Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Abertawe

Abertawe

Treforys · Morriston

Codwyd o’r 1770au gan Syr John Morris ar gyfer ei weithwyr copr, un o’r trefi diwydiannol cynlluniedig cyntaf. Gelwir ei chapel mawr, y Tabernacl o 1872, yn eglwys gadeiriol Anghydffurfiaeth Cymru.

Llun: Hen bont ar Gamlas Abertawe, Treforys · Nigel Davies, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
AbertaweYn Gymraeg: Treforys51.668° N, 3.926° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Treforys: tref Morris

Treforys

  • Tre tref
  • forys Morris (Robert Morris, a’i hadeiladodd)o Morys (treiglad meddal: m → f)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Gosododd Syr John Morris Dreforys ar gyfer gweithwyr copr a thun y Tawe, a’i galw’n bentref diwydiannol cynlluniedig cynharaf Cymru. Gelwir ei Chapel y Tabernacl yn gadeirlan Anghydffurfiaeth Cymru.

Castell Morris1768–1774
Tabernacl1870–1872, Gradd I
Côr Orpheus1935

Tref Morris

Galwodd Syr John Morris y lle yn Morris Town gyntaf, a chwtogwyd hynny’n fuan i Morriston. Gosodwyd ei strydoedd ar batrwm grid a gynlluniodd William Edwards, ac mae’r grid i’w weld o hyd heddiw.

Castell Morris

Rhwng 1768 a 1774 cododd Syr John Gastell Morris ar y tir uchel uwchben Glandŵr yn gartref i’w weithwyr, ac mae ei adfail yn dal i sefyll yno. Yn 1775 cododd ei blasty ei hun, Clasemont, a daeth rhan o’i ystad yn Barc Treforys yn 1912.

Y Tabernacl

Codwyd Capel y Tabernacl rhwng 1870 a 1872 i gynllun John Humphrey, am £18,000. Mae’n rhestredig Gradd I ac yn cael ei alw’n gadeirlan Anghydffurfiaeth Cymru.

Corau

Ffurfiwyd Côr Orpheus Treforys yn 1935 ac mae’n dal i ganu tua 25 o gyngherddau’r flwyddyn. Dilynodd y Côr Merched yn 1941 a Chôr Meibion y Clwb Rygbi yn 1979.

Ei phobl

Ganed y chwaraewr rygbi Shane Williams yn Nhreforys, ac mae’r athronydd D. Z. Phillips a’r swffragét Ethel Mary Hartland ymhlith ei phobl.

Diwydiant a gwaith

Ar fap y trefi →

Pobl Treforys

born 1977

Shane Williams

Y dewin bach (wedi’i gofnodi)

Asgellwr o Ddyffryn Aman a sgoriodd 58 o geisiau dros Gymru ac a enwyd yn Chwaraewr Rygbi’r Byd y Flwyddyn yn 2008.

Shane Williams

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf