Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr

28 Ionawr 1316

Llywelyn Bren yn codi

Mae Llywelyn Bren o Senghennydd yn arwain pobl Morgannwg yn erbyn eu gormeswyr ac yn gwarchae ar Gastell Caerffili.

Llun: Castell Caerffili o’r de, gyda’i lynnoedd a’i furiau · DeFacto, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Roedd Llywelyn Bren yn arglwydd yn Senghennydd, o linach frenhinol Ifor Bach. Yn 1316 arweiniodd bobl Morgannwg yn erbyn y gwŷr a’u rheolai, a phan ddaeth i ben cynigiodd ei fywyd ei hun yn lle eu rhai hwy.

ArglwyddSenghennydd, o linach Ifor Bach
Cododd28 Ionawr 1316
CladdwydY Brodyr Llwydion, Caerdydd

Newyn a meistr caled#

Yn 1315 gwnaed Payn de Turberville yn geidwad Morgannwg, a gwasgodd yn galed ar y bobl mewn blwyddyn o newyn. Siaradodd Llywelyn yn ei erbyn. Wedi’i wysio i ateb gerbron y brenin yn Lincoln, aeth adref yn hytrach.

Yr ymosodiad ar Gaerffili#

Ar 28 Ionawr 1316 ymosododd ar gastell Caerffili yn ddirybudd a chymryd y beili allanol. Lledodd y gwrthryfel ar draws Morgannwg.

“Myfi oedd achos y cyfan”#

Ar 18 Mawrth 1316 ildiodd Llywelyn yn Ystradfellte. Dywedodd mai ef oedd achos y cyfan, a gofynnodd am gael ei gosbi ef yn unig, nid ei ddilynwyr.

Ymhlith ei bethau roedd copi o’r Roman de la Rose, yr unig un y gwyddys amdano yng Nghymru’r ganrif honno. Aeth Hugh Despenser ag ef i Gaerdydd a’i ddienyddio heb brawf. Fe’i claddwyd yn y Brodyr Llwydion yng Nghaerdydd, ac yn 1327 cafodd ei feibion Senghennydd yn ôl.

Adfeilion castell Caerffili uwchben y porfeydd, engrafiad gan John George Wood tua 1800
Adfeilion castell Caerffili uwchben y porfeydd, engrafiad gan John George Wood tua 1800 · Llun: John George Wood, CC0, Wikimedia Commons

Y bobl

d. 1318

Llywelyn Bren

Arglwydd Senghennydd (wedi’i gofnodi)

Arglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.

Llywelyn Bren

Brwydrau a dogfennau’r cyfnod

Cyn ac wedyn

  1. Gwrthryfel Madog ap Llywelyn

    Mae gwrthryfel ledled y wlad yn cipio Caernarfon ac yn llosgi’r dref newydd. Ateb Edward yw codi Biwmares, yr olaf o’i gestyll mawr.

    Gwrthryfel Madog ap Llywelyn
  2. Tywysog Cymru o Sais

    Gwneir Edward o Gaernarfon, mab y brenin, yn Dywysog Cymru, yr etifedd cyntaf i orsedd Lloegr i ddal y teitl.

    Tywysog Cymru o Sais
  3. Llyfr Taliesin

    Copïir cerddi Taliesin a hen ganu arall i Lyfr Taliesin, un o Bedwar Llyfr Hynafol Cymru.

    Llyfr Taliesin
  4. Dafydd ap Gwilym

    Mae Dafydd ap Gwilym o Frogynin yn canu ei gywyddau serch a natur, cerddi sy’n ei wneud yn un o feirdd mawr Ewrop.

    Dafydd ap Gwilym

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf