Evan Roberts
Llais diwygiad 1904 (wedi’i gofnodi)Cyn-löwr o Gasllwchwr y taniodd ei bregethu’r diwygiad crefyddol mawr olaf yng Nghymru.
Evan Roberts

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Abertawe
Abertawe
Tref glo a thunplat yn yr 1800au, lle dechreuodd Diwygiad 1904 yng Nghasllwchwr gerllaw dan Evan Roberts.
Llun: Ffordd Alexandra ac eglwys Santes Catrin, Gorseinon · Ruth Sharville, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Gorseinon: cors Einon
Gorseinon
Pentrefan o brin 250 o bobl oedd Gorseinon, Y Gors, cors Einon, yn 1840. O fewn oes gwnaeth tun, dur a glo hi’n dref Gymraeg brysur o gapeli.FfynhonnellGorseinon ↗Wikipedia (Saesneg)Gorseinon, ‘cors Einon’, Y Gors ar lafar; ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad presennol erbyn 1830; yn 1840 prin 250 o bobl oedd yn byw yma; codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886, agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890 a Gwaith Llenni Bryngwyn yn 1908; agorodd lefel y Mountain yn 1846, suddwyd siafft yn 1900, ac ar ei brig codai’r lofa dros 200,000 tunnell y flwyddyn gyda mwy na 900 o ddynion, nes iddi gau yn 1969; mae Capel Brynteg o 1815 yn dal i sefyll, agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer yr Annibynwyr Cymraeg yn 1887; agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1980; mae Aneirin Talfan Davies, bardd a darlledwr, y baswr Gwynne Howell a Leigh Halfpenny ymhlith ei phobl, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn AS am 37 mlynedd ac yn Dad y Tŷ.
| Gyntaf ar fap | 1813, fel Gors EynonFfynhonnellGorseinon ↗Wikipedia (Saesneg)Gorseinon, ‘cors Einon’, Y Gors ar lafar; ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad presennol erbyn 1830; yn 1840 prin 250 o bobl oedd yn byw yma; codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886, agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890 a Gwaith Llenni Bryngwyn yn 1908; agorodd lefel y Mountain yn 1846, suddwyd siafft yn 1900, ac ar ei brig codai’r lofa dros 200,000 tunnell y flwyddyn gyda mwy na 900 o ddynion, nes iddi gau yn 1969; mae Capel Brynteg o 1815 yn dal i sefyll, agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer yr Annibynwyr Cymraeg yn 1887; agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1980; mae Aneirin Talfan Davies, bardd a darlledwr, y baswr Gwynne Howell a Leigh Halfpenny ymhlith ei phobl, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn AS am 37 mlynedd ac yn Dad y Tŷ. |
|---|---|
| Gwaith Tun Grovesend | 1886FfynhonnellGorseinon ↗Wikipedia (Saesneg)Gorseinon, ‘cors Einon’, Y Gors ar lafar; ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad presennol erbyn 1830; yn 1840 prin 250 o bobl oedd yn byw yma; codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886, agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890 a Gwaith Llenni Bryngwyn yn 1908; agorodd lefel y Mountain yn 1846, suddwyd siafft yn 1900, ac ar ei brig codai’r lofa dros 200,000 tunnell y flwyddyn gyda mwy na 900 o ddynion, nes iddi gau yn 1969; mae Capel Brynteg o 1815 yn dal i sefyll, agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer yr Annibynwyr Cymraeg yn 1887; agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1980; mae Aneirin Talfan Davies, bardd a darlledwr, y baswr Gwynne Howell a Leigh Halfpenny ymhlith ei phobl, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn AS am 37 mlynedd ac yn Dad y Tŷ. |
| Eisteddfod Genedlaethol | 1980FfynhonnellGorseinon ↗Wikipedia (Saesneg)Gorseinon, ‘cors Einon’, Y Gors ar lafar; ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad presennol erbyn 1830; yn 1840 prin 250 o bobl oedd yn byw yma; codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886, agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890 a Gwaith Llenni Bryngwyn yn 1908; agorodd lefel y Mountain yn 1846, suddwyd siafft yn 1900, ac ar ei brig codai’r lofa dros 200,000 tunnell y flwyddyn gyda mwy na 900 o ddynion, nes iddi gau yn 1969; mae Capel Brynteg o 1815 yn dal i sefyll, agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer yr Annibynwyr Cymraeg yn 1887; agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1980; mae Aneirin Talfan Davies, bardd a darlledwr, y baswr Gwynne Howell a Leigh Halfpenny ymhlith ei phobl, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn AS am 37 mlynedd ac yn Dad y Tŷ. |
Mae’r enw’n uno cors ac enw’r gŵr Einon, ac mae pobl yma’n dal i alw’r dref yn Y Gors. Ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad a ddefnyddir heddiw erbyn 1830.FfynhonnellGorseinon ↗Wikipedia (Saesneg)Gorseinon, ‘cors Einon’, Y Gors ar lafar; ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad presennol erbyn 1830; yn 1840 prin 250 o bobl oedd yn byw yma; codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886, agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890 a Gwaith Llenni Bryngwyn yn 1908; agorodd lefel y Mountain yn 1846, suddwyd siafft yn 1900, ac ar ei brig codai’r lofa dros 200,000 tunnell y flwyddyn gyda mwy na 900 o ddynion, nes iddi gau yn 1969; mae Capel Brynteg o 1815 yn dal i sefyll, agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer yr Annibynwyr Cymraeg yn 1887; agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1980; mae Aneirin Talfan Davies, bardd a darlledwr, y baswr Gwynne Howell a Leigh Halfpenny ymhlith ei phobl, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn AS am 37 mlynedd ac yn Dad y Tŷ.
Codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886 ac agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890, ac yna Waith Llenni Bryngwyn yn 1908.FfynhonnellGorseinon ↗Wikipedia (Saesneg)Gorseinon, ‘cors Einon’, Y Gors ar lafar; ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad presennol erbyn 1830; yn 1840 prin 250 o bobl oedd yn byw yma; codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886, agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890 a Gwaith Llenni Bryngwyn yn 1908; agorodd lefel y Mountain yn 1846, suddwyd siafft yn 1900, ac ar ei brig codai’r lofa dros 200,000 tunnell y flwyddyn gyda mwy na 900 o ddynion, nes iddi gau yn 1969; mae Capel Brynteg o 1815 yn dal i sefyll, agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer yr Annibynwyr Cymraeg yn 1887; agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1980; mae Aneirin Talfan Davies, bardd a darlledwr, y baswr Gwynne Howell a Leigh Halfpenny ymhlith ei phobl, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn AS am 37 mlynedd ac yn Dad y Tŷ.
Agorwyd lefel y Mountain yn 1846 a suddwyd siafft yn 1900. Ar ei hanterth codai’r lofa dros 200,000 tunnell o lo’r flwyddyn a rhoi gwaith i fwy na 900 o ddynion.FfynhonnellGorseinon ↗Wikipedia (Saesneg)Gorseinon, ‘cors Einon’, Y Gors ar lafar; ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad presennol erbyn 1830; yn 1840 prin 250 o bobl oedd yn byw yma; codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886, agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890 a Gwaith Llenni Bryngwyn yn 1908; agorodd lefel y Mountain yn 1846, suddwyd siafft yn 1900, ac ar ei brig codai’r lofa dros 200,000 tunnell y flwyddyn gyda mwy na 900 o ddynion, nes iddi gau yn 1969; mae Capel Brynteg o 1815 yn dal i sefyll, agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer yr Annibynwyr Cymraeg yn 1887; agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1980; mae Aneirin Talfan Davies, bardd a darlledwr, y baswr Gwynne Howell a Leigh Halfpenny ymhlith ei phobl, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn AS am 37 mlynedd ac yn Dad y Tŷ.
Mae Capel Brynteg, a godwyd yn 1815, yn dal i sefyll. Agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer, i’r Annibynwyr Cymraeg, yn 1887, ac agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904.FfynhonnellGorseinon ↗Wikipedia (Saesneg)Gorseinon, ‘cors Einon’, Y Gors ar lafar; ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad presennol erbyn 1830; yn 1840 prin 250 o bobl oedd yn byw yma; codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886, agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890 a Gwaith Llenni Bryngwyn yn 1908; agorodd lefel y Mountain yn 1846, suddwyd siafft yn 1900, ac ar ei brig codai’r lofa dros 200,000 tunnell y flwyddyn gyda mwy na 900 o ddynion, nes iddi gau yn 1969; mae Capel Brynteg o 1815 yn dal i sefyll, agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer yr Annibynwyr Cymraeg yn 1887; agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1980; mae Aneirin Talfan Davies, bardd a darlledwr, y baswr Gwynne Howell a Leigh Halfpenny ymhlith ei phobl, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn AS am 37 mlynedd ac yn Dad y Tŷ.
Mae’r bardd a’r darlledwr Aneirin Talfan Davies, y baswr opera Gwynne Howell a’r chwaraewr rygbi Leigh Halfpenny i gyd yn perthyn i Orseinon, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn y Senedd am 37 mlynedd a dod yn Dad y Tŷ.FfynhonnellGorseinon ↗Wikipedia (Saesneg)Gorseinon, ‘cors Einon’, Y Gors ar lafar; ymddangosodd Gors Eynon gyntaf ar fap yr Arolwg Ordnans yn 1813, a’r sillafiad presennol erbyn 1830; yn 1840 prin 250 o bobl oedd yn byw yma; codwyd Gwaith Tun Grovesend yn 1886, agorodd Gwaith Dur Grovesend yn 1890 a Gwaith Llenni Bryngwyn yn 1908; agorodd lefel y Mountain yn 1846, suddwyd siafft yn 1900, ac ar ei brig codai’r lofa dros 200,000 tunnell y flwyddyn gyda mwy na 900 o ddynion, nes iddi gau yn 1969; mae Capel Brynteg o 1815 yn dal i sefyll, agorodd Seion y Bedyddwyr yn 1886 ac Ebenezer yr Annibynwyr Cymraeg yn 1887; agorodd Sefydliad Gorseinon yn 1904; daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1980; mae Aneirin Talfan Davies, bardd a darlledwr, y baswr Gwynne Howell a Leigh Halfpenny ymhlith ei phobl, a bu David Rhys Grenfell o Benyrheol yn AS am 37 mlynedd ac yn Dad y Tŷ.
Cyn-löwr o Gasllwchwr y taniodd ei bregethu’r diwygiad crefyddol mawr olaf yng Nghymru.
Evan RobertsFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf