Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Abertawe

Abertawe

Gorseinon

Tref glo a thunplat yn yr 1800au, lle dechreuodd Diwygiad 1904 yng Nghasllwchwr gerllaw dan Evan Roberts.

Llun: Ffordd Alexandra ac eglwys Santes Catrin, Gorseinon · Ruth Sharville, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Abertawe51.669° N, 4.042° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Gorseinon: cors Einon

Gorseinon

  • Gors corso cors (treiglad meddal: c → g)
  • einon Einon, enw dyn

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Pentrefan o brin 250 o bobl oedd Gorseinon, Y Gors, cors Einon, yn 1840. O fewn oes gwnaeth tun, dur a glo hi’n dref Gymraeg brysur o gapeli.

Gyntaf ar fap1813, fel Gors Eynon
Gwaith Tun Grovesend1886
Eisteddfod Genedlaethol1980

Cors Einon

Mae’r enw’n uno cors ac enw’r gŵr Einon, ac mae pobl yma’n dal i alw’r dref yn Y Gors. Ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad a ddefnyddir heddiw erbyn 1830.

Tun a dur

Codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886 ac agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890, ac yna Waith Llenni Bryngwyn yn 1908.

Pwll y Mountain

Agorwyd lefel y Mountain yn 1846 a suddwyd siafft yn 1900. Ar ei hanterth codai’r lofa dros 200,000 tunnell o lo’r flwyddyn a rhoi gwaith i fwy na 900 o ddynion.

Capeli

Mae Capel Brynteg, a godwyd yn 1815, yn dal i sefyll. Agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer, i’r Annibynwyr Cymraeg, yn 1887, ac agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904.

Ei phobl

Mae’r bardd a’r darlledwr Aneirin Talfan Davies, y baswr opera Gwynne Howell a’r chwaraewr rygbi Leigh Halfpenny i gyd yn perthyn i Orseinon, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn y Senedd am 37 mlynedd a dod yn Dad y Tŷ.

Evan Roberts

Ar fap y trefi →

Pobl Gorseinon

1878–1951

Evan Roberts

Llais diwygiad 1904 (wedi’i gofnodi)

Cyn-löwr o Gasllwchwr y taniodd ei bregethu’r diwygiad crefyddol mawr olaf yng Nghymru.

Evan Roberts

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf