Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy

Sir Fynwy

Tryleg · Trellech

Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, sy’n rhoi ei enw i’r pentref. Yn y 1200au roedd yn un o drefi mwyaf Cymru, yn gwneud haearn i’w harglwyddi.

Llun: Tryleg o’r awyr · Aellis235, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir FynwyYn Gymraeg: Tryleg51.745° N, 2.727° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Tryleg: tair llech (tri + llech)

Tryleg

  • Try tri
  • leg llecho llech

Trellech

  • Tre tri
  • llech llech

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Daw enw Tryleg, tair llech, o Gerrig Harold, ac erbyn 1288 roedd yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent.

Lleiniau bwrdais378 yn 1288
Y garreg dalaf4.6 m
Deial haul yr eglwys1689

Cerrig Harold

Mae’r tair carreg o Oes yr Efydd, 2.7, 3.7 a 4.6 metr o uchder, yn sefyll mewn rhes ac yn wynebu machlud canol gaeaf mae’n debyg. Cofnododd Edward Lhuyd hwy, ac mae nodau cwpan arnynt.

Tref ganoloesol

Erbyn 1288 roedd gan Dryleg 378 o leiniau bwrdais, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol o’r coed lleol.

Y Ffynnon Rinweddol

Mae Ffynnon Santes Anne, y Ffynnon Rinweddol, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, ac yn yr 1600au dywedid bod ei dŵr yn gwella’r llwg a’r colig.

Eglwys Sant Nicolas

Mae eglwys Sant Nicolas, o’r 1200au a dechrau’r 1300au, yn rhestredig Gradd I. Mae ei deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, y domen gastell Normanaidd, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol.

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf