Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Y bedwaredd ganrif ar ddeg

Gweddi i Wyn ap Nudd

Y geiriau a ddywedai dynion hysbys Cymru’r Oesoedd Canol wrth Wyn ap Nudd, brenin Annwfn, cyn mynd i’r coed.

Llun: Llyn y Fan Fach dan sgarp y Mynydd Du, cartref Morwyn y Llyn yn y chwedl · SNappa2006, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Cedwir yny Speculum Christiani, llyfr dysgeidiaeth Lladin o’r bedwaredd ganrif ar ddeg
Llefarwyd gandynion a menywod hysbys Cymru, cyn mynd i goedwig
Llefarwyd wrthGwyn ap Nudd, brenin Annwfn

Mae Gwyn ap Nudd yn un o ffigurau mawr traddodiad Cymru. Yn Culhwch ac Olwen ef yw’r rhyfelwr y gosododd Duw ynddo ysbryd cythreuliaid Annwfn, rhag iddynt ddifetha pobl y byd hwn, ac mae Arthur angen ei help i hela’r Twrch Trwyth. Yn Llyfr Du Caerfyrddin mae’n ymddiddan â Gwyddno Garanhir am y brwydrau a welodd. Yn y traddodiad diweddarach ef yw brenin y Tylwyth Teg.

Y geiriau

Mae llyfr dysgeidiaeth Gristnogol o’r bedwaredd ganrif ar ddeg, y Speculum Christiani, yn mynd ati i rybuddio rhag dweud ffortiwn. Wrth wneud hynny mae’n cadw’r geiriau a ddywedai dewiniaid Cymru cyn mynd i’r coed i geisio’u gweledigaethau. Galwent ar frenin yr ysbrydion a’i frenhines: ‘Gwyn ap Nudd, ti sydd draw yn y goedwig, er mwyn cariad dy gymar, gad i ni ddod i mewn i’th drigfan.’

Gwyn ap Nudd, ti sydd draw yn y goedwig, er mwyn cariad dy gymar, gad i ni ddod i mewn i’th drigfan.

Geiriau dynion hysbys Cymru, a gadwyd yn y Speculum Christiani

Gwyn yn y beirdd

Mae’r ychydig eiriau hyn yn dangos nad ffigur llyfrau yn unig oedd Gwyn: siaradai pobl Cymru ag ef. Adwaenai’r beirdd ef hefyd. Geilw Dafydd ap Gwilym y dylluan yn ‘aderyn Gwyn ap Nudd’. Dywed Buchedd Collen sut y cyfarfu Collen â Gwyn ar fryn Ynys Wydrin a thaenellu dŵr swyn dros ei lys.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf