Merfyn Frych
Brenin Gwynedd (wedi’i gofnodi)Brenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.
Merfyn Frych

Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Brenhinoedd
c. 825 OC
Mae Merfyn Frych, tywysog a ddaeth o Ynys Manaw yn ôl traddodiad, yn dod yn frenin Gwynedd ac yn sefydlu’r llinach a’i rheolodd am dros 450 mlynedd.
Llun: Crux Guriat, croes Gwriad, ym Maughold ar Ynys Manaw, wedi’i thynnu gan Philip Kermode. · P. M. C. Kermode, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 825 daeth hen linach brenhinoedd Gwynedd i ben, a daeth newydd-ddyfodiad i’r orsedd: Merfyn Frych. Yn ôl traddodiad Cymru daeth o dir Manaw.FfynonellauKingdom of Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth hen linach wrywaidd Cunedda i ben yn 825 gyda marw Hywel ap Rhodri Molwynog; ysgrifennodd J. E. Lloyd fod dieithryn wedi meddiannu gorsedd Gwynedd: Merfyn Frych, a sefydlodd Linach Aberffraw, a enwyd ar ôl ei brif lys ym Môn; ffynnodd Gwynedd a llinach Aberffraw, gydag ychydig fylchau, hyd 1283, er i Hywel Dda ei disodli yn 942 ac iddi gael ei hadfer wedi ei farw yn 950.Merfyn Frych ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 825 hyd 844; mab Gwriad ap Elidyr ac Ethyllt ferch y brenin Cynan Dindaethwy; ‘Meruin vrych o dir manaw’ yn Llyfr Coch Hergest, a Manaw yn cael ei ddarllen fel Ynys Manaw neu Fanaw Gododdin; croes ac arni Crux Guriat a gafwyd ar Ynys Manaw; Cryptogram Bamberg, a ysgrifennwyd yn llys Merfyn, yn enwi Mermin Britannorum regis, Merfyn brenin y Brythoniaid; tad Rhodri Mawr; gelwid ei linach weithiau y Merfynion.
| Pryd | Brenin o tua 825 hyd 844 |
|---|---|
| Tad | Gwriad ap Elidyr |
| Mam | Ethyllt, merch y brenin Cynan Dindaethwy o Wynedd |
Mae pennill yn Llyfr Coch Hergest yn ei alw’n ‘Meruin vrych o dir manaw’: Ynys Manaw, neu Fanaw Gododdin yn yr Hen Ogledd. Ar Ynys Manaw cafwyd croes ac arni’r geiriau Crux Guriat, croes Gwriad.FfynhonnellMerfyn Frych ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 825 hyd 844; mab Gwriad ap Elidyr ac Ethyllt ferch y brenin Cynan Dindaethwy; ‘Meruin vrych o dir manaw’ yn Llyfr Coch Hergest, a Manaw yn cael ei ddarllen fel Ynys Manaw neu Fanaw Gododdin; croes ac arni Crux Guriat a gafwyd ar Ynys Manaw; Cryptogram Bamberg, a ysgrifennwyd yn llys Merfyn, yn enwi Mermin Britannorum regis, Merfyn brenin y Brythoniaid; tad Rhodri Mawr; gelwid ei linach weithiau y Merfynion.
Mae pos a ysgrifennwyd yn ei lys, Cryptogram Bamberg, yn ei enwi ‘Mermin Britannorum regis’, Merfyn brenin y Brythoniaid. Ysgrifennwyd yr Historia Brittonum ym mhedwaredd flwyddyn ei deyrnasiad.FfynonellauMerfyn Frych ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 825 hyd 844; mab Gwriad ap Elidyr ac Ethyllt ferch y brenin Cynan Dindaethwy; ‘Meruin vrych o dir manaw’ yn Llyfr Coch Hergest, a Manaw yn cael ei ddarllen fel Ynys Manaw neu Fanaw Gododdin; croes ac arni Crux Guriat a gafwyd ar Ynys Manaw; Cryptogram Bamberg, a ysgrifennwyd yn llys Merfyn, yn enwi Mermin Britannorum regis, Merfyn brenin y Brythoniaid; tad Rhodri Mawr; gelwid ei linach weithiau y Merfynion.Historia Brittonum ↗Wikipedia (Saesneg)Ysgrifennwyd tua 829–30, heb fod yn gynharach na phedwaredd flwyddyn teyrnasiad y brenin Mermenus, sef Merfyn Frych o Wynedd yn ôl y farn gyffredin; mae rhagair yn enw Nennius mewn rhai fersiynau; o leiaf bum llawysgrif, yr Harleian (tua 1100, y Llyfrgell Brydeinig) yw’r gyflawnaf; mae’n sôn am Brutus, Gwrtheyrn a’r Saeson, Padrig, brwydrau Arthur a rhyfeddodau Prydain; Arthur yw’r dux bellorum, yr arweinydd mewn brwydr, ac yn Baddon syrthiodd 960 o wŷr mewn un diwrnod mewn un rhuthr gan Arthur.
Sefydlodd Merfyn linach Aberffraw, a enwyd ar ôl ei phrif lys ym Môn. Gyda’i fab Rhodri Mawr, rheolodd ei linach Wynedd, gydag ychydig fylchau, hyd 1283.FfynonellauKingdom of Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth hen linach wrywaidd Cunedda i ben yn 825 gyda marw Hywel ap Rhodri Molwynog; ysgrifennodd J. E. Lloyd fod dieithryn wedi meddiannu gorsedd Gwynedd: Merfyn Frych, a sefydlodd Linach Aberffraw, a enwyd ar ôl ei brif lys ym Môn; ffynnodd Gwynedd a llinach Aberffraw, gydag ychydig fylchau, hyd 1283, er i Hywel Dda ei disodli yn 942 ac iddi gael ei hadfer wedi ei farw yn 950.Merfyn Frych ↗Wikipedia (Saesneg)Brenin Gwynedd o tua 825 hyd 844; mab Gwriad ap Elidyr ac Ethyllt ferch y brenin Cynan Dindaethwy; ‘Meruin vrych o dir manaw’ yn Llyfr Coch Hergest, a Manaw yn cael ei ddarllen fel Ynys Manaw neu Fanaw Gododdin; croes ac arni Crux Guriat a gafwyd ar Ynys Manaw; Cryptogram Bamberg, a ysgrifennwyd yn llys Merfyn, yn enwi Mermin Britannorum regis, Merfyn brenin y Brythoniaid; tad Rhodri Mawr; gelwid ei linach weithiau y Merfynion.

Merfyn, Mermin yn yr Hen Gymraeg, oedd y brenin cyntaf yng Ngwynedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd. Daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng dau wrthwynebydd, Cynan a Hywel, a gymerir fel arfer yn feibion i Rhodri Molwynog.FfynhonnellMerfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd. Blynyddoedd caled oeddynt. Yn 810 lladdodd pla lawer o’r gwartheg a oedd yn brif gyfoeth Cymru. Yn 817 cipiodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri, ac yn 823 difrododd y Mersiaid Bowys a llosgi Degannwy i’r llawr.FfynhonnellMerfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd.
Yna trodd ffawd Mersia ei hun. Lladdwyd y Brenin Beornwulf yn ymladd yn erbyn yr Eingl Dwyreiniol yn 826, a’i olynydd Ludeca y flwyddyn wedyn, ac yn 829 gorchfygodd Ecgberht o Wessex Fersia. Taflodd y Mersiaid ei reolaeth ymaith flwyddyn yn ddiweddarach, ond rhwygwyd hwy gan ymrafael am yr orsedd, ac ni chafodd Mersia ei hen rym dros Gymru byth eto.FfynhonnellMerfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd. Ysgrifennodd yr hanesydd J. E. Lloyd fod ‘dieithryn wedi meddiannu gorsedd Gwynedd’, a sefydlodd y dieithryn hwnnw dŷ brenhinol.FfynhonnellKingdom of Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth hen linach wrywaidd Cunedda i ben yn 825 gyda marw Hywel ap Rhodri Molwynog; ysgrifennodd J. E. Lloyd fod dieithryn wedi meddiannu gorsedd Gwynedd: Merfyn Frych, a sefydlodd Linach Aberffraw, a enwyd ar ôl ei brif lys ym Môn; ffynnodd Gwynedd a llinach Aberffraw, gydag ychydig fylchau, hyd 1283, er i Hywel Dda ei disodli yn 942 ac iddi gael ei hadfer wedi ei farw yn 950.
Hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen drwy ei dad, ac mae’r ach yn llawysgrif Coleg Iesu 20 yn gwneud Gwriad yn fab i Elidyr, enw tad Llywarch ei hun.FfynhonnellMerfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd. Credai John Rhŷs y gallai Gwriad fod wedi llochesu ar Ynys Manaw yn ystod yr ymrafael cyn i Ferfyn ddod i’r orsedd, ac mai ei groes ef efallai yw Crux Guriat.FfynhonnellMerfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd.
Unodd Merfyn ei dŷ â llinach frenhinol Powys drwy briodi Nest, o deulu’r Brenin Cadell ap Brochfael.FfynhonnellMerfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd. Byddai eu mab Rhodri yn rheoli’r ddwy deyrnas.FfynhonnellRhodri Mawr (‘the Great’) (died 877), king of Gwynedd, Powys, and Deheubarth ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Merfyn Frych a Nest, merch Cadell ap Brochwel o Bowys; dilynodd ei dad yn frenin Gwynedd yn 844; yn 855, ar farw ei ewythr Cyngen, daeth yn frenin Powys, ac yn 872, pan fu farw Gwgon, brenin Seisyllwg (Ceredigion ac Ystrad Tywi) a brawd ei wraig Angharad, daeth y deyrnas ddeheuol dan ei reolaeth; felly crëwyd am y tro cyntaf undeb llac o o leiaf dair o brif daleithiau Cymru, ac er iddo chwalu ar ei farw esgorodd ar ddyhead a liwiodd agwedd ei ddisgynyddion fel rheolwyr Deheubarth neu Wynedd hyd golli annibyniaeth Cymru; yn ei oes bygythiwyd Cymru’n ddifrifol gan y Daniaid, ac mae tystiolaeth o arweinyddiaeth feiddgar ac egnïol yn yr argyfwng; bu farw mewn brwydr yn erbyn y Saeson, gan adael chwe mab, a sefydlodd dau ohonynt linachau’r Oesoedd Canol: Anarawd o dŷ Aberffraw, a Chadell, tad Hywel Dda, o dŷ Dinefwr.
Daw ei enw yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer, ymddiddan Myrddin a’i chwaer Gwenddydd, proffwydoliaeth am y brenhinoedd i ddod, a gadwyd yn Llyfr Coch Hergest.FfynhonnellMerfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd. Cyhoeddwyd Cryptogram Bamberg, sy’n ei enwi’n frenin y Brytaniaid, gan Whitley Stokes yn 1892.FfynhonnellMerfyn Frych ↗Wikipedia, yn dyfynnu Phillimore, Skene, Kermode, Stokes a Lloyd (Saesneg)“Meruin vrych o dir manaw” yn Llyfr Coch Hergest; y Crux Guriat a gafwyd ar Ynys Manaw; Cryptogram Bamberg sy’n enwi “Mermin Britannorum regis”, a gyhoeddwyd gan Whitley Stokes yn 1892. Gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion ar ei ôl.FfynhonnellMerfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd.
Mae Annales Cambriae yn rhoi ei farw yn 844, yr un flwyddyn â brwydr yn Cetyll. Ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd.FfynhonnellMerfyn Frych (his reign) ↗Wikipedia (Saesneg)Mermin yn yr Hen Gymraeg; brenin Gwynedd o tua 826 hyd 844, y cyntaf o’i brenhinoedd na wyddys iddo ddisgyn o Gunedda yn y llinach wrywaidd; daeth i’r orsedd wedi ymrafael gwaedlyd rhwng Cynan a Hywel, meibion Rhodri Molwynog yn ôl y farn arferol; pla gwartheg yn 810; meddiannodd Coenwulf o Fersia Rufoniog a difrodi mynyddoedd Eryri yn 817; yn 823 difrododd Mersia Bowys a llosgi Degannwy; lladdwyd Beornwulf yn 826 a Ludeca’r flwyddyn wedyn; gorchfygwyd Mersia gan Ecgberht o Wessex yn 829, taflodd ei reolaeth ymaith yn 830, ond fe’i blinwyd wedyn gan ymrafael llinachol, ac ni chafodd Mersia ei hen oruchafiaeth yng Nghymru byth eto; hawliai Merfyn dras o Lywarch Hen, a gwna llawysgrif Coleg Iesu 20 Wriad yn fab i Elidyr; awgrymodd John Rhŷs i Wriad lochesu ym Manaw ac y gallai Crux Guriat fod yn eiddo iddo; priododd Nest, o deulu Cadell ap Brochfael o Bowys; fe’i henwir yng Nghyfoesi Myrddin a Gwenddydd ei Chwaer yn Llyfr Coch Hergest; gelwid ei linach weithiau yn Ferfynion; bu farw tua 844, blwyddyn brwydr yn Cetyll; ei feibion oedd Rhodri Mawr, Gwriad ac Anarawd.
Ffynonellau a darllen pellach
Brenin Gwynedd o 825 y croesawai ei lys ysgolheigion o Iwerddon, ac a sefydlodd linach Rhodri Mawr.
Merfyn FrychMae brenin Mersia yn codi clawdd ar hyd y ffin, gan nodi llinell rhwng y Cymry a’r Saeson sy’n dal yn fras hyd heddiw.
Clawdd OffaYsgrifennir nodyn am ddadl dros dir ar ymyl llyfr Efengylau Sant Teilo: un o’r darnau hynaf o Gymraeg ysgrifenedig sydd wedi goroesi.
Cymraeg ysgrifenedig cynnarMae’r Historia Brittonum, sy’n gysylltiedig â mynach o’r enw Nennius, yn enwi Arthur fel yr arweinydd a enillodd ddeuddeg brwydr yn erbyn y Saeson. Dyma’r hanes hynaf am ei ryfeloedd.
Hanes y BrythoniaidMae Merfyn Frych yn marw a’i fab Rhodri yn dod yn frenin Gwynedd. Fe’i cofir fel Rhodri Mawr.
Rhodri ap MerfynYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf