Llywelyn Fawr
Tywysog Gwynedd (wedi’i gofnodi)Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.
Llywelyn Fawr

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy
Conwy
Yn ôl traddodiad Cymreig cadwai Llywelyn Fawr neuadd yma a chododd yr eglwys i Siwan, rhag iddi orfod dringo i Lanrhychwyn. Mae ei melin wlân wedi gweithio wrth yr afon ers yr 1800au.
Llun: Y bont dros y Crafnant yn Nhrefriw · Row17, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Trefriw: y dref ar y rhiw
Trefriw
Mae Trefriw ar lan orllewinol Conwy, lle deuai’r cychod i fyny ar y llanw unwaith. Dewisodd Llywelyn Fawr hi ar gyfer porthdy hela, a chododd eglwys yma i’w wraig Siwan.FfynhonnellTrefriw ↗Wikipedia (Saesneg)Dewisodd Llywelyn Fawr Drefriw ar gyfer porthdy hela, a safai efallai lle mae capel Ebeneser heddiw; priododd Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205, a thua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i Lanrhychwyn; mae’r cei presennol o tua 1811–12, ac roedd ei fasnach ar ei hanterth yn 1862 gyda 16,532 tunnell; dechreuodd gwasanaeth agerlong i deithwyr yn 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939; prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei ddisgynyddion yn berchen arni o hyd; cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn 1833 a chodi baddondy yn 1863; yn 1865 cynhaliodd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd; siaradai 45.6% Gymraeg yn 2011.
| Eglwys i Siwan | tua 1230FfynhonnellTrefriw ↗Wikipedia (Saesneg)Dewisodd Llywelyn Fawr Drefriw ar gyfer porthdy hela, a safai efallai lle mae capel Ebeneser heddiw; priododd Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205, a thua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i Lanrhychwyn; mae’r cei presennol o tua 1811–12, ac roedd ei fasnach ar ei hanterth yn 1862 gyda 16,532 tunnell; dechreuodd gwasanaeth agerlong i deithwyr yn 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939; prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei ddisgynyddion yn berchen arni o hyd; cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn 1833 a chodi baddondy yn 1863; yn 1865 cynhaliodd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd; siaradai 45.6% Gymraeg yn 2011. |
|---|---|
| Codi’r cei | tua 1811–12FfynhonnellTrefriw ↗Wikipedia (Saesneg)Dewisodd Llywelyn Fawr Drefriw ar gyfer porthdy hela, a safai efallai lle mae capel Ebeneser heddiw; priododd Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205, a thua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i Lanrhychwyn; mae’r cei presennol o tua 1811–12, ac roedd ei fasnach ar ei hanterth yn 1862 gyda 16,532 tunnell; dechreuodd gwasanaeth agerlong i deithwyr yn 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939; prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei ddisgynyddion yn berchen arni o hyd; cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn 1833 a chodi baddondy yn 1863; yn 1865 cynhaliodd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd; siaradai 45.6% Gymraeg yn 2011. |
| Prynu’r felin wlân | 1859FfynhonnellTrefriw ↗Wikipedia (Saesneg)Dewisodd Llywelyn Fawr Drefriw ar gyfer porthdy hela, a safai efallai lle mae capel Ebeneser heddiw; priododd Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205, a thua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i Lanrhychwyn; mae’r cei presennol o tua 1811–12, ac roedd ei fasnach ar ei hanterth yn 1862 gyda 16,532 tunnell; dechreuodd gwasanaeth agerlong i deithwyr yn 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939; prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei ddisgynyddion yn berchen arni o hyd; cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn 1833 a chodi baddondy yn 1863; yn 1865 cynhaliodd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd; siaradai 45.6% Gymraeg yn 2011. |
Priododd Llywelyn Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205. Tua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i hen eglwys Llanrhychwyn yn y bryniau.FfynhonnellTrefriw ↗Wikipedia (Saesneg)Dewisodd Llywelyn Fawr Drefriw ar gyfer porthdy hela, a safai efallai lle mae capel Ebeneser heddiw; priododd Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205, a thua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i Lanrhychwyn; mae’r cei presennol o tua 1811–12, ac roedd ei fasnach ar ei hanterth yn 1862 gyda 16,532 tunnell; dechreuodd gwasanaeth agerlong i deithwyr yn 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939; prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei ddisgynyddion yn berchen arni o hyd; cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn 1833 a chodi baddondy yn 1863; yn 1865 cynhaliodd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd; siaradai 45.6% Gymraeg yn 2011.
Codwyd y cei tua 1811–12, a chyrhaeddodd ei fasnach 16,532 tunnell yn 1862. Deuai agerlongau teithwyr i fyny o 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939.FfynhonnellTrefriw ↗Wikipedia (Saesneg)Dewisodd Llywelyn Fawr Drefriw ar gyfer porthdy hela, a safai efallai lle mae capel Ebeneser heddiw; priododd Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205, a thua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i Lanrhychwyn; mae’r cei presennol o tua 1811–12, ac roedd ei fasnach ar ei hanterth yn 1862 gyda 16,532 tunnell; dechreuodd gwasanaeth agerlong i deithwyr yn 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939; prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei ddisgynyddion yn berchen arni o hyd; cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn 1833 a chodi baddondy yn 1863; yn 1865 cynhaliodd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd; siaradai 45.6% Gymraeg yn 2011.
Cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn y llethr yn 1833, a chodwyd baddondy i ymwelwyr yn 1863.FfynhonnellTrefriw ↗Wikipedia (Saesneg)Dewisodd Llywelyn Fawr Drefriw ar gyfer porthdy hela, a safai efallai lle mae capel Ebeneser heddiw; priododd Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205, a thua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i Lanrhychwyn; mae’r cei presennol o tua 1811–12, ac roedd ei fasnach ar ei hanterth yn 1862 gyda 16,532 tunnell; dechreuodd gwasanaeth agerlong i deithwyr yn 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939; prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei ddisgynyddion yn berchen arni o hyd; cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn 1833 a chodi baddondy yn 1863; yn 1865 cynhaliodd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd; siaradai 45.6% Gymraeg yn 2011.
Prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei deulu’n berchen arni o hyd. Yn 1865 cynhaliodd y bardd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd uwchben y pentref.FfynhonnellTrefriw ↗Wikipedia (Saesneg)Dewisodd Llywelyn Fawr Drefriw ar gyfer porthdy hela, a safai efallai lle mae capel Ebeneser heddiw; priododd Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205, a thua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i Lanrhychwyn; mae’r cei presennol o tua 1811–12, ac roedd ei fasnach ar ei hanterth yn 1862 gyda 16,532 tunnell; dechreuodd gwasanaeth agerlong i deithwyr yn 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939; prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei ddisgynyddion yn berchen arni o hyd; cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn 1833 a chodi baddondy yn 1863; yn 1865 cynhaliodd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd; siaradai 45.6% Gymraeg yn 2011.
Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.
Llywelyn FawrFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf