William Morgan
Esgob a chyfieithydd (wedi’i gofnodi)Cyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg yn 1588. Daeth ei ryddiaith yn safon i’r Gymraeg ysgrifenedig.
William Morgan
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy
Conwy
Ganwyd yr Esgob William Morgan, a roddodd y Beibl i’r Cymry yn 1588, yn Nhŷ Mawr Wybrnant yn y plwyf hwn. Mae’r eglwys yn cadw pump o feini Cristnogol cynnar.
Llun: Penmachno yn ei ddyffryn · Allatseanow, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Penmachno: pen afon Machno
Penmachno
Yn eglwys Sant Tudclud ym Mhenmachno mae pum carreg a gerfiwyd gan Gristnogion y 400au neu’r 500au, a gerllaw y ganed y gŵr a roddodd i Gymru ei Beibl.FfynhonnellPenmachno ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd eglwys blwyf Sant Tudclud yng nghanol y 19g ond mae’n cadw pum carreg Gristnogol gynnar arysgrifedig o’r 5g neu’r 6g; mae’r chi-rho ar garreg Carausius, a gafwyd yn 1856 gyda dwy arall; dywed carreg Cantiorix mai dinesydd Gwynedd oedd Cantiorix a chefnder i Maglos yr ynad; efallai fod slab a gafwyd yn 1915 yn darllen ‘yn amser Iustinus y conswl’; ganed yr Esgob William Morgan yn Nhŷ Mawr Wybrnant ger y pentref, ac mae’r tŷ yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol gydag amgueddfa Feiblau; codwyd melin wlân Machno, a weithiai â dŵr, yn 1839; yn 2011 gallai 55% o bobl Bro Machno siarad Cymraeg.
| Meini arysgrifedig | 400au neu 500auFfynhonnellPenmachno ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd eglwys blwyf Sant Tudclud yng nghanol y 19g ond mae’n cadw pum carreg Gristnogol gynnar arysgrifedig o’r 5g neu’r 6g; mae’r chi-rho ar garreg Carausius, a gafwyd yn 1856 gyda dwy arall; dywed carreg Cantiorix mai dinesydd Gwynedd oedd Cantiorix a chefnder i Maglos yr ynad; efallai fod slab a gafwyd yn 1915 yn darllen ‘yn amser Iustinus y conswl’; ganed yr Esgob William Morgan yn Nhŷ Mawr Wybrnant ger y pentref, ac mae’r tŷ yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol gydag amgueddfa Feiblau; codwyd melin wlân Machno, a weithiai â dŵr, yn 1839; yn 2011 gallai 55% o bobl Bro Machno siarad Cymraeg. |
|---|---|
| Cael tair carreg | 1856FfynhonnellPenmachno ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd eglwys blwyf Sant Tudclud yng nghanol y 19g ond mae’n cadw pum carreg Gristnogol gynnar arysgrifedig o’r 5g neu’r 6g; mae’r chi-rho ar garreg Carausius, a gafwyd yn 1856 gyda dwy arall; dywed carreg Cantiorix mai dinesydd Gwynedd oedd Cantiorix a chefnder i Maglos yr ynad; efallai fod slab a gafwyd yn 1915 yn darllen ‘yn amser Iustinus y conswl’; ganed yr Esgob William Morgan yn Nhŷ Mawr Wybrnant ger y pentref, ac mae’r tŷ yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol gydag amgueddfa Feiblau; codwyd melin wlân Machno, a weithiai â dŵr, yn 1839; yn 2011 gallai 55% o bobl Bro Machno siarad Cymraeg. |
| Melin wlân | 1839FfynhonnellPenmachno ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd eglwys blwyf Sant Tudclud yng nghanol y 19g ond mae’n cadw pum carreg Gristnogol gynnar arysgrifedig o’r 5g neu’r 6g; mae’r chi-rho ar garreg Carausius, a gafwyd yn 1856 gyda dwy arall; dywed carreg Cantiorix mai dinesydd Gwynedd oedd Cantiorix a chefnder i Maglos yr ynad; efallai fod slab a gafwyd yn 1915 yn darllen ‘yn amser Iustinus y conswl’; ganed yr Esgob William Morgan yn Nhŷ Mawr Wybrnant ger y pentref, ac mae’r tŷ yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol gydag amgueddfa Feiblau; codwyd melin wlân Machno, a weithiai â dŵr, yn 1839; yn 2011 gallai 55% o bobl Bro Machno siarad Cymraeg. |
Dywed un garreg ‘Yma y gorwedd Cantiorix. Dinesydd Gwynedd ydoedd a chefnder i Maglos yr ynad’.FfynonellauCISP database of early inscribed stones: Penmachno (pmch1_3) ↗Coleg Prifysgol Llundain (Saesneg)CANTIORI HIC IACIT VENEDOTIS CIVE FUIT CONSOBRINO MAGLI MAGISTRATI; fe’i cafwyd yn 1856.Penmachno ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd eglwys blwyf Sant Tudclud yng nghanol y 19g ond mae’n cadw pum carreg Gristnogol gynnar arysgrifedig o’r 5g neu’r 6g; mae’r chi-rho ar garreg Carausius, a gafwyd yn 1856 gyda dwy arall; dywed carreg Cantiorix mai dinesydd Gwynedd oedd Cantiorix a chefnder i Maglos yr ynad; efallai fod slab a gafwyd yn 1915 yn darllen ‘yn amser Iustinus y conswl’; ganed yr Esgob William Morgan yn Nhŷ Mawr Wybrnant ger y pentref, ac mae’r tŷ yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol gydag amgueddfa Feiblau; codwyd melin wlân Machno, a weithiai â dŵr, yn 1839; yn 2011 gallai 55% o bobl Bro Machno siarad Cymraeg.
Mae’r chi-rho, arwydd Crist, ar un arall uwch y geiriau ‘Yma y gorwedd Carausius yn y garnedd hon o gerrig’, ac efallai fod slab a gafwyd yn 1915 yn cofio gŵr ‘yn amser Iustinus y conswl’.FfynonellauCISP database of early inscribed stones: Penmachno (pmch1_1) ↗Coleg Prifysgol Llundain (Saesneg)Y chi-rho uwchben CARAVSIVS HIC IACIT IN HOC CONGERIES LAPIDVM.CISP database of early inscribed stones: Penmachno (pmch2_1) ↗Coleg Prifysgol Llundain (Saesneg)FILI AVITORI … IN TE(M)PO(RE) IUSTI(NI) CON(SULIS); fe’i cafwyd yn 1915; bu Justinus yn gonswl yn 540.Penmachno ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd eglwys blwyf Sant Tudclud yng nghanol y 19g ond mae’n cadw pum carreg Gristnogol gynnar arysgrifedig o’r 5g neu’r 6g; mae’r chi-rho ar garreg Carausius, a gafwyd yn 1856 gyda dwy arall; dywed carreg Cantiorix mai dinesydd Gwynedd oedd Cantiorix a chefnder i Maglos yr ynad; efallai fod slab a gafwyd yn 1915 yn darllen ‘yn amser Iustinus y conswl’; ganed yr Esgob William Morgan yn Nhŷ Mawr Wybrnant ger y pentref, ac mae’r tŷ yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol gydag amgueddfa Feiblau; codwyd melin wlân Machno, a weithiai â dŵr, yn 1839; yn 2011 gallai 55% o bobl Bro Machno siarad Cymraeg.
Ganed William Morgan yn Nhŷ Mawr Wybrnant ger y pentref. Astudiodd Roeg, Hebraeg ac Aramaeg yng Nghaergrawnt a rhoi i Gymru ei Beibl Cymraeg cyflawn cyntaf, mewn sillafu agos at y llafar, fel y deallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen pan ddarllenid ef ar y Sul. Mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn cadw Tŷ Mawr gydag amgueddfa Feiblau.FfynonellauWilliam Morgan (bishop) ↗Wikipedia (Saesneg)Esgob Llandaf a Llanelwy (c. 1545 – 10 Medi 1604) a chyfieithydd Y Beibl cyssegr-lan, y Beibl cyfan cyntaf yn Gymraeg, o’r Roeg a’r Hebraeg; gyda William Salesbury ymhlith yr awduron mwyaf dylanwadol wrth lunio’r Gymraeg llenyddol safonol; yng Nghaergrawnt astudiodd athroniaeth, mathemateg a Groeg, yna saith mlynedd o astudiaethau Beiblaidd mewn Groeg, Hebraeg ac Aramaeg; helpodd Edmwnd Prys, a aned ddeuddeng milltir o’i fan geni, ef yn ddiweddarach; dechreuodd yr Hen Destament yn gynnar yn yr 1580au; rhoddodd sillafiadau Lladinaidd Salesbury heibio gan mwyaf, gan ffafrio sillafu agos at y llafar, fel y gallai hyd yn oed y rhai na fedrent ddarllen ddeall ei Feibl pan ddarllenid ef bob Sul; diwygiodd y Llyfr Gweddi, a gyhoeddwyd yn 1599; arhosodd ei Feibl, a ddiwygiwyd gan Richard Parry a John Davies yn 1620, yn Feibl Cymraeg safonol hyd 1988; ysgrifennodd Isaac Thomas ei fod ‘ar yr un gwastad â fersiwn Almaeneg Luther a’r Fersiwn Awdurdodedig Saesneg’, ac ‘oni bai am y Beibl Cymraeg byddai’r iaith Gymraeg wedi diflannu’n raddol ond yn sicr’; galwodd Glanmor Williams ef yn ‘orchest ddigymar’, ‘y safon a’r patrwm i waith pob awdur diweddarach a ysgrifennai yn Gymraeg’; ceidw’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Dŷ Mawr Wybrnant; mae plac llechen yn eglwys Sant Dogfan, Llanrhaeadr-ym-Mochnant, yn ei gofio; yn 2019 enwyd adeilad newydd Llywodraeth y DU yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, yn Dŷ William Morgan.Penmachno ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd eglwys blwyf Sant Tudclud yng nghanol y 19g ond mae’n cadw pum carreg Gristnogol gynnar arysgrifedig o’r 5g neu’r 6g; mae’r chi-rho ar garreg Carausius, a gafwyd yn 1856 gyda dwy arall; dywed carreg Cantiorix mai dinesydd Gwynedd oedd Cantiorix a chefnder i Maglos yr ynad; efallai fod slab a gafwyd yn 1915 yn darllen ‘yn amser Iustinus y conswl’; ganed yr Esgob William Morgan yn Nhŷ Mawr Wybrnant ger y pentref, ac mae’r tŷ yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol gydag amgueddfa Feiblau; codwyd melin wlân Machno, a weithiai â dŵr, yn 1839; yn 2011 gallai 55% o bobl Bro Machno siarad Cymraeg.
Codwyd melin wlân Machno, a weithiai â dŵr, yn 1839, ac yn 2011 siaradai dros hanner pobl Bro Machno Gymraeg.FfynhonnellPenmachno ↗Wikipedia (Saesneg)Codwyd eglwys blwyf Sant Tudclud yng nghanol y 19g ond mae’n cadw pum carreg Gristnogol gynnar arysgrifedig o’r 5g neu’r 6g; mae’r chi-rho ar garreg Carausius, a gafwyd yn 1856 gyda dwy arall; dywed carreg Cantiorix mai dinesydd Gwynedd oedd Cantiorix a chefnder i Maglos yr ynad; efallai fod slab a gafwyd yn 1915 yn darllen ‘yn amser Iustinus y conswl’; ganed yr Esgob William Morgan yn Nhŷ Mawr Wybrnant ger y pentref, ac mae’r tŷ yng ngofal yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol gydag amgueddfa Feiblau; codwyd melin wlân Machno, a weithiai â dŵr, yn 1839; yn 2011 gallai 55% o bobl Bro Machno siarad Cymraeg.
William MorganTŷ Mawr Wybrnant
Ar fap y trefi →Cyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg yn 1588. Daeth ei ryddiaith yn safon i’r Gymraeg ysgrifenedig.
William MorganFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf