Harri Tudur
Sylfaenydd y Tuduriaid (wedi’i gofnodi)Fe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.
Harri Tudur

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro
Sir Benfro
Glaniodd Harri Tudur gerllaw yn Dale yn 1485 ar ei ffordd i Bosworth. Codwyd y dref gan forfilwyr Crynwyr o Nantucket yn yr 1790au.
Llun: Aberdaugleddau ar y ddyfrffordd · Jonathan Billinger, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Aberdaugleddau: aber y ddau Gleddau
Aberdaugleddau
Milford Haven
Mae Aberdaugleddau, ‘aber y ddwy afon Cleddau’, yn dref a gynlluniwyd yn y 1790au, wedi’i gosod ar grid o strydoedd lle mae’r ddwy afon Cleddau’n cwrdd.FfynhonnellMilford Haven ↗Wikipedia (Saesneg)Aberdaugleddau, ‘aber y ddwy afon Cleddau’, lle mae’r Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu yn cwrdd; cafodd Syr William Hamilton Ddeddf 1790 i sefydlu’r porthladd, a chynlluniodd ei grid o strydoedd; gwahoddodd ei nai Charles Francis Greville saith teulu o Grynwyr o Nantucket a Martha’s Vineyard i ymsefydlu a chodi llynges forfila; codwyd Tŷ Cwrdd y Cyfeillion gan forfilwyr y Crynwyr yn 1811; symudodd iard longau’r Llynges, a oedd yma o tua 1800, i Ddoc Penfro yn 1814; cysegrwyd eglwys y Santes Catrin ym mis Hydref 1808; yn 1485 glaniodd y darpar Harri VII ger ei fan geni ym Mae Mill; erbyn 1906 Aberdaugleddau oedd y chweched porthladd pysgota mwyaf yn y DU, a chyrhaeddodd y dalfa 46,000 tunnell yn 1920; gorffennodd Esso burfa ger y dref yn 1960; erbyn 2010 y porthladd oedd y pedwerydd mwyaf yn y DU o ran tunelledd.
| Deddf sefydlu’r porthladd | 1790FfynhonnellMilford Haven ↗Wikipedia (Saesneg)Aberdaugleddau, ‘aber y ddwy afon Cleddau’, lle mae’r Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu yn cwrdd; cafodd Syr William Hamilton Ddeddf 1790 i sefydlu’r porthladd, a chynlluniodd ei grid o strydoedd; gwahoddodd ei nai Charles Francis Greville saith teulu o Grynwyr o Nantucket a Martha’s Vineyard i ymsefydlu a chodi llynges forfila; codwyd Tŷ Cwrdd y Cyfeillion gan forfilwyr y Crynwyr yn 1811; symudodd iard longau’r Llynges, a oedd yma o tua 1800, i Ddoc Penfro yn 1814; cysegrwyd eglwys y Santes Catrin ym mis Hydref 1808; yn 1485 glaniodd y darpar Harri VII ger ei fan geni ym Mae Mill; erbyn 1906 Aberdaugleddau oedd y chweched porthladd pysgota mwyaf yn y DU, a chyrhaeddodd y dalfa 46,000 tunnell yn 1920; gorffennodd Esso burfa ger y dref yn 1960; erbyn 2010 y porthladd oedd y pedwerydd mwyaf yn y DU o ran tunelledd. |
|---|---|
| Tŷ Cwrdd y Crynwyr | 1811FfynhonnellMilford Haven ↗Wikipedia (Saesneg)Aberdaugleddau, ‘aber y ddwy afon Cleddau’, lle mae’r Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu yn cwrdd; cafodd Syr William Hamilton Ddeddf 1790 i sefydlu’r porthladd, a chynlluniodd ei grid o strydoedd; gwahoddodd ei nai Charles Francis Greville saith teulu o Grynwyr o Nantucket a Martha’s Vineyard i ymsefydlu a chodi llynges forfila; codwyd Tŷ Cwrdd y Cyfeillion gan forfilwyr y Crynwyr yn 1811; symudodd iard longau’r Llynges, a oedd yma o tua 1800, i Ddoc Penfro yn 1814; cysegrwyd eglwys y Santes Catrin ym mis Hydref 1808; yn 1485 glaniodd y darpar Harri VII ger ei fan geni ym Mae Mill; erbyn 1906 Aberdaugleddau oedd y chweched porthladd pysgota mwyaf yn y DU, a chyrhaeddodd y dalfa 46,000 tunnell yn 1920; gorffennodd Esso burfa ger y dref yn 1960; erbyn 2010 y porthladd oedd y pedwerydd mwyaf yn y DU o ran tunelledd. |
| Pysgod a laniwyd yn 1920 | 46,000 tunnellFfynhonnellMilford Haven ↗Wikipedia (Saesneg)Aberdaugleddau, ‘aber y ddwy afon Cleddau’, lle mae’r Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu yn cwrdd; cafodd Syr William Hamilton Ddeddf 1790 i sefydlu’r porthladd, a chynlluniodd ei grid o strydoedd; gwahoddodd ei nai Charles Francis Greville saith teulu o Grynwyr o Nantucket a Martha’s Vineyard i ymsefydlu a chodi llynges forfila; codwyd Tŷ Cwrdd y Cyfeillion gan forfilwyr y Crynwyr yn 1811; symudodd iard longau’r Llynges, a oedd yma o tua 1800, i Ddoc Penfro yn 1814; cysegrwyd eglwys y Santes Catrin ym mis Hydref 1808; yn 1485 glaniodd y darpar Harri VII ger ei fan geni ym Mae Mill; erbyn 1906 Aberdaugleddau oedd y chweched porthladd pysgota mwyaf yn y DU, a chyrhaeddodd y dalfa 46,000 tunnell yn 1920; gorffennodd Esso burfa ger y dref yn 1960; erbyn 2010 y porthladd oedd y pedwerydd mwyaf yn y DU o ran tunelledd. |
Ar 7 Awst 1485 glaniodd Harri Tudur ym Mae Mill ger Dale, ar geg yr aber, a gorymdeithio drwy Gymru i’w fuddugoliaeth yn Bosworth ar 22 Awst.FfynonellauHenry VII (1457–1509), king of England ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng nghastell Penfro ar 28 Ionawr 1457, mab Edmwnd Tudur, a fu farw cyn ei eni, a Margaret Beaufort, a nai Siasbar Tudur; disgynnai drwy ei daid Owain Tudur o hen deuluoedd brenhinol Cymru, a chryfhawyd y cysylltiad gan ei briodas ar 18 Ionawr 1486 ag Elisabeth o Efrog, a oedd hithau’n ddisgynnydd i Lywelyn ap Iorwerth ac i’r Mortimeriaid; treuliodd ei flynyddoedd cynnar yng Nghymru, yn bennaf dan ofal Siasbar; wedi 1471 ffodd ef a Siasbar i Lydaw, hyd y glanio yn Aberdaugleddau ar 7 Awst 1485 a’r ymdaith i’r Amwythig a arweiniodd at fuddugoliaeth Bosworth ar 22 Awst; teimlid bellach fod Cymru wedi adennill ei hen annibyniaeth fel y rhagfynegwyd yng nghanu brud y beirdd; ni anghofiodd ei gysylltiadau Cymreig na’i ddyled i wŷr De Cymru, ac roedd gwŷr llys o Gymry’n niferus iawn; rhyddhaodd cyfres o siarteri lawer o Gymry o hen arferion a chyfyngiadau cosbol; bu farw yn Richmond ar 21 Ebrill 1509.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Hwyliodd Harri gyda llu bychan o Ffrainc a’r Alban a glanio ym Mill Bay ger Dale, Sir Benfro, gan orymdeithio gyda’i ewythr Siasbar ac iarll Rhydychen; roedd Cymru’n gadarnle i Lancaster, ac i’w eni a’i dras Gymreig y talai Harri am y gefnogaeth a gafodd; hawliai ei deulu, hen deulu o Fôn, eu bod yn disgyn o Gadwaladr; casglodd tua 5,000–6,000 o filwyr ac enillodd ym Mosworth ar 22 Awst 1485; cariodd y ddraig goch gyda baner San Siôr yn ei orymdaith drwy Lundain wedi’r fuddugoliaeth; ei fab Arthur, a anwyd 19 Medi 1486, a enwyd ar ôl y Brenin Arthur.Dale, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Dale, pentref bach yn Sir Benfro ar y penrhyn ar ochr ogleddol ceg dyfrffordd Aberdaugleddau; daw’r enw o’r Hen Norseg dalr, ‘cwm’, sy’n awgrymu anheddu Llychlynnaidd cynnar; bwrdeistref y Mers i deulu de Vale o’r 13eg ganrif; yn 1603 cyfrifodd George Owen hi ymhlith naw o fwrdeistrefi Sir Benfro a oedd ‘wedi dirywio’; glaniodd Harri Tudur ym Mill Bay ger Dale cyn brwydr Bosworth, a dathlodd y pentref y 500 mlwyddiant yn 1985; maes awyr RAF Dale, 1941–48, ac yna gorsaf awyr y llynges HMS Goldcrest; mae Caer Dale, caer o oes Fictoria ar bentir creigiog, bellach yn ganolfan astudiaethau maes; canolfan hwylio a hwylfyrddio, â thraeth Baner Las, ar Lwybr Arfordir Sir Benfro; mae’r gymuned yn cynnwys Ynys Sgogwm.
Enillodd Syr William Hamilton Ddeddf 1790 i sefydlu’r porthladd a chynlluniodd grid ei strydoedd. Gwahoddodd ei nai Charles Greville saith teulu o Grynwyr o Nantucket a Martha’s Vineyard i ymsefydlu yma a chodi llynges forfila, a chodasant eu Tŷ Cwrdd yn 1811.FfynhonnellMilford Haven ↗Wikipedia (Saesneg)Aberdaugleddau, ‘aber y ddwy afon Cleddau’, lle mae’r Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu yn cwrdd; cafodd Syr William Hamilton Ddeddf 1790 i sefydlu’r porthladd, a chynlluniodd ei grid o strydoedd; gwahoddodd ei nai Charles Francis Greville saith teulu o Grynwyr o Nantucket a Martha’s Vineyard i ymsefydlu a chodi llynges forfila; codwyd Tŷ Cwrdd y Cyfeillion gan forfilwyr y Crynwyr yn 1811; symudodd iard longau’r Llynges, a oedd yma o tua 1800, i Ddoc Penfro yn 1814; cysegrwyd eglwys y Santes Catrin ym mis Hydref 1808; yn 1485 glaniodd y darpar Harri VII ger ei fan geni ym Mae Mill; erbyn 1906 Aberdaugleddau oedd y chweched porthladd pysgota mwyaf yn y DU, a chyrhaeddodd y dalfa 46,000 tunnell yn 1920; gorffennodd Esso burfa ger y dref yn 1960; erbyn 2010 y porthladd oedd y pedwerydd mwyaf yn y DU o ran tunelledd.
Bu iard longau’r Llynges Frenhinol yn gweithio yma o tua 1800 nes iddi symud i Ddoc Penfro yn 1814. Cysegrwyd eglwys y Santes Catrin ym mis Hydref 1808.FfynhonnellMilford Haven ↗Wikipedia (Saesneg)Aberdaugleddau, ‘aber y ddwy afon Cleddau’, lle mae’r Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu yn cwrdd; cafodd Syr William Hamilton Ddeddf 1790 i sefydlu’r porthladd, a chynlluniodd ei grid o strydoedd; gwahoddodd ei nai Charles Francis Greville saith teulu o Grynwyr o Nantucket a Martha’s Vineyard i ymsefydlu a chodi llynges forfila; codwyd Tŷ Cwrdd y Cyfeillion gan forfilwyr y Crynwyr yn 1811; symudodd iard longau’r Llynges, a oedd yma o tua 1800, i Ddoc Penfro yn 1814; cysegrwyd eglwys y Santes Catrin ym mis Hydref 1808; yn 1485 glaniodd y darpar Harri VII ger ei fan geni ym Mae Mill; erbyn 1906 Aberdaugleddau oedd y chweched porthladd pysgota mwyaf yn y DU, a chyrhaeddodd y dalfa 46,000 tunnell yn 1920; gorffennodd Esso burfa ger y dref yn 1960; erbyn 2010 y porthladd oedd y pedwerydd mwyaf yn y DU o ran tunelledd.
Erbyn 1906 Aberdaugleddau oedd y chweched porthladd pysgota mwyaf yn y Deyrnas Unedig, ac yn 1920 cyrhaeddodd y dalfa 46,000 tunnell. Gorffennodd Esso burfa ger y dref yn 1960, ac erbyn 2010 Aberdaugleddau oedd y pedwerydd porthladd mwyaf yn y Deyrnas Unedig o ran tunelledd.FfynhonnellMilford Haven ↗Wikipedia (Saesneg)Aberdaugleddau, ‘aber y ddwy afon Cleddau’, lle mae’r Gleddau Wen a’r Gleddau Ddu yn cwrdd; cafodd Syr William Hamilton Ddeddf 1790 i sefydlu’r porthladd, a chynlluniodd ei grid o strydoedd; gwahoddodd ei nai Charles Francis Greville saith teulu o Grynwyr o Nantucket a Martha’s Vineyard i ymsefydlu a chodi llynges forfila; codwyd Tŷ Cwrdd y Cyfeillion gan forfilwyr y Crynwyr yn 1811; symudodd iard longau’r Llynges, a oedd yma o tua 1800, i Ddoc Penfro yn 1814; cysegrwyd eglwys y Santes Catrin ym mis Hydref 1808; yn 1485 glaniodd y darpar Harri VII ger ei fan geni ym Mae Mill; erbyn 1906 Aberdaugleddau oedd y chweched porthladd pysgota mwyaf yn y DU, a chyrhaeddodd y dalfa 46,000 tunnell yn 1920; gorffennodd Esso burfa ger y dref yn 1960; erbyn 2010 y porthladd oedd y pedwerydd mwyaf yn y DU o ran tunelledd.
Fe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.
Harri TudurMae Glyndŵr, Mortimer ac Iarll Northumberland yn cytuno i rannu’r deyrnas: Cymru fwy i Owain, yn ymestyn at afonydd Hafren, Trent a Mersi, de Lloegr i Mortimer a’r gogledd i Percy. Mae milwyr Ffrengig yn glanio yn Aberdaugleddau i helpu.
Y Cytundeb TridarnMae byddin Ffrengig yn glanio yn Aberdaugleddau i ymladd dros Owain. Gyda’i gilydd maent yn ymdeithio i Loegr hyd at Gaerwrangon.
Y Ffrancod yn glanioFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf