Hanes Cymru / Cymru Glyndŵr

fl. 1401

Rhys a Gwilym ap Tudur

Cefndryd Owain Glyndŵr a gipiodd Gastell Conwy cadarn ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 gydag ychydig o wŷr, tra oedd y garsiwn yn yr eglwys.

Llun: Castell Harlech ar ei graig uwchben y dref · Cmao20, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. 1401 (wedi’i gofnodi) Cipwyr Castell Conwy Cymru Glyndŵr Arwyr gwerin
Castell Conwy, a gipiwyd ganddynt yn 1401
Castell Conwy, a gipiwyd ganddynt yn 1401 · Llun: Wikimedia Commons · Andrew Woodvine, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Rhys a Gwilym ap Tudur: Rhys a Gwilym, meibion Tudur

Rhys a Gwilym ap Tudur

  • Rhys enw’r brawd hŷn
  • a a
  • Gwilym enw’r brawd iau
  • ap mab (ap, o mab)
  • Tudur enw eu tad

Trawodd Rhys a Gwilym ap Tudur, brodyr o Duduriaid Penmynydd ym Môn a chefndryd Owain Glyndŵr, un o ergydion mwyaf eofn y gwrthryfel cyfan. Ar Ddydd Gwener y Groglith 1401, gyda chwmni o ryw ddeugain o wŷr, cipiasant gastell nerthol Conwy, un o gaerau gorau Ewrop, a’i ddal am dri mis yn erbyn gwŷr y brenin.

Yn eu blodau1401
TeuluTuduriaid Penmynydd, Môn
Eu tadTudur ap Goronwy
Eu cefnderOwain Glyndŵr
Eu camp fawrCipio Castell Conwy, Dydd Gwener y Groglith 1401
Eu naiOwain Tudur, taid Harri VII

Meibion Tudur#

Roedd Rhys a Gwilym yn ddau o bum mab Tudur ap Goronwy o Benmynydd, o linach Ednyfed Fychan, distain Llywelyn Fawr. Roedd eu mam a mam Owain Glyndŵr yn chwiorydd, felly roeddent yn gefndryd i Owain. Canodd y bardd mawr Iolo Goch i feibion Tudur o Fôn, a phan ddaeth y gwrthryfel safodd y brodyr a’u tylwyth ymhlith cefnogwyr ffyddlonaf Owain.

Castell Conwy#

Roedd Conwy yn un o gestyll cryfaf Edward I, a godwyd o 1283 gyda’r dref gaerog wrth ei ochr, a’i wyth tŵr mawr yn codi uwchben yr afon. Safai ar safle Abaty Aberconwy, tŷ tywysogion Cymru. Mae UNESCO yn ei gyfrif ymhlith enghreifftiau gorau adeiladu milwrol ei oes yn Ewrop.

Dydd Gwener y Groglith, 1 Ebrill 1401#

Ar Ddydd Gwener y Groglith, 1 Ebrill 1401, a’r garsiwn yn yr eglwys, daeth y brodyr i’r castell gyda’u gwŷr gan gymryd arnynt mai seiri oeddent wedi dod i’w drwsio. Wedi mynd i mewn, trechasant y ddau wyliwr wrth y porth a chipio’r castell, ac yna cipiodd y Cymry’r dref gaerog hefyd. Roedd rhyw bedwar ar ddeugain o wŷr wedi meddiannu un o gaerau cryfaf y deyrnas.

Dal Conwy#

Daliodd y brodyr Gonwy yn erbyn lluoedd y brenin dan Hotspur, Henry Percy. Dechreuodd trafodaethau am ei ildio ar 13 Ebrill, ac ni roddodd y Cymry ef i fyny nes cytuno ar 24 Mehefin, bron i dri mis yn ddiweddarach. Yn rhan o’r telerau enillasant bardwn brenhinol. Rhoddodd y newyddion am Gonwy y gogledd ar dân, ac yn yr un mis enillodd Owain ei fuddugoliaeth yn Hyddgen.

Ffyddlon hyd y diwedd#

Arhosodd Rhys yn driw i achos Owain ymhell wedi i’r llanw droi. Fe’i daliwyd o’r diwedd a’i roi i farwolaeth yng Nghaer yn 1412. Drwy eu brawd Maredudd aeth y teulu ymlaen: ei fab ef oedd Owain Tudur, y cymerodd ei ŵyr Harri VII orsedd Lloegr yn 1485.

Ar y llinell amser

  1. Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith

    Mae cefndryd Glyndŵr, Rhys a Gwilym ap Tudur, yn cipio Castell Conwy tra bo’r gwarchodlu yn yr eglwys.

    Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith

Hefyd yn yr oes hon

fl. 1294–1295

Madog ap Llywelyn

Tywysog Cymru yng ngwrthryfel 1294 (wedi’i gofnodi)

Arweinydd gwrthryfel mawr y Cymry yn 1294 yn erbyn Edward I, ddeuddeng mlynedd ar ôl cwymp Llywelyn. Galwodd ei hun yn Dywysog Cymru a chipiodd Gaernarfon.

Madog ap Llywelyn
d. 1318

Llywelyn Bren

Arglwydd Senghennydd (wedi’i gofnodi)

Arglwydd Cymreig Senghennydd a gododd yn 1316 dros bobl Morgannwg, ac a ildiodd er mwyn achub ei ddilynwyr.

Llywelyn Bren
fl. 1340–1370

Dafydd ap Gwilym

Bardd (wedi’i gofnodi)

Bardd mwyaf Cymru’r Oesoedd Canol, a ganodd am gariad a natur yn ffraeth a beiddgar.

Dafydd ap Gwilym
c. 1320–c. 1398

Iolo Goch

Bardd Sycharth (wedi’i gofnodi)

Prifardd y cywydd y mae ei gerdd i gartref Owain Glyndŵr yn Sycharth yn un o’r darluniau gorau o lys uchelwr Cymreig.

Iolo Goch

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf