Philip Jones Griffiths
Ffotograffydd Rhyfel Fietnam (wedi’i gofnodi)Ffotograffydd o Ruddlan y dangosodd ei lyfr Vietnam Inc. (1971) gost ddynol Rhyfel Fietnam i’r byd. Bu’n llywydd asiantaeth Magnum.
Philip Jones Griffiths
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Ddinbych
Sir Ddinbych
Cadwai Gruffudd ap Llywelyn lys yma cyn 1063. Dilynodd castell Edward I a Statud Rhuddlan yn 1284.
Llun: Castell Rhuddlan uwchben afon Clwyd · Julie Anne Workman, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Rhuddlan: glan rhudd
Rhuddlan
Saif Rhuddlan wrth ryd ar afon Clwyd. O 1055 hyd 1063 dyma sedd llywodraeth y brenin nerthol Gruffudd ap Llywelyn.FfynonellauRhuddlan ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuddlan, o’r Gymraeg rhudd a glan; o 1055 hyd 1063 sedd llywodraeth a phrifddinas Gwynedd i’r brenin Gruffudd ap Llywelyn; cododd y Norman Robert o Ruddlan gastell yn Nhwthill; codwyd Castell Rhuddlan i Edward I yn 1277–82, a llofnododd Statud Rhuddlan yno; poblogaeth 3,709 yn 2011.Castell Rhuddlan ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Rhuddlan, ar ymyl y dref, castell Cymreig oedd yn wreiddiol; saif wrth ryd strategol ar afon Clwyd; mae’n bosibl mai yma neu gerllaw yr ymladdwyd Brwydr Morfa Rhuddlan yn 795; cododd y brenin grymus Gruffudd ap Llywelyn gastell yma a’i wneud yn sedd frenhinol; yn 1277 codwyd castell cadarn yma gan Edward I; yn 1284 cyhoeddodd Statud Rhuddlan yma; bu gwarchae arno gan Gymry’r Gogledd dan Madog ap Llywelyn yng ngwrthryfel 1294; dros ganrif yn ddiweddarach ymosododd Owain Glyndŵr arno a llosgwyd y dref gaerog o’i gwmpas.
| Enw | Rhudd a glanFfynhonnellRhuddlan ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuddlan, o’r Gymraeg rhudd a glan; o 1055 hyd 1063 sedd llywodraeth a phrifddinas Gwynedd i’r brenin Gruffudd ap Llywelyn; cododd y Norman Robert o Ruddlan gastell yn Nhwthill; codwyd Castell Rhuddlan i Edward I yn 1277–82, a llofnododd Statud Rhuddlan yno; poblogaeth 3,709 yn 2011. |
|---|---|
| Sedd Gruffudd ap Llywelyn | 1055 hyd 1063FfynhonnellRhuddlan ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuddlan, o’r Gymraeg rhudd a glan; o 1055 hyd 1063 sedd llywodraeth a phrifddinas Gwynedd i’r brenin Gruffudd ap Llywelyn; cododd y Norman Robert o Ruddlan gastell yn Nhwthill; codwyd Castell Rhuddlan i Edward I yn 1277–82, a llofnododd Statud Rhuddlan yno; poblogaeth 3,709 yn 2011. |
| Castell Edward I | 1277 hyd 1282FfynhonnellRhuddlan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhuddlan, yn Sir Ddinbych, a ddewiswyd yn safle castell gan Edward I yn 1277 ac a orffennwyd yn 1282, a’r gwaith dan ofal Meistr Bertram o Gasgwyn yn gyntaf ac yna James o St George; consentrig, â chynllun diemwnt unigryw, a’r porthdai ar gorneli’r wardiau sgwâr; yn ôl Thomas Pennant gelwid un tŵr yn Dŵr y Silod a’r llall yn Dŵr y Brenin; ffos ar dair ochr ac afon Clwyd ar y bedwaredd, a sythwyd a dyfnhawyd yr afon fel y gallai llongau hwylio at y castell; cyn y Normaniaid roedd Rhuddlan yng nghanol cantref Cymreig, ac oddi yma daliai arglwyddi Rhuddlan y Berfeddwlad dros Ruffudd ap Llywelyn; mae mwnt Normanaidd Twthill, 1086, ychydig i’r de; gosododd Edward fwrdeistref newydd i’r gogledd o’r castell, a gellir gweld cynllun ei strydoedd o’r 13eg ganrif o hyd; daeth Statud Rhuddlan 1284 â chyfraith Lloegr, ond parhaodd cyfraith Cymru yn lleol hyd 1536; ymosododd lluoedd Owain Glyndŵr arno yn 1400; dymchwelwyd yn rhannol yn 1648; yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Rhuddlan yn Saesneg. |
Efallai mai yma neu gerllaw yr ymladdwyd brwydr Morfa Rhuddlan, ddiwedd y 700au.FfynhonnellCastell Rhuddlan ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Rhuddlan, ar ymyl y dref, castell Cymreig oedd yn wreiddiol; saif wrth ryd strategol ar afon Clwyd; mae’n bosibl mai yma neu gerllaw yr ymladdwyd Brwydr Morfa Rhuddlan yn 795; cododd y brenin grymus Gruffudd ap Llywelyn gastell yma a’i wneud yn sedd frenhinol; yn 1277 codwyd castell cadarn yma gan Edward I; yn 1284 cyhoeddodd Statud Rhuddlan yma; bu gwarchae arno gan Gymry’r Gogledd dan Madog ap Llywelyn yng ngwrthryfel 1294; dros ganrif yn ddiweddarach ymosododd Owain Glyndŵr arno a llosgwyd y dref gaerog o’i gwmpas.
Cyn i’r Normaniaid ddod, roedd Rhuddlan yn galon cantref Cymreig. Cododd y brenin nerthol Gruffudd ap Llywelyn gastell yma a’i wneud yn sedd frenhinol, ac oddi yma daliai arglwyddi Rhuddlan y Berfeddwlad drosto.FfynonellauCastell Rhuddlan ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Rhuddlan, ar ymyl y dref, castell Cymreig oedd yn wreiddiol; saif wrth ryd strategol ar afon Clwyd; mae’n bosibl mai yma neu gerllaw yr ymladdwyd Brwydr Morfa Rhuddlan yn 795; cododd y brenin grymus Gruffudd ap Llywelyn gastell yma a’i wneud yn sedd frenhinol; yn 1277 codwyd castell cadarn yma gan Edward I; yn 1284 cyhoeddodd Statud Rhuddlan yma; bu gwarchae arno gan Gymry’r Gogledd dan Madog ap Llywelyn yng ngwrthryfel 1294; dros ganrif yn ddiweddarach ymosododd Owain Glyndŵr arno a llosgwyd y dref gaerog o’i gwmpas.Rhuddlan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhuddlan, yn Sir Ddinbych, a ddewiswyd yn safle castell gan Edward I yn 1277 ac a orffennwyd yn 1282, a’r gwaith dan ofal Meistr Bertram o Gasgwyn yn gyntaf ac yna James o St George; consentrig, â chynllun diemwnt unigryw, a’r porthdai ar gorneli’r wardiau sgwâr; yn ôl Thomas Pennant gelwid un tŵr yn Dŵr y Silod a’r llall yn Dŵr y Brenin; ffos ar dair ochr ac afon Clwyd ar y bedwaredd, a sythwyd a dyfnhawyd yr afon fel y gallai llongau hwylio at y castell; cyn y Normaniaid roedd Rhuddlan yng nghanol cantref Cymreig, ac oddi yma daliai arglwyddi Rhuddlan y Berfeddwlad dros Ruffudd ap Llywelyn; mae mwnt Normanaidd Twthill, 1086, ychydig i’r de; gosododd Edward fwrdeistref newydd i’r gogledd o’r castell, a gellir gweld cynllun ei strydoedd o’r 13eg ganrif o hyd; daeth Statud Rhuddlan 1284 â chyfraith Lloegr, ond parhaodd cyfraith Cymru yn lleol hyd 1536; ymosododd lluoedd Owain Glyndŵr arno yn 1400; dymchwelwyd yn rhannol yn 1648; yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Rhuddlan yn Saesneg.
Dechreuodd Edward I ei gastell yn 1277, ar gynllun diemwnt nas ceir yn unman arall, a pheri sythu a charthu afon Clwyd fel y gallai llongau hwylio ato. Yn 1284 gwnaeth Statud Rhuddlan yma, ac yng ngwrthryfel 1294 bu gwŷr y gogledd dan Fadog ap Llywelyn yn gwarchae arno.FfynonellauRhuddlan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhuddlan, yn Sir Ddinbych, a ddewiswyd yn safle castell gan Edward I yn 1277 ac a orffennwyd yn 1282, a’r gwaith dan ofal Meistr Bertram o Gasgwyn yn gyntaf ac yna James o St George; consentrig, â chynllun diemwnt unigryw, a’r porthdai ar gorneli’r wardiau sgwâr; yn ôl Thomas Pennant gelwid un tŵr yn Dŵr y Silod a’r llall yn Dŵr y Brenin; ffos ar dair ochr ac afon Clwyd ar y bedwaredd, a sythwyd a dyfnhawyd yr afon fel y gallai llongau hwylio at y castell; cyn y Normaniaid roedd Rhuddlan yng nghanol cantref Cymreig, ac oddi yma daliai arglwyddi Rhuddlan y Berfeddwlad dros Ruffudd ap Llywelyn; mae mwnt Normanaidd Twthill, 1086, ychydig i’r de; gosododd Edward fwrdeistref newydd i’r gogledd o’r castell, a gellir gweld cynllun ei strydoedd o’r 13eg ganrif o hyd; daeth Statud Rhuddlan 1284 â chyfraith Lloegr, ond parhaodd cyfraith Cymru yn lleol hyd 1536; ymosododd lluoedd Owain Glyndŵr arno yn 1400; dymchwelwyd yn rhannol yn 1648; yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Rhuddlan yn Saesneg.Statute of Rhuddlan ↗Wikipedia (Saesneg)Gwnaed gan Edward I ar 3 Mawrth 1284 a’i gyhoeddi gyntaf ar 19 Mawrth yng Nghastell Rhuddlan, un o’r ‘cylch haearn’ o gestyll; creodd siroedd Môn, Meirionnydd, Caernarfon a’r Fflint; daeth â chyfraith gyffredin Lloegr, gyda throseddau difrifol gerbron yr ustus, er i gymrodeddu a rhannu tir rhwng meibion barhau; safodd hyd Ddeddfau Uno 1535 ac 1542.Castell Rhuddlan ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Castell Rhuddlan, ar ymyl y dref, castell Cymreig oedd yn wreiddiol; saif wrth ryd strategol ar afon Clwyd; mae’n bosibl mai yma neu gerllaw yr ymladdwyd Brwydr Morfa Rhuddlan yn 795; cododd y brenin grymus Gruffudd ap Llywelyn gastell yma a’i wneud yn sedd frenhinol; yn 1277 codwyd castell cadarn yma gan Edward I; yn 1284 cyhoeddodd Statud Rhuddlan yma; bu gwarchae arno gan Gymry’r Gogledd dan Madog ap Llywelyn yng ngwrthryfel 1294; dros ganrif yn ddiweddarach ymosododd Owain Glyndŵr arno a llosgwyd y dref gaerog o’i gwmpas.
Saif y castell ger yr afon, ac ychydig i’r de mae Twthill, tomen y castell Normanaidd. Gellir gweld cynllun strydoedd bwrdeistref Edward, i’r gogledd o’r castell, o hyd.FfynhonnellRhuddlan Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Rhuddlan, yn Sir Ddinbych, a ddewiswyd yn safle castell gan Edward I yn 1277 ac a orffennwyd yn 1282, a’r gwaith dan ofal Meistr Bertram o Gasgwyn yn gyntaf ac yna James o St George; consentrig, â chynllun diemwnt unigryw, a’r porthdai ar gorneli’r wardiau sgwâr; yn ôl Thomas Pennant gelwid un tŵr yn Dŵr y Silod a’r llall yn Dŵr y Brenin; ffos ar dair ochr ac afon Clwyd ar y bedwaredd, a sythwyd a dyfnhawyd yr afon fel y gallai llongau hwylio at y castell; cyn y Normaniaid roedd Rhuddlan yng nghanol cantref Cymreig, ac oddi yma daliai arglwyddi Rhuddlan y Berfeddwlad dros Ruffudd ap Llywelyn; mae mwnt Normanaidd Twthill, 1086, ychydig i’r de; gosododd Edward fwrdeistref newydd i’r gogledd o’r castell, a gellir gweld cynllun ei strydoedd o’r 13eg ganrif o hyd; daeth Statud Rhuddlan 1284 â chyfraith Lloegr, ond parhaodd cyfraith Cymru yn lleol hyd 1536; ymosododd lluoedd Owain Glyndŵr arno yn 1400; dymchwelwyd yn rhannol yn 1648; yng ngofal Cadw, sydd ers 2024 yn defnyddio’r enw Cymraeg Castell Rhuddlan yn Saesneg.
Castell RhuddlanStatud Rhuddlan (1284)
Ar fap y trefi →Ffotograffydd o Ruddlan y dangosodd ei lyfr Vietnam Inc. (1971) gost ddynol Rhyfel Fietnam i’r byd. Bu’n llywydd asiantaeth Magnum.
Philip Jones GriffithsMae Edward I yn dechrau codi Conwy, Caernarfon a Harlech. Daw Statud Rhuddlan yn 1284.
Cylch haearn EdwardMae Edward I yn rhannu’r dywysogaeth a orchfygwyd yn siroedd ar batrwm Lloegr ac yn cyflwyno cyfraith droseddol Lloegr.
Statud RhuddlanFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf