Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Ddinbych

Sir Ddinbych

Llanelwy · St Asaph

Dinas eglwys gadeiriol a sefydlwyd, yn ôl traddodiad, gan Gyndeyrn ac Asaff yn y 500au. Bu William Morgan yn esgob yma.

Llun: Eglwys Gadeiriol Llanelwy o’r awyr · CADW / Visit Wales, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir DdinbychYn Gymraeg: Llanelwy53.258° N, 3.445° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llanelwy: llan ar afon Elwy

Llanelwy

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • elwy afon Elwy

St Asaph

  • St Saesneg: sant
  • Asaph Asa Sant; Llanelwy yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Llanelwy yw un o’r dinasoedd lleiaf ym Mhrydain, ac mae ei hanes fel eglwys yn mynd yn ôl ryw bedwar can mlynedd ar ddeg. Yma y bu William Morgan, a roddodd y Beibl cyfan yn Gymraeg i Gymru, yn esgob.

EnwLlanelwy, ‘eglwys ar afon Elwy’
Statws dinas2012
Yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntafYsgol Glan Clwyd

Cyndeyrn ac Asaff

Cododd Sant Cyndeyrn eglwys ar y safle neu’n agos ato gyntaf yn y 6ed ganrif, a’i ddilyn gan Sant Asaff, ŵyr i Pabo Post Prydain. Mae’r eglwys gadeiriol yn dwyn enwau’r ddau.

Esgobion ac ysgolheigion

Bu Sieffre o Fynwy yn esgob Llanelwy o 1152 hyd 1155. Daeth William Morgan, y cyntaf i roi’r Beibl cyfan yn Gymraeg o’r Roeg a’r Hebraeg, yn esgob yma yn 1601, ac mae copi gwreiddiol o’i Feibl i’w weld yn yr eglwys gadeiriol.

Cofeb y Cyfieithwyr

O flaen yr eglwys gadeiriol saif y gofeb i gyfieithwyr y Beibl i’r Gymraeg, yn eu plith William Salesbury, y cyntaf i roi’r Testament Newydd cyfan yn Gymraeg, a’r Esgob William Morgan.

Ymweld

Yn yr eglwys gadeiriol mae delw gerfiedig yr Esgob Anian a Maen y Milgi, hen garreg yn dangos milgi’n hela ysgyfarnog. Bob mis Medi mae Gŵyl Gerdd Ryngwladol Gogledd Cymru yn llenwi’r eglwys gadeiriol, ac mae Ysgol Glan Clwyd, yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yng Nghymru, wedi bod yn y ddinas ers 1969.

William Morgan

Ar fap y trefi →

Pobl Llanelwy

c. 1545–1604

William Morgan

Esgob a chyfieithydd (wedi’i gofnodi)

Cyfieithodd y Beibl cyfan i’r Gymraeg yn 1588. Daeth ei ryddiaith yn safon i’r Gymraeg ysgrifenedig.

William Morgan
1841–1904

Syr Henry Morton Stanley

Fforiwr Affrica (wedi’i gofnodi)

Fe’i ganed yn John Rowlands yn Ninbych, a’i fagu yn wyrcws Llanelwy; daeth o hyd i Livingstone ac ef oedd y cyntaf i ddilyn afon Congo i’r môr.

Syr Henry Morton Stanley
born 1961

Ian Rush

Peiriant goliau (wedi’i gofnodi)

Ymosodwr o’r Fflint a sgoriodd 346 o goliau i Lerpwl, record y clwb, ac a fu’n brif sgoriwr Cymru am dros ugain mlynedd.

Ian Rush

Ar y llinell amser

  1. Llanelwy (cronicl cynnar:Jocelyn, Buchedd Cyndeyrn, tua 1185)

    Mae Cyndeyrn a’i ddisgybl Asa yn sefydlu’r eglwys yn Llanelwy, sy’n dod yn ddinas gadeiriol Llanelwy.

    Llanelwy

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf