Emrys ap Iwan
Pencampwr yr iaith Gymraeg (wedi’i gofnodi)Y gweinidog a’r ysgrifwr o Abergele a alwodd ar y Cymry i ddefnyddio’u hiaith eu hunain ym mhob rhan o fywyd, ac y mae ei ryddiaith ymhlith y gorau yn y Gymraeg.
Emrys ap Iwan

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy
Conwy
Hen anheddiad ar ffordd yr arfordir; codwyd Castell Gwrych uwch ei ben yn yr 1810au.
Llun: Abergele o Dan-y-Gopa · Reptonix free Creative Commons licensed photos, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Abergele: aber afon Gele
Abergele
Saif Abergele wrth aber y Gele, islaw bryniau coediog a choron o gaerau’r Brythoniaid arnynt. Mae ei heglwys ar safle mynachlog gynnar.FfynhonnellAbergele ↗Wikipedia (Saesneg)Abergele, ar arfordir sir Conwy; daw’r enw o aber a Gele, yr afon drwy’r dref, ffurf dafodieithol ar gelau, ‘gwaywffon’; Castell Cawr, bryngaer o Oes yr Haearn yn Nhan y Gopa, a Phen-y-corddyn Mawr, bryngaer arall o Oes yr Haearn uwchben Rhyd-y-foel; saif Eglwys Sant Mihangel ar safle mynachlog gynnar, clas, a barhaodd i’r 13eg ganrif, ac mae carreg y fynwent, a gopïwyd yn yr 1890au, yn darllen ‘Yma mae’n gorwedd ym mynwent Mihangel gŵr oedd â’i annedd dair milltir i’r gogledd’; codwyd Castell Gwrych yn 1819–25 i Lloyd Hesketh Bamford-Hesketh; poblogaeth 11,290 yn 2021.
| Enw | Aber a Gele, afon y drefFfynhonnellAbergele ↗Wikipedia (Saesneg)Abergele, ar arfordir sir Conwy; daw’r enw o aber a Gele, yr afon drwy’r dref, ffurf dafodieithol ar gelau, ‘gwaywffon’; Castell Cawr, bryngaer o Oes yr Haearn yn Nhan y Gopa, a Phen-y-corddyn Mawr, bryngaer arall o Oes yr Haearn uwchben Rhyd-y-foel; saif Eglwys Sant Mihangel ar safle mynachlog gynnar, clas, a barhaodd i’r 13eg ganrif, ac mae carreg y fynwent, a gopïwyd yn yr 1890au, yn darllen ‘Yma mae’n gorwedd ym mynwent Mihangel gŵr oedd â’i annedd dair milltir i’r gogledd’; codwyd Castell Gwrych yn 1819–25 i Lloyd Hesketh Bamford-Hesketh; poblogaeth 11,290 yn 2021. |
|---|---|
| Castell Gwrych | Ei godi 1819–25FfynhonnellAbergele ↗Wikipedia (Saesneg)Abergele, ar arfordir sir Conwy; daw’r enw o aber a Gele, yr afon drwy’r dref, ffurf dafodieithol ar gelau, ‘gwaywffon’; Castell Cawr, bryngaer o Oes yr Haearn yn Nhan y Gopa, a Phen-y-corddyn Mawr, bryngaer arall o Oes yr Haearn uwchben Rhyd-y-foel; saif Eglwys Sant Mihangel ar safle mynachlog gynnar, clas, a barhaodd i’r 13eg ganrif, ac mae carreg y fynwent, a gopïwyd yn yr 1890au, yn darllen ‘Yma mae’n gorwedd ym mynwent Mihangel gŵr oedd â’i annedd dair milltir i’r gogledd’; codwyd Castell Gwrych yn 1819–25 i Lloyd Hesketh Bamford-Hesketh; poblogaeth 11,290 yn 2021. |
| Pobl yn 2021 | 11,290FfynhonnellAbergele ↗Wikipedia (Saesneg)Abergele, ar arfordir sir Conwy; daw’r enw o aber a Gele, yr afon drwy’r dref, ffurf dafodieithol ar gelau, ‘gwaywffon’; Castell Cawr, bryngaer o Oes yr Haearn yn Nhan y Gopa, a Phen-y-corddyn Mawr, bryngaer arall o Oes yr Haearn uwchben Rhyd-y-foel; saif Eglwys Sant Mihangel ar safle mynachlog gynnar, clas, a barhaodd i’r 13eg ganrif, ac mae carreg y fynwent, a gopïwyd yn yr 1890au, yn darllen ‘Yma mae’n gorwedd ym mynwent Mihangel gŵr oedd â’i annedd dair milltir i’r gogledd’; codwyd Castell Gwrych yn 1819–25 i Lloyd Hesketh Bamford-Hesketh; poblogaeth 11,290 yn 2021. |
Uwchben y dref saif dwy gaer o Oes yr Haearn: Castell Cawr yn Nhan y Gopa, tua 189 metr i fyny, a Phen-y-corddyn Mawr ar y bryn uwchben Rhyd-y-foel.FfynhonnellAbergele ↗Wikipedia (Saesneg)Abergele, ar arfordir sir Conwy; daw’r enw o aber a Gele, yr afon drwy’r dref, ffurf dafodieithol ar gelau, ‘gwaywffon’; Castell Cawr, bryngaer o Oes yr Haearn yn Nhan y Gopa, a Phen-y-corddyn Mawr, bryngaer arall o Oes yr Haearn uwchben Rhyd-y-foel; saif Eglwys Sant Mihangel ar safle mynachlog gynnar, clas, a barhaodd i’r 13eg ganrif, ac mae carreg y fynwent, a gopïwyd yn yr 1890au, yn darllen ‘Yma mae’n gorwedd ym mynwent Mihangel gŵr oedd â’i annedd dair milltir i’r gogledd’; codwyd Castell Gwrych yn 1819–25 i Lloyd Hesketh Bamford-Hesketh; poblogaeth 11,290 yn 2021.
Saif Eglwys Sant Mihangel ar safle clas cynnar, mynachlog yr oedd pobl yn dal i fyw ynddi yn y 1200au. Mae carreg yn y fynwent, a gopïwyd o’r newydd yn yr 1890au, yn cofio gŵr oedd â’i annedd dair milltir i’r gogledd.FfynhonnellAbergele ↗Wikipedia (Saesneg)Abergele, ar arfordir sir Conwy; daw’r enw o aber a Gele, yr afon drwy’r dref, ffurf dafodieithol ar gelau, ‘gwaywffon’; Castell Cawr, bryngaer o Oes yr Haearn yn Nhan y Gopa, a Phen-y-corddyn Mawr, bryngaer arall o Oes yr Haearn uwchben Rhyd-y-foel; saif Eglwys Sant Mihangel ar safle mynachlog gynnar, clas, a barhaodd i’r 13eg ganrif, ac mae carreg y fynwent, a gopïwyd yn yr 1890au, yn darllen ‘Yma mae’n gorwedd ym mynwent Mihangel gŵr oedd â’i annedd dair milltir i’r gogledd’; codwyd Castell Gwrych yn 1819–25 i Lloyd Hesketh Bamford-Hesketh; poblogaeth 11,290 yn 2021.
Codwyd Castell Gwrych, a’i dyrau ar hyd y llethr, rhwng 1819 ac 1825 i Lloyd Hesketh Bamford-Hesketh.FfynhonnellAbergele ↗Wikipedia (Saesneg)Abergele, ar arfordir sir Conwy; daw’r enw o aber a Gele, yr afon drwy’r dref, ffurf dafodieithol ar gelau, ‘gwaywffon’; Castell Cawr, bryngaer o Oes yr Haearn yn Nhan y Gopa, a Phen-y-corddyn Mawr, bryngaer arall o Oes yr Haearn uwchben Rhyd-y-foel; saif Eglwys Sant Mihangel ar safle mynachlog gynnar, clas, a barhaodd i’r 13eg ganrif, ac mae carreg y fynwent, a gopïwyd yn yr 1890au, yn darllen ‘Yma mae’n gorwedd ym mynwent Mihangel gŵr oedd â’i annedd dair milltir i’r gogledd’; codwyd Castell Gwrych yn 1819–25 i Lloyd Hesketh Bamford-Hesketh; poblogaeth 11,290 yn 2021.
Y gweinidog a’r ysgrifwr o Abergele a alwodd ar y Cymry i ddefnyddio’u hiaith eu hunain ym mhob rhan o fywyd, ac y mae ei ryddiaith ymhlith y gorau yn y Gymraeg.
Emrys ap IwanCartwnydd a darlunydd a fagwyd yn Abergele, yn enwog am ei luniau inc gwyllt i Fear and Loathing in Las Vegas Hunter S. Thompson.
Ralph SteadmanAr noswyl yr Arwisgo lleddir dau o ddynion MAC, Alwyn Jones a George Taylor, yn Abergele pan fo’r bom y maent yn ei gario yn ffrwydro’n rhy gynnar. Fe’u cofir fel Merthyron Abergele.
Merthyron AbergeleFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf