drwy’r wasg yn 1588.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.The 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.
Rhoddodd Morgan sillafiadau Lladinaidd Salesbury o’r neilltu ac ysgrifennu Cymraeg yn agos at yr iaith lafar, yn iaith urddasol y beirdd, fel y deallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen pan ddarllenid ef yn yr eglwys bob Sul. Daeth ei Feibl yn safon ac yn batrwm i bawb a ysgrifennodd yn Gymraeg ar ei ôl.FfynonellauWilliam Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.The 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.
Oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr.
Yn 1595 fe’i gwnaed yn esgob Llandaf, ac yn 1601 yn esgob Llanelwy. Diwygiodd y Llyfr Gweddi Cymraeg, a gyhoeddwyd yn 1599, a gweithiodd ar ddiwygio’i Feibl hyd ei farw ar 10 Medi 1604. Dygodd Richard Parry a John Davies y gwaith hwnnw ymlaen, ac arhosodd eu Beibl hwy yn 1620, a elwir o hyd yn Feibl William Morgan, yn Feibl y Cymry hyd 1988.FfynonellauWilliam Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.Bible translations into Welsh ↗Wikipedia (Saesneg)Gorchmynnodd Deddf 1563 i esgobion Cymru a Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi; cyhoeddwyd Testament Newydd Salesbury ar 7 Hydref 1567; Beibl cyfan William Morgan yn 1588 oedd y Beibl Cymraeg a ddefnyddiwyd fwyaf am ganrifoedd; diwygiodd Richard Parry a John Davies ef, gan goethi’r iaith a’i dwyn yn nes at Fersiwn y Brenin Iago 1611, a chyhoeddwyd eu diwygiad yn 1620; yn 1630 bwriadwyd Y Beibl Bach, llai o faint, i’w ddefnyddio ar yr aelwyd; rhoddodd y Beibl a’r Llyfr Gweddi statws i’r Gymraeg fel iaith addoli a’i helpu i fyw fel iaith bob dydd.
Gosododd Isaac Thomas Feibl Morgan ochr yn ochr â Beibl Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg, a galwodd Glanmor Williams ef yn orchest ddigymar. Ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant, mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan yn Llanrhaeadr yn ei gofio, ac yn 2019 enwyd adeilad newydd y llywodraeth yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.FfynonellauWilliam Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.William Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1545 yn Nhŷ Mawr Wybrnant ym mhlwyf Penmachno, cafodd ei addysg yng Ngwydir yn ôl pob tebyg, yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt (BA 1568, DD 1583); ficer Llanrhaeadr-ym-Mochnant o 1578, lle gwnaeth ei gyfieithiad; mae ei Feibl yn 1588, yr Hen Destament o’r Hebraeg gyda diwygiad o Destament Newydd Salesbury, yn gofeb fawr yn hanes yr iaith Gymraeg ac fe alluogodd y Cymry i ddarllen y Beibl yn eu hiaith eu hunain; yn esgob Llandaf yn 1595 a Llanelwy yn 1601, bu farw ar 10 Medi 1604; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr yn amgueddfa.
Mae’r Esgob Richard Parry a John Davies, Mallwyd, yn diwygio Beibl William Morgan. Darllenir eu fersiwn mewn cartrefi Cymraeg am dros 350 o flynyddoedd.
Swyddog tollau ym Mryste o dras Gymreig a helpodd i dalu am fordaith John Cabot i Ogledd America yn 1497. Mae damcaniaeth a gynigiwyd gyntaf yn 1908 yn dal mai ar ei ôl ef yr enwyd America.