Llywelyn ap Gruffudd
Ein Llyw Olaf (wedi’i gofnodi)Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.
Llywelyn ap Gruffudd
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Ddinbych
Sir Ddinbych
Mae ei rhaeadr yn disgyn tua 70 troedfedd wrth ymyl yr eglwys. Cododd Harri III gastell ar y graig uwchben yn 1241, a chipiodd Llywelyn ap Gruffudd ef a’i chwalu yn 1263.
Llun: Pentref Dyserth · Stephen McKay, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Dyserth: meudwyfa (diserth, o’r Lladin desertum)
Dyserth
Mae gan Ddiserth raeadr lle dywedir i Sant Cwyfan sefydlu ei heglwys gyntaf. Yn 1263 cipiodd Llywelyn ap Gruffudd gastell y brenin yma wedi gwarchae o chwe wythnos a’i ddinistrio.FfynhonnellDyserth ↗Wikipedia (Saesneg)Diserth; sefydlwyd y castell gan Harri III wedi trechu Dafydd ap Llywelyn yn 1241, ac yn 1263 dinistriodd Llywelyn ap Gruffudd ef wedi gwarchae o chwe wythnos; cysegrwyd eglwys y plwyf i Ffraid o Kildare ac mae’n cadw enw Sant Cwyfan, y credir iddo sefydlu’r addoldy cyntaf ger y rhaeadr yn y 6g; mae’n Radd II* ac mae ganddi ffenestr Jesse o’r 16g; gweithiwyd plwm, copr a chalchfaen yn lleol, a daeth y cloddio i ben pan gaeodd chwarel Diserth yn 1981; agorodd Rheilffordd y London and North Western gangen Diserth yn 1869; 2,269 o bobl yn 2011.
| Codi’r castell | 1241FfynhonnellDyserth ↗Wikipedia (Saesneg)Diserth; sefydlwyd y castell gan Harri III wedi trechu Dafydd ap Llywelyn yn 1241, ac yn 1263 dinistriodd Llywelyn ap Gruffudd ef wedi gwarchae o chwe wythnos; cysegrwyd eglwys y plwyf i Ffraid o Kildare ac mae’n cadw enw Sant Cwyfan, y credir iddo sefydlu’r addoldy cyntaf ger y rhaeadr yn y 6g; mae’n Radd II* ac mae ganddi ffenestr Jesse o’r 16g; gweithiwyd plwm, copr a chalchfaen yn lleol, a daeth y cloddio i ben pan gaeodd chwarel Diserth yn 1981; agorodd Rheilffordd y London and North Western gangen Diserth yn 1869; 2,269 o bobl yn 2011. |
|---|---|
| Llywelyn yn ei gipio | 1263FfynhonnellDyserth ↗Wikipedia (Saesneg)Diserth; sefydlwyd y castell gan Harri III wedi trechu Dafydd ap Llywelyn yn 1241, ac yn 1263 dinistriodd Llywelyn ap Gruffudd ef wedi gwarchae o chwe wythnos; cysegrwyd eglwys y plwyf i Ffraid o Kildare ac mae’n cadw enw Sant Cwyfan, y credir iddo sefydlu’r addoldy cyntaf ger y rhaeadr yn y 6g; mae’n Radd II* ac mae ganddi ffenestr Jesse o’r 16g; gweithiwyd plwm, copr a chalchfaen yn lleol, a daeth y cloddio i ben pan gaeodd chwarel Diserth yn 1981; agorodd Rheilffordd y London and North Western gangen Diserth yn 1869; 2,269 o bobl yn 2011. |
| Rheilffordd gangen | 1869FfynhonnellDyserth ↗Wikipedia (Saesneg)Diserth; sefydlwyd y castell gan Harri III wedi trechu Dafydd ap Llywelyn yn 1241, ac yn 1263 dinistriodd Llywelyn ap Gruffudd ef wedi gwarchae o chwe wythnos; cysegrwyd eglwys y plwyf i Ffraid o Kildare ac mae’n cadw enw Sant Cwyfan, y credir iddo sefydlu’r addoldy cyntaf ger y rhaeadr yn y 6g; mae’n Radd II* ac mae ganddi ffenestr Jesse o’r 16g; gweithiwyd plwm, copr a chalchfaen yn lleol, a daeth y cloddio i ben pan gaeodd chwarel Diserth yn 1981; agorodd Rheilffordd y London and North Western gangen Diserth yn 1869; 2,269 o bobl yn 2011. |
Cododd Harri III y castell yn 1241, a gwarchaeodd Llywelyn ap Gruffudd arno am chwe wythnos yn 1263, ei gipio, a’i adael yn adfail.FfynhonnellDyserth ↗Wikipedia (Saesneg)Diserth; sefydlwyd y castell gan Harri III wedi trechu Dafydd ap Llywelyn yn 1241, ac yn 1263 dinistriodd Llywelyn ap Gruffudd ef wedi gwarchae o chwe wythnos; cysegrwyd eglwys y plwyf i Ffraid o Kildare ac mae’n cadw enw Sant Cwyfan, y credir iddo sefydlu’r addoldy cyntaf ger y rhaeadr yn y 6g; mae’n Radd II* ac mae ganddi ffenestr Jesse o’r 16g; gweithiwyd plwm, copr a chalchfaen yn lleol, a daeth y cloddio i ben pan gaeodd chwarel Diserth yn 1981; agorodd Rheilffordd y London and North Western gangen Diserth yn 1869; 2,269 o bobl yn 2011.
Cysegrwyd yr eglwys i Santes Ffraid o Kildare ac mae’n cadw enw Sant Cwyfan, y dywedir iddo sefydlu’r eglwys gyntaf wrth y rhaeadr yn y 500au. Mae ganddi ffenestr Jesse o’r 1500au.FfynhonnellDyserth ↗Wikipedia (Saesneg)Diserth; sefydlwyd y castell gan Harri III wedi trechu Dafydd ap Llywelyn yn 1241, ac yn 1263 dinistriodd Llywelyn ap Gruffudd ef wedi gwarchae o chwe wythnos; cysegrwyd eglwys y plwyf i Ffraid o Kildare ac mae’n cadw enw Sant Cwyfan, y credir iddo sefydlu’r addoldy cyntaf ger y rhaeadr yn y 6g; mae’n Radd II* ac mae ganddi ffenestr Jesse o’r 16g; gweithiwyd plwm, copr a chalchfaen yn lleol, a daeth y cloddio i ben pan gaeodd chwarel Diserth yn 1981; agorodd Rheilffordd y London and North Western gangen Diserth yn 1869; 2,269 o bobl yn 2011.
Cloddiwyd plwm, copr a chalchfaen yn y bryniau o gwmpas am ganrifoedd, hyd nes i chwarel Diserth gau yn 1981.FfynhonnellDyserth ↗Wikipedia (Saesneg)Diserth; sefydlwyd y castell gan Harri III wedi trechu Dafydd ap Llywelyn yn 1241, ac yn 1263 dinistriodd Llywelyn ap Gruffudd ef wedi gwarchae o chwe wythnos; cysegrwyd eglwys y plwyf i Ffraid o Kildare ac mae’n cadw enw Sant Cwyfan, y credir iddo sefydlu’r addoldy cyntaf ger y rhaeadr yn y 6g; mae’n Radd II* ac mae ganddi ffenestr Jesse o’r 16g; gweithiwyd plwm, copr a chalchfaen yn lleol, a daeth y cloddio i ben pan gaeodd chwarel Diserth yn 1981; agorodd Rheilffordd y London and North Western gangen Diserth yn 1869; 2,269 o bobl yn 2011.
Agorodd Rheilffordd y London and North Western ei changen i Ddiserth yn 1869.FfynhonnellDyserth ↗Wikipedia (Saesneg)Diserth; sefydlwyd y castell gan Harri III wedi trechu Dafydd ap Llywelyn yn 1241, ac yn 1263 dinistriodd Llywelyn ap Gruffudd ef wedi gwarchae o chwe wythnos; cysegrwyd eglwys y plwyf i Ffraid o Kildare ac mae’n cadw enw Sant Cwyfan, y credir iddo sefydlu’r addoldy cyntaf ger y rhaeadr yn y 6g; mae’n Radd II* ac mae ganddi ffenestr Jesse o’r 16g; gweithiwyd plwm, copr a chalchfaen yn lleol, a daeth y cloddio i ben pan gaeodd chwarel Diserth yn 1981; agorodd Rheilffordd y London and North Western gangen Diserth yn 1869; 2,269 o bobl yn 2011.
Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.
Llywelyn ap GruffuddFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf