

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir y Fflint
Sir y Fflint
Caerwys
Bwrdeistref fach a gafodd siarter gan Edward I yn 1290. Cyfarfu eisteddfodau mawr 1523 a 1568 yma i osod rheolau a graddau’r beirdd.
Llun: Y sgwâr, Caerwys · George Lloyd, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Tref fach yn Sir y Fflint yw Caerwys, a oedd eisoes yn ‘dref farchnad fechan’ yn Llyfr Domesday. Yn oes y Tuduriaid daeth beirdd a thelynorion Cymru yma i ddwy eisteddfod fawr.FfynhonnellCaerwys ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Tudur Aled yn eisteddfod Caerwys yn 1523, yn nheyrnasiad Harri VIII; caniataodd Elisabeth I ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd; mae Llyfr Domesday yn galw Caerwys yn dref farchnad fechan.
| Yr eisteddfod gyntaf | yn nheyrnasiad Harri VIIIFfynhonnellCaerwys ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Tudur Aled yn eisteddfod Caerwys yn 1523, yn nheyrnasiad Harri VIII; caniataodd Elisabeth I ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd; mae Llyfr Domesday yn galw Caerwys yn dref farchnad fechan. |
|---|---|
| Yr ail eisteddfod | 1567, dan Elisabeth IFfynonellauCaerwys ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Tudur Aled yn eisteddfod Caerwys yn 1523, yn nheyrnasiad Harri VIII; caniataodd Elisabeth I ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd; mae Llyfr Domesday yn galw Caerwys yn dref farchnad fechan.Wales’s first eisteddfodic trophy visits the National Library ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan y rheolau barddol a elwir Statud Gruffudd ap Cynan câi’r telynor gorau delyn arian; yng Nghaerwys yn 1523 roedd Rhisiart ap Hywel o Fostyn i roi bathodyn y delyn arian i delynor gorau Gogledd Cymru, ac yn 1567 gan ei ŵyr William Mostyn yr oedd yr hawl i roi’r delyn arian; bwriad y cynulliadau oedd gwahanu’r gwir feirdd oddi wrth ddiddanwyr a chardotwyr; fe’i cadwyd ym Mhlas Mostyn, a dyma’r tlws eisteddfodol Cymreig hynaf sydd wedi goroesi. |
| Pencerdd 1567 | Simwnt FychanFfynhonnellCaerwys ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Tudur Aled yn eisteddfod Caerwys yn 1523, yn nheyrnasiad Harri VIII; caniataodd Elisabeth I ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd; mae Llyfr Domesday yn galw Caerwys yn dref farchnad fechan. |
Eisteddfod Tudur Aled
Roedd Tudur Aled, a aned ym mhlwyf Llansannan ac a fu’n ddisgybl i Ddafydd ab Edmwnd, yn un o’r ddau fardd a gynhaliodd eisteddfod gyntaf Caerwys, a alwyd i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft, a gwnaed ef yn athro cadeiriog yno.FfynonellauTudur Aled (fl. 1480–1526), poet ↗J. E. Caerwyn Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed ym mhlwyf Llansannan, disgybl i Ddafydd ab Edmwnd; roedd yn un o’r ddau fardd a fu’n gyfrifol am gynnal eisteddfod Caerwys, a ddyddir yn 1524 yn yr erthygl, i ddwyn trefn ar y beirdd a’u crefft; fe’i gwnaed yn athro cadeiriog yno; roedd Syr Rhys ap Thomas ymhlith ei noddwyr; bu farw yng Nghaerfyrddin a’i gladdu ym mynwent y brodyr yn abid Brawd Llwyd.Caerwys ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Tudur Aled yn eisteddfod Caerwys yn 1523, yn nheyrnasiad Harri VIII; caniataodd Elisabeth I ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd; mae Llyfr Domesday yn galw Caerwys yn dref farchnad fechan.
Y delyn arian
Dan y rheolau barddol a elwir Statud Gruffudd ap Cynan enillai’r telynor gorau delyn arian. Yng Nghaerwys roedd Rhisiart ap Hywel o Fostyn i’w rhoi i delynor gorau gogledd Cymru, ac yn 1567 rhoddodd ei ŵyr William Mostyn hi drachefn. Fe’i cedwir yn Neuadd Mostyn, a hi yw’r tlws eisteddfodol Cymreig hynaf sydd wedi goroesi.FfynhonnellWales’s first eisteddfodic trophy visits the National Library ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan y rheolau barddol a elwir Statud Gruffudd ap Cynan câi’r telynor gorau delyn arian; yng Nghaerwys yn 1523 roedd Rhisiart ap Hywel o Fostyn i roi bathodyn y delyn arian i delynor gorau Gogledd Cymru, ac yn 1567 gan ei ŵyr William Mostyn yr oedd yr hawl i roi’r delyn arian; bwriad y cynulliadau oedd gwahanu’r gwir feirdd oddi wrth ddiddanwyr a chardotwyr; fe’i cadwyd ym Mhlas Mostyn, a dyma’r tlws eisteddfodol Cymreig hynaf sydd wedi goroesi.
Simwnt Fychan, pencerdd
Caniataodd Elisabeth I yr ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd. Bwriad y cynulliadau oedd gwahaniaethu rhwng y gwir feirdd a diddanwyr yn unig.FfynonellauCaerwys ↗Wikipedia (Saesneg)Roedd Tudur Aled yn eisteddfod Caerwys yn 1523, yn nheyrnasiad Harri VIII; caniataodd Elisabeth I ail eisteddfod yn 1567, a gwnaed Simwnt Fychan yn bencerdd; mae Llyfr Domesday yn galw Caerwys yn dref farchnad fechan.Wales’s first eisteddfodic trophy visits the National Library ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan y rheolau barddol a elwir Statud Gruffudd ap Cynan câi’r telynor gorau delyn arian; yng Nghaerwys yn 1523 roedd Rhisiart ap Hywel o Fostyn i roi bathodyn y delyn arian i delynor gorau Gogledd Cymru, ac yn 1567 gan ei ŵyr William Mostyn yr oedd yr hawl i roi’r delyn arian; bwriad y cynulliadau oedd gwahanu’r gwir feirdd oddi wrth ddiddanwyr a chardotwyr; fe’i cadwyd ym Mhlas Mostyn, a dyma’r tlws eisteddfodol Cymreig hynaf sydd wedi goroesi.
Ar y llinell amser
Eisteddfod Caerwys
Mae beirdd a thelynorion yn ymgynnull yng Nghaerwys yn Sir y Fflint i osod rheolau eu crefftau, dan gomisiwn gan y Goron.
Eisteddfod Caerwys
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf







